ప్రతాపతాపితారాతివర్గవ్యాఖ్యాతసద్యశాః
ఆయన పరాక్రమానికి భయపడి శత్రువులు ఓడిపోయారు. దాంతో ఆయన పేరు వెంటనే చుట్టూ వ్యాపించింది.
యశఃపూరేణ సమలిప్తా దిశో దశ సితత్విషా
ఆయన నిర్దోషమైన కీర్తి ప్రకాశంతో పది దిక్కులు నిండిపోయాయి.
నానాదేశాన్సమాక్రమ్య చతురంగబలాన్వితః
ఆయన నాలుగు రకాల సైన్యంతో అనేక దేశాలను జయించాడు.
ఉత్కృష్టాన్నృపతీన్వీరో దండయిత్వా బలాధికాన్
ఆ వీరుడు గొప్ప బలమున్న రాజులను శిక్షించి, వారిని మించిపోయాడు.
స విజిత్య దిశః సర్వా గృహీత్వా రత్నసంచయమ్
అతడు అన్ని దిక్కులను జయించి, అపారమైన రత్న సంపదను కూడగట్టాడు.
తత్రాగత్య చ కాకుత్స్థో యజ్ఞాయోత్సుకమానసః 2.8.4.
తర్వాత కాకుత్స్థుడు అక్కడికి వచ్చి, యజ్ఞం చేయాలని మనసులో తపనతో ఉన్నాడు.
వసిష్ఠం మునిమాజ్ఞాయ వామదేవం చ కశ్యపమ్
వసిష్ఠుడు, వామదేవుడు, కశ్యపుడు వంటి మహర్షులను ఆయన గౌరవించాడు.
అన్యానపి మునిశ్రేష్ఠాన్నానాతీర్థసమాశ్రితాన్
ఇంకా అనేక తీర్థాల నుంచి వచ్చిన ఇతర గొప్ప ఋషులను కూడా ఆయన చూసాడు.
దృష్ట్వా స్థితాన్స తాన్సర్వాన్ప్రదీప్తానివ పావకాన్ నిశ్చక్రామ యథాన్యాయం స్వయమేవ మహాయశాః
అక్కడ ఉన్న ఆ మహర్షులందరిని, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్న వారిని చూసి, ఆ మహాకీర్తి కలవాడు తానే స్వయంగా దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తతో వినీతవత్సర్వాన్కాకుత్స్థో ద్విజసత్తమాన్
అనంతరం కాకుత్స్థుడు ఆ ద్విజశ్రేష్ఠులందరినీ వినయంగా నమస్కరించాడు.
మునయః సర్వ ఏవైతే యూయం శృణుత మద్వచః
ఈ మహర్షులందరూ, మీరందరూ నా మాట వినండి.
సాంప్రతం మామకో యజ్ఞో యుక్తః స్యాన్మునిసత్తమాః
మహర్షులారా, ఇప్పుడు నా యజ్ఞం సిద్ధంగా ఉంది.
సాంప్రతం కురు తం యత్నాన్మా విలంబం వృథా కృథాః
ఇప్పుడు మీరు శ్రద్ధగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించండి. వృథాగా ఆలస్యం చేయకండి.
అగస్త్య ఉవాచ నానాసంభారమధురం కృతసర్వస్వదక్షిణమ్
అగస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ యజ్ఞం ఎన్నో రకాల పదార్థాలతో రుచిగా తయారయ్యింది. కావలసిన దక్షిణా అన్నీ సమర్పించబడ్డాయి.
నానావిధేన దానేన మునిసంతోషహర్షకృత్
వివిధ రకాల దానాలు ఇచ్చి, ఆ మహర్షులను సంతోషపరిచాడు.
తేషు విశ్వేషు యాతేషు పూజితేషు గృహాన్స్వకాన్ 2.8.4.
అందరు దేవతలను యథావిధిగా పూజించి, వారు తమ తమ గృహాలకు వెళ్లిపోయారు.
తేన యజ్ఞేన విధివద్విహితేన నరేశ్వరః
ఆ యజ్ఞాన్ని క్రమంగా నిర్వహించిన రాజు
తత్రాంతరే సమభ్యాయాన్మునిర్యమవతాం వరః
అప్పట్లో అక్కడికి యముడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడు, వచ్చాడు.
దక్షిణార్థం గురోర్ద్ధీమాన్పావితుం తం నరేశ్వరమ్
రాజును పవిత్రుడిని చేయాలని, గురువుకు దక్షిణా కోసం, ఆ జ్ఞానవంతుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
మద్దక్షిణేతి గురుణా నిర్బన్ధాద్యాచితో రుషా రఘుం భూపాలతిలకం దత్తసర్వస్వదక్షిణమ్
‘నా దక్షిణా ఇవ్వు’ అని గురువు గట్టిగా అడిగినప్పుడు, భూపాల తిలకుడైన రఘు తన సర్వస్వాన్ని దక్షిణగా ఇచ్చేశాడు.
తమాగతమభిప్రేత్య రఘురాదరతస్తదా సపర్య్యాసీత్తస్య సర్వా మృత్పాత్రవిహితక్రియా
ఆయన వచ్చినప్పుడు, రఘు గౌరవంతో ఆతిథ్యం చేసి, మట్టి పాత్రలతో అన్ని విధించిన కర్మలు నిర్వహించాడు.
పూజాసంభారమాలోక్య తాదృశం తం మునీశ్వరః ఉవాచ మధురం వాక్యం వాక్యజ్ఞానవిశారదః
అలాంటి పూజా ఏర్పాట్లు చూసి, ఆ మహర్షి, వాక్యజ్ఞానంలో నిపుణుడు, మధురంగా పలికాడు.
గుర్వర్థాహరణాయైవ దత్తసర్వస్వదక్షిణమ్
గురుదక్షిణ కోసం తన సర్వస్వాన్ని ఇచ్చేశాడు.
క్షణం ధ్యాత్వాఽబ్రవీదేనం వినయాద్విహితాంజలిః
ఒక క్షణం ధ్యానం చేసి, వినయంతో చేతులు జోడించి ఆయనను ఉద్దేశించి పలికాడు.
యావద్యతిష్యే భగవన్భవదర్థార్థముచ్చకైః ।। 2.8.4.
భగవన్, నేను ఉన్నంతవరకు మీకోసం నా శక్తినంతా ఉపయోగించి ప్రయత్నిస్తాను.
ప్రతస్థే చ రఘుస్తత్ర కుబేరవిజిగీషయా
ఆ తరువాత రఘు, కుబేరుణ్ణి జయించాలనే సంకల్పంతో అక్కడకు బయలుదేరాడు.
తమాయాంతం కుబేరోఽథ విజ్ఞాప్య వచనోదితైః
అతడు దగ్గరకి వస్తుండగా, కుబేరుడు మాటల ద్వారా తెలిసి అర్థం చేసుకున్నాడు.
స్వర్ణవృష్టిరభూద్యత్ర సా స్వర్ణఖనిరుత్తమా
అక్కడ బంగారు వర్షం కురిసింది; అది అతి ఉత్తమమైన బంగారు ఖనిగా మారింది.
తస్మై సమర్పయామాస తాం రఘుః ఖనిముత్తమామ్
ఆ అద్భుతమైన ఖనిని రఘు అతనికి సమర్పించాడు.
రాజ్ఞే నివేదయామాస సర్వమన్యద్గుణాధికః
మిగతా అన్ని ఉత్తమమైన విషయాలను రాజుకు తెలియజేశాడు.