భూర్భువఃస్వః ప్రదేశేషు కాశీపరమపావనమ్
భూ, భువః, స్వః లోకాలలో కాశీ అత్యంత పవిత్రమైనది.
కుతః పంచనదం నామ తస్య తీర్థస్య షణ్ముఖ
షణ్ముఖా, ఆ తీర్థానికి పంచనదం అనే పేరు ఎందుకు వచ్చింది?
కథం చ భగవాన్విష్ణురంతరాత్మా జగత్పతిః
భగవంతుడు విష్ణువు, లోకానికి అధిపతి, అంతరాత్మగా ఎలా ఉన్నాడో చెప్పండి.
అరూపో రూపమాపన్నో హ్యవ్యక్తో వ్యక్తతాం గతః
ఆయనకు రూపం లేదు, అయినా రూపాన్ని ధరిస్తాడు; కనిపించడు, అయినా ప్రత్యక్షమవుతాడు.
అజన్మానేకజన్మా చ త్వనామాస్ఫుటనామభృత్
ఆయన జన్మించడు, అయినా అనేక జన్మలు పొందుతాడు; నీకు స్పష్టమైన పేర్లు, అస్పష్టమైన పేర్లు రెండూ ఉన్నాయి.
అహృషీకోహృషీకేశో ప్యనంఘ్రిరపిసర్వగః 4.2.59.
ఇంద్రియాలు లేవు, అయినా హృషీకేశుడు అని పిలవబడతాడు; పాదాలు లేవు, అయినా అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటాడు.
స్కంద ఉవాచ కథయామి కథామేతాం నమస్కృత్య మహేశ్వరమ్
స్కందుడు ఇలా అన్నాడు: మహేశ్వరునికి నమస్కరించి ఈ కథను చెబుతాను.
యథా పంచనదం తీర్థం కాశ్యాం ప్రథితిమాగతమ్
పఞ్చనదం అనే తీర్థం ఎలా కాశీలో ప్రసిద్ధి పొందిందో చెప్పబడింది.
ప్రయాగోపి చ తీర్థేశో యత్ర సాక్షాత్స్వయం స్థితః
ప్రయాగంలో కూడా తీర్థాధిపతి స్వయంగా ప్రత్యక్షంగా నిలిచివున్నాడు.
హరంతి సర్వతీర్థాని ప్రయాగస్య బలేన హి
ప్రయాగశక్తితో అన్ని తీర్థాలు అక్కడికి ఆకర్షించబడతాయి.
ప్రత్యబ్దం నిర్మలాని స్యుస్తీర్థరాజ సమాగమాత్
ప్రతి సంవత్సరం, తీర్థరాజు సమాగమంతో అవన్నీ పవిత్రంగా మారతాయి.
మహాఘినాం మహాఘం చ హరేత్పాంచనదాద్బలాత్ తమేకమజ్జనాదూర్జే త్యజేత్పంచనదే ధ్రువమ్
పఞ్చనదం శక్తితో మహాపాపులు చేసిన పెద్దపాపాలు తొలగిపోతాయి; ఒక్కసారి పఞ్చనదంలో స్నానం చేస్తే అవి నిశ్చయంగా విడిపోతాయి.
యథా పంచనదోత్పత్తిస్తథా చ కథయామ్యహమ్
పఞ్చనదం ఎలా పుట్టిందో నేను ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను.
పురా వేదశిరా నామ మునిరాసీన్మహాతపాః
పూర్వకాలంలో వేదశిరా అనే మహాతపస్వి ఉన్నాడు.
తపస్యతస్తస్య మునేః పురోదృగ్గోచరం గతా 4.2.59.
ఆ ముని తపస్సు చేస్తుండగా, ఒక స్త్రీ అతని ముందు ప్రత్యక్షమైంది.
తస్యా దర్శనమాత్రేణ పరిక్షుబ్ధం మునేర్మనః
ఆమెను చూసిన క్షణంలోనే ఆ మునికి మనస్సు కలవరపడింది.
దూరాదేవ నమస్కృత్య తమృషిం సాభ్యభాషత
ఆమె దూరం నుంచే ఆ మునికి నమస్కరించి మాట్లాడింది.
నాపరాధ్నోమ్యహం కించిన్మహోగ్రతపసాంనిధే
ఓ ఘోర తపస్సు కలిగినవాడా, నేను ఏ తప్పూ చేయలేదు.
మునీనాం మానసం ప్రాయో యత్పద్మాదపి తన్మృదు
మునుల మనస్సు సాధారణంగా కమలానికి కూడా మృదువుగా ఉంటుంది.
ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్యాః శుచేరప్సరసో మునిః
ఆ పవిత్రమైన అప్సరసు మాటలు విని ఆ ముని...
ఉవాచ చ ప్రసన్నాత్మా శుచే శుచిరసి ధ్రువమ్
ఆ మనసు ప్రశాంతంగా ఉన్న వేదశిరుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ పవిత్రురాలా, నీవు నిజంగా పవిత్రురాలివే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
వహ్నిస్వరూపా లలనా నవనీత సమః పుమాన్
స్త్రీ అగ్ని స్వరూపంగా ఉంటుంది, పురుషుడు కొత్త వెన్నలా మృదువుగా ఉంటాడు.
స్నిహ్యేదుద్ధృతసారోపి వహ్నేః సంస్పర్శమాప్య వై
వెన్నలోని సారం తీసివేసినా, అది అగ్నిని తాకినప్పుడు కరిగిపోతుంది.
అతః శుచే న భేతవ్యం త్వయా శుచి మనోగతే
కాబట్టి, ఓ పవిత్రమైన మనస్సు కలదానివా, నీ మనస్సు శుద్ధంగా ఉన్నందున నీకు భయపడాల్సిన అవసరం లేదు.
స్ఖలనాన్న తథా హానిరకామాత్తపసో మునేః 4.2.59.
అనుకోకుండా జరిగిన తప్పు వల్ల, కోరికలు లేని మునికి తపస్సు నష్టం కలగదు.
కోపాత్తపః క్షయం యాతి సంచితం యత్సుకృచ్ఛ్రతః
కాని కోపం వల్ల, ఎంతో కష్టపడి కూడబెట్టిన తపస్సు నాశనం అవుతుంది.
అమర్షే కర్షతి మనో మనోభూ సంభవః కుతః
మనస్సు అసూయతో నిండిపోయినప్పుడు, దృఢ సంకల్పం ఎలా కలుగుతుంది?
జ్వలతో రోషదావాగ్నేః క్వ వా శాంతితరోః స్థితిః
కోపం అనే అగ్ని మండుతున్నప్పుడు, శాంతి అనే వృక్షానికి స్థానం ఎక్కడ ఉంటుంది?
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన ప్రతీపః ప్రతిఘాతుకః
అందుకే, అన్ని విధాలా ప్రయత్నించి కోపాన్ని ఎదుర్కొని అదుపు చేయాలి.
ఇదానీం శృణు కల్యాణి కర్తవ్యం యత్త్వయా శుచే
ఇప్పుడు, ఓ శుభలక్షణాలదాయిని, నీవు చేయవలసినది ఏమిటో విను.