కుండం చఖాన తస్యాగ్రే విమలోదక సంజ్ఞకమ్
అతని ముందుగా, విమలోదకము అనే పేరుగల చెరువు త్రవ్వించాడు.
ఇతిహాసం ప్రవక్ష్యామి తత్ర త్రేతాయుగే పురా
అక్కడ త్రేతాయుగంలో జరిగిన పురాతన కథను నేను చెప్పబోతున్నాను.
ఏకః పాశుపత శ్రేష్ఠో వాల్మీకిరితి సంజ్ఞితః
పాశుపతులలో అగ్రగణ్యుడైన వాల్మీకి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు ఒకడు ఉండేవాడు.
ఏకదా స హి హేమంతే మార్గే మాసి తపోధనః
ఒకసారి, హేమంత ఋతువులో, మార్గశీర్ష మాసంలో ఆ తపస్సు చేసే వాడు తపస్సు ఆచరించేవాడు.
చకార భస్మనా స్నానమాపాదతలమస్తకమ్
ఆయన తన పాదాల నుంచి తల వరకు బస్మంతో స్నానం చేశాడు.
న్యస్తమస్తకపాంసుశ్చ సంధ్యామాధ్యాత్మికీం స్మరన్
తలను నేలవైపు వంచి, ఆధ్యాత్మిక సంధ్యను మనసులో ధ్యానించాడు.
కృత్వా సంహారమార్గేణ సప్రమాణం ప్రదక్షిణామ్
ఆయన నియమించిన విధంగా సంహార మార్గంలో ప్రదక్షిణ చేశాడు.
ప్రణవం పురతః కృత్వా షడ్జాదిస్వరభేదతః 4.2.54.
ఓం అనే పవిత్ర అక్షరాన్ని ముందుంచి, షడ్జాది స్వరాలను వేరు చేసి పఠించాడు.
అంగహారైర్మనోహారి చారీ మండలసంయుతమ్
ఆయన ఆకర్షణీయమైన హస్తచలనలు, సుందరమైన నడక, వలయాకారమైన అడుగులతో నాట్యం చేశాడు.
అద్రాక్షీద్రాక్షసం ఘోరమతీవ వికృతాకృతిమ్
అతడు భయంకరమైన, అతి వికృత రూపంలో ఉన్న ఒక రాక్షసుణ్ని చూశాడు.
రూక్షస్ఫుటితకేశాగ్రం మహాలంబ శిరోధరమ్
ఆ రాక్షసుని జుట్టు పొడిగా, చివరలు చీలిపోయి ఉండగా, మెడ చాలా పొడవుగా, వేలాడుతూ కనిపించింది.
మహావిశాలమౌలిం చ ప్రోర్ధ్వీభూతశిరోరుహమ్
అతని తల విస్తృతంగా, పెద్దగా ఉండి, జుట్టు పైకి లేచినట్లుగా కనిపించింది.
ప్రలంబిత లలజ్జిహ్వమత్యుత్కట కృకాటికమ్
వెలవెలబోయే నాలుక బయటకు వేలాడుతూ, దవడ చాలా ముందుకు వచ్చి ఉండేది.
నిమగ్నకక్షాకుహరం శుష్కహ్రస్వ భుజద్వయమ్
అతని మడమలు లోపలికి పోయి, రెండు చేతులు పొడిగా, చిన్నగా మారిపోయాయి.
విశుష్క పాంసులోత్క్రోడం పృష్ఠలగ్నోదరత్వచమ్
అతని ఛాతీ ఎముకలు బయటపడేలా క్షీణించి, bụక్క చర్మం వెనుక భాగానికి అంటుకుని కనిపించింది.
ప్రలంబ స్ఫిగ్యుగయుతం శుష్కముష్కాల్పమేహనమ్
అతని నితంబాలు జారిపోయి వేలాడుతూ, జననేంద్రియాలు పొడిగా, మూత్రేంద్రియం చిన్నగా కనిపించాయి.
అస్థిచర్మావశేషం చ శిరాజాలితవిగ్రహమ్
అతని శరీరం ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలి, నరాలు స్పష్టంగా కనిపించేవి.
అతివిస్తృత పాదం చ దీర్ఘవక్రకృశాంగులిమ్ 4.2.54.
అతని పాదాలు విస్తృతంగా, వేళ్లు పొడవుగా, వంకరగా, బాగా సన్నగా ఉండేవి.
వికటం భీషణాకారం క్షుత్క్షామమతిలోమశమ్
అతడు భయంకరమైన రూపంలో, ఆకలి వల్ల క్షీణించి, మిక్కిలి జుట్టుతో, భయపెట్టే విధంగా కనిపించాడు.
మూర్తం భయానకమివ సర్వప్రాణిభయప్రదమ్ అతిదీనాననం కస్త్వమితి ధైర్యేణ పృష్టవాన్
అతడు భయాన్ని కలిగించే జీవ రూపంలో, అన్ని ప్రాణులకు భయం పుట్టించేలా, ముఖం చాలా దయనీయంగా ఉండగా, వాల్మీకి ధైర్యంగా, 'నీవెవరు?' అని అడిగాడు.
కుతస్త్వమిహ సంప్రాప్తః కస్మాత్తే గతిరీదృశీ
నీవు ఇక్కడికి ఎలా వచ్చావు? నిన్ను ఇలాంటి స్థితికి తీసుకొచ్చింది ఏమిటి?
అస్మాకం తాపసానాం చ న భయం త్వద్విధాన్మనాక్
మా వంటి తపస్వులకు, నీవంటి వారివల్ల ఎలాంటి భయం లేదు.
తాపసోదీరితమితి తద్రక్షః ప్రీతిపూవర్కమ్
ఆ తపస్వి చెప్పిన మాటలు విని, ఆ రాక్షసుడు ఆనందించాడు.
అనుక్రోశోస్తి యది తే భగవంస్తాపసోత్తమ
భగవంతుడా, ఉత్తమ తపస్వీ! నీకు కరుణ ఉంటే,
ప్రతిష్ఠానాభిధానోస్తి దేశో గోదావరీ తటే
గోదావరి నది తీరంలో ప్రతిష్ఠాన అనే ఒక ప్రదేశం ఉంది.
తేన కర్మవిపాకేన ప్రాప్తోస్మి గతిమీదృశీమ్
నా పూర్వకర్మ ఫలితంగా నేను ఈ స్థితికి వచ్చాను.
గతో బహుతరః కాలస్తత్ర మే వసతో మునే
అక్కడ నేను నివసించిన కాలంలో చాలా సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి, మునీంద్రుడా.
వర్షత్యపి మహామేఘే ధారాసారైర్దివానిశమ్ 4.2.54.
పెద్ద మేఘాలు రాత్రింబవళ్ళు భారీ వర్షం కురిపించినా కూడా,
పర్వణ్యదత్తదానా యే కృతతీర్థప్రతిగ్రహాః
పండుగ రోజుల్లో దానం చేసినవారు, తీర్థస్నానాలు స్వీకరించినవారు—
గతే బహుతిథే కాలే మరుభూమౌ మునే మయా
అక్కడ ఎడారిలో నేను చాలాకాలం గడిపిన తర్వాత, మునీశ్వరుడా,