స్వయం వస్తుమశక్తోపి వాసయేత్తీర్థవాసినమ్
తానే అక్కడ నివసించలేకపోయినా, కనీసం ఆ తీర్థంలో నివసించే వాడిని అక్కడ ఉండేలా చేయాలి,
కాశ్యాం వసంతి యే ధీరా ఆపంచత్వ వినిశ్చయాః
ఎవరు ధైర్యంగా, మరణ సమయం దగ్గరపడుతున్నదని తెలుసుకొని కాశీలో నివసిస్తారో,
ఇత్థం విమృశ్య బహుశః స్థాణుర్వారాణసీగుణాన్
ఇలా, వారణాసి మహిమను ఎన్నోసార్లు ఆలోచించి, స్థాణువు అయిన శివుడు,
తారకత్వం సమాగచ్ఛ గచ్ఛాతి స్వచ్ఛమానస
పరిశుద్ధమైన మనస్సుతో విమోచన స్థితిని పొందుతాడు,
తిలపర్ణ స్ధూలకర్ణ దృమిచండ ప్రభామయ
తిలపర్ణుడు, ధూలకర్ణుడు, దృమిచండుడు, ప్రకాశవంతులై,
వీరభద్ర కిరాతాఖ్య చతుర్ముఖ నికుంభక 4.2.53.
వీరభద్రుడు, కిరాతుడు అనే పేరుగలవాడు, చతుర్ముఖుడు, నికుంభకుడు,
నాద్రీణాం న సముద్రాణాం న ద్రుమాణాం మహీయసామ్ 4.2.53.
పర్వతాలకు కాదు, సముద్రాలకు కాదు, గొప్ప వృక్షాలకు కాదు,
తారకేశం మహాలింగం తారకాఖ్యో గణోత్తమః 4.2.53.
తారకేశుడు అనే మహాలింగం, తారక అనే గణాధిపతి,
స్కంద ఉవాచ కుంభసంభవ వక్ష్యామి శృణోత్వవహితో భవాన్
స్కందుడు ఇలా అన్నాడు: కుంభుని కుమారుడా, నేను నీకు చెబుతాను, నీవు శ్రద్ధగా విను.
కపర్దీ నామ గణపః శంభోరత్యంతవల్లభః
కపర్దీ అనే గణపతి, శంభువుకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
కుండం చఖాన తస్యాగ్రే విమలోదక సంజ్ఞకమ్
అతని ముందుగా, విమలోదకము అనే పేరుగల చెరువు త్రవ్వించాడు.
ఇతిహాసం ప్రవక్ష్యామి తత్ర త్రేతాయుగే పురా
అక్కడ త్రేతాయుగంలో జరిగిన పురాతన కథను నేను చెప్పబోతున్నాను.
ఏకః పాశుపత శ్రేష్ఠో వాల్మీకిరితి సంజ్ఞితః
పాశుపతులలో అగ్రగణ్యుడైన వాల్మీకి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు ఒకడు ఉండేవాడు.
ఏకదా స హి హేమంతే మార్గే మాసి తపోధనః
ఒకసారి, హేమంత ఋతువులో, మార్గశీర్ష మాసంలో ఆ తపస్సు చేసే వాడు తపస్సు ఆచరించేవాడు.
చకార భస్మనా స్నానమాపాదతలమస్తకమ్
ఆయన తన పాదాల నుంచి తల వరకు బస్మంతో స్నానం చేశాడు.
న్యస్తమస్తకపాంసుశ్చ సంధ్యామాధ్యాత్మికీం స్మరన్
తలను నేలవైపు వంచి, ఆధ్యాత్మిక సంధ్యను మనసులో ధ్యానించాడు.
కృత్వా సంహారమార్గేణ సప్రమాణం ప్రదక్షిణామ్
ఆయన నియమించిన విధంగా సంహార మార్గంలో ప్రదక్షిణ చేశాడు.
ప్రణవం పురతః కృత్వా షడ్జాదిస్వరభేదతః 4.2.54.
ఓం అనే పవిత్ర అక్షరాన్ని ముందుంచి, షడ్జాది స్వరాలను వేరు చేసి పఠించాడు.
అంగహారైర్మనోహారి చారీ మండలసంయుతమ్
ఆయన ఆకర్షణీయమైన హస్తచలనలు, సుందరమైన నడక, వలయాకారమైన అడుగులతో నాట్యం చేశాడు.
అద్రాక్షీద్రాక్షసం ఘోరమతీవ వికృతాకృతిమ్
అతడు భయంకరమైన, అతి వికృత రూపంలో ఉన్న ఒక రాక్షసుణ్ని చూశాడు.
రూక్షస్ఫుటితకేశాగ్రం మహాలంబ శిరోధరమ్
ఆ రాక్షసుని జుట్టు పొడిగా, చివరలు చీలిపోయి ఉండగా, మెడ చాలా పొడవుగా, వేలాడుతూ కనిపించింది.
మహావిశాలమౌలిం చ ప్రోర్ధ్వీభూతశిరోరుహమ్
అతని తల విస్తృతంగా, పెద్దగా ఉండి, జుట్టు పైకి లేచినట్లుగా కనిపించింది.
ప్రలంబిత లలజ్జిహ్వమత్యుత్కట కృకాటికమ్
వెలవెలబోయే నాలుక బయటకు వేలాడుతూ, దవడ చాలా ముందుకు వచ్చి ఉండేది.
నిమగ్నకక్షాకుహరం శుష్కహ్రస్వ భుజద్వయమ్
అతని మడమలు లోపలికి పోయి, రెండు చేతులు పొడిగా, చిన్నగా మారిపోయాయి.
విశుష్క పాంసులోత్క్రోడం పృష్ఠలగ్నోదరత్వచమ్
అతని ఛాతీ ఎముకలు బయటపడేలా క్షీణించి, bụక్క చర్మం వెనుక భాగానికి అంటుకుని కనిపించింది.
ప్రలంబ స్ఫిగ్యుగయుతం శుష్కముష్కాల్పమేహనమ్
అతని నితంబాలు జారిపోయి వేలాడుతూ, జననేంద్రియాలు పొడిగా, మూత్రేంద్రియం చిన్నగా కనిపించాయి.
అస్థిచర్మావశేషం చ శిరాజాలితవిగ్రహమ్
అతని శరీరం ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలి, నరాలు స్పష్టంగా కనిపించేవి.
అతివిస్తృత పాదం చ దీర్ఘవక్రకృశాంగులిమ్ 4.2.54.
అతని పాదాలు విస్తృతంగా, వేళ్లు పొడవుగా, వంకరగా, బాగా సన్నగా ఉండేవి.
వికటం భీషణాకారం క్షుత్క్షామమతిలోమశమ్
అతడు భయంకరమైన రూపంలో, ఆకలి వల్ల క్షీణించి, మిక్కిలి జుట్టుతో, భయపెట్టే విధంగా కనిపించాడు.
మూర్తం భయానకమివ సర్వప్రాణిభయప్రదమ్ అతిదీనాననం కస్త్వమితి ధైర్యేణ పృష్టవాన్
అతడు భయాన్ని కలిగించే జీవ రూపంలో, అన్ని ప్రాణులకు భయం పుట్టించేలా, ముఖం చాలా దయనీయంగా ఉండగా, వాల్మీకి ధైర్యంగా, 'నీవెవరు?' అని అడిగాడు.