అహో యాదృగసౌ విప్రః సర్వత్రాతివిచక్షణః
అయ్యో, ఈ బ్రాహ్మణుడు ఎంత గొప్పవాడో! అన్ని విషయాల్లో ఎంతో తెలివైనవాడు.
అలోలుప ఉదారశ్చ సదాచారో జితేంద్రియః
అతడు లోభి కాదు, ఉదారుడు, మంచి ప్రవర్తన కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
జితక్రోధః ప్రసన్నాస్యస్త్వనసూయురవంచకః
తన కోపాన్ని జయించినవాడు, ముఖంలో ప్రశాంతత కలిగి ఉంటాడు, అసూయ లేని వాడు, ఎవరినీ మోసం చేయడు.
పుణ్యోపదేష్టా పుణ్యాత్మా సర్వవ్రతపరాయణః ।। 4.2.56.
ధర్మాన్ని బోధించే వాడు, స్వయంగా ధర్మాత్ముడు, అన్ని వ్రతాలకు పూర్తిగా నిబద్ధుడై ఉంటాడు.
ధీరః పుణ్యేతిహాసజ్ఞః సర్వదృక్సర్వసంమతః
అతడు స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు, పవిత్ర ఇతిహాసాలను తెలిసినవాడు, అన్నింటిని గమనించే వాడు, అందరికి గౌరవించబడే వాడు.
క్షమీ కులీనోఽకృపణో భోక్తా నిర్మలమానసః
అతడు సహనంతో ఉండేవాడు, మంచి వంశానికి చెందినవాడు, దయనీయుడు కాదు, సుఖంగా అనుభవించేవాడు, మనస్సు నిర్మలంగా ఉంటుంది.
ఇత్థం తాస్తద్గుణగ్రామం వర్ణయంత్యః పదేపదే
ఇలా ప్రతి సందర్భంలో అతని గొప్ప లక్షణాలను వారు వర్ణించారు.
ఏకదావసరం ప్రాప్య దివోదాసస్య భూభుజః
ఒకసారి అనుకూలమైన సమయం చూసి భూమిపై పాలకుడైన దివోదాసుడు—
రాజన్వృద్ధో గుణైర్వృద్ధో బ్రాహ్మణః సువిచక్షణః
వయస్సులో, గుణాలలో పెద్దవాడైన రాజు, మంచి వివేకం కలిగిన బ్రాహ్మణుడు—
రాజ్ఞీ రాజ్ఞా కృతానుజ్ఞా సఖీం ప్రేష్య విచక్షణామ్
రాణి, రాజు అనుమతితో, తన తెలివైన స్నేహితురాలిని పంపించింది.
రాజాపి దూరాదాయాంతం త విలోక్యమహీసురమ్
రాజు కూడా, దూరం నుంచి అతడిని—భూమిపతి—వస్తున్నట్టు చూసి,
పదైర్ద్విత్రైర్నృపతినా కృతాభ్యుత్థానసత్కృతిః
కొన్ని అడుగులు ముందుకు వచ్చి, అతనికి యథావిధిగా గౌరవం చూపించాడు.
కృతప్రణామో రాజ్ఞా స సాదరం దత్తమాసనమ్
అతడు రాజుకు నమస్కరించి, రాజు గౌరవంతో ఆసనం ఇచ్చాడు.
పరస్పరం కుశలినౌ కుశలౌ చ కథాగమే 4.2.56.
వారు పరస్పరం క్షేమం అడిగి, ఆనందంగా సంభాషించారు.
కథావసానే రాజ్ఞాథ గేహం విససృజే ద్విజః
మాట్లాడటం ముగిసిన తర్వాత, బ్రాహ్మణుడు రాజును వీడుకొని తన ఇంటికి వెళ్లాడు.
గతేఽథ స్వాశ్రమం విప్రే దివోదాసో నరేశ్వరః
ఆ బ్రాహ్మణుడు తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిన తరువాత, నరేశ్వరుడైన దివోదాసుడు—
మహాదేవి మహాప్రాజ్ఞే లీలావతి గుణప్రియే
ఓ మహాదేవి, ఓ మహాప్రజ్ఞ, ఓ లీలావతి, నీకు గుణాలు ఎంతో ఇష్టము—
అతీతం వేత్తి సకలం వర్తమానమవైతి చ
అతడు గతాన్ని పూర్తిగా తెలుసు, వర్తమానాన్ని కూడా గ్రహించగలడు.
మహావిభవ సంభారైర్మహాభోగైరనేకధా
విపులమైన ధనం, అనేక గొప్ప సుఖాలతో,
సత్కృత్య తం ద్విజం భక్త్యా దుకూలాది ప్రదానతః
ఆ బ్రాహ్మణుడిని భక్తితో గౌరవించి, మంచి వస్త్రాలు మొదలైన బహుమతులు ఇచ్చాడు.
యథాతత్త్వవతీ తే ధీర్న తథాన్యస్య మే మతిః
నిజంగా నీకు ఉన్న జ్ఞానం యథార్థంగా ఉంది; నా మనసు మరెవరినీ ఇలా గౌరవించదు.
దృష్ట్వా త్వాం తు మహాప్రాజ్ఞం శాంతం దాంతం తపోనిధిమ్
నీను చూసి, ఓ మహామునీశ్వరా! నీవు శాంతుడవు, నియమంతో ఉన్నవాడవు, తపస్సులో నిధివై ఉన్నావు.
శాసితేయం మయా పృథ్వీ న తథాన్యైస్తు పార్థివైః
ఈ భూమిని నేను పాలించాను, ఇతర రాజులు పాలించినట్లు కాదు.
నిజౌరసేభ్యోప్యధికం రాత్రిందివమతంద్రితమ్ 4.2.56.
నా సొంత కుమారులకన్నా ఎక్కువగా, రాత్రింబవళ్ళు అలసట లేకుండా నేను శ్రమించాను.
ద్విజపాదార్చనాత్కించిత్సుకృతం వేద్మి నాపరమ్
ద్విజుల పాదాలను పూజించడం వల్ల కొంత పుణ్యం నాకు తెలుసు; అంతకన్నా ఇంకేమీ తెలియదు.
నిర్విస్మమివ మే చేతః సాంప్రతం సర్వకర్మసు
ఇప్పుడు నా మనసు అన్ని కార్యాల పట్ల నిర్లిప్తంగా, కలవరంలేకుండా ఉంది.
ఏకాంతే తత్తు పృష్టేన వక్తవ్యం సుధియా సదా
అది మాత్రం, ఎప్పుడైనా ప్రశ్నిస్తే, జ్ఞాని ఒంటరిగా చెప్పాలి.
అమాత్యేనాప్యపృష్టేన న వక్తవ్యం నృపాగ్రతః
మంత్రి అయినవాడు కూడా అడగకపోతే, రాజు ఎదుట అది చెప్పకూడదు.
పృష్టశ్చేత్కథయామీహ మా తత్ర కురు సంశయమ్
అడిగితే మాత్రం ఇక్కడ నేనే చెబుతాను; అందులో సందేహం పెట్టుకోకూడదు.
శృణు రాజన్మహాబుద్ధే నాయథార్థం బ్రవీమ్యహమ్
విను రాజా, మహాబుద్ధిశాలి! నేను అసత్యం చెప్పను.