తత్ప్రత్యాయయితవ్యోసౌ క్రమేణారణ్యహస్తివత్ 4.1.41.
దీనిని అరణ్యంలోనూ ఏనుగు నడకలా, క్రమంగా గుర్తించాలి.
కరోతి శాస్తృనిర్దేశం న చ తం పరిలంఘయేత్ గృహీతః సేవ్యమానస్తు విశ్రంభముపగచ్ఛతి
ఆచార్యుడు చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి, దాన్ని అతిక్రమించకుండా సాధన చేస్తే, నమ్మకం కలుగుతుంది.
షట్త్రింశదంగులో హంసః ప్రయాణం కురుతే బహిః
హంస శ్వాస బయటికి ముప్పై ఆరు వేల్ల పొడవు ప్రయాణిస్తుంది.
శుద్ధిమేతి యదా సర్వం నాడీచక్ర మనాకులమ్
అన్ని నాడులు పూర్తిగా శుద్ధి చెంది, ఎలాంటి అశాంతి లేకుండా ఉన్నప్పుడు,
దృఢాసనో యథాశక్తి ప్రాణం చంద్రేణ పూరయేత్
బలంగా కూర్చొని, తన శక్తికి తగినట్టు, చంద్రనాడి ద్వారా శ్వాసను లోపలికి తీసుకోవాలి.
స్రవత్పీయూషధారౌఘం ధ్యాయంశ్చంద్రసమన్వితమ్
చంద్రునితో కూడిన అమృత ప్రవాహాన్ని ధ్యానం చేస్తూ,
రవిణా ప్రాణమాకృష్య పూరయేదౌదరీం దరీమ్
రవి నాడి ద్వారా శ్వాసను లోపలికి లాగి, కడుపు గుహను నింపాలి.
జ్వలజ్వలనపుంజాభం శీలయన్నుష్మగుం హృది
హృదయంలో అగ్ని మంటలా వేడిని సాధన చేస్తూ,
ఇత్థం మాసత్రయాభ్యాసాదుభయాయామసేవనాత్
ఇలా రెండు విధాలైన శ్వాస సాధనను మూడు నెలలు చేస్తే,
యథేష్టం ధారణం వాయోరనలస్య ప్రదీపనమ్
తనకు కావలసినంత కాలం వాయువును నిలిపివుంచడం, అగ్ని ప్రదీపనం లభిస్తాయి.
ప్రాణోదేహగతోవాయురాయామస్తన్నిబంధనమ్ 4.1.41.
శ్వాస, వాయువు శరీరంలో ఉన్నప్పుడు వాటిని నియంత్రించడమే ప్రాణాయామం.
ప్రాణాయామేఽధమే ఘర్మః కంపో భవతి మధ్యమే
ప్రాణాయామం మొదటి దశలో చెమట వస్తుంది; మధ్య దశలో కంపనం కలుగుతుంది.
ప్రాణాయామైర్దహేద్దోషాన్ప్రత్యాహారేణ పాతకమ్
ప్రాణాయామంతో మన లోపాలు కాలిపోతాయి; ఇంద్రియాలను వెనక్కు తీసుకోవడం వల్ల పాపాలు నశిస్తాయి.
సమాధినా లభేన్మోక్షం త్యక్త్వా ధర్మం శుభాశుభమ్
సమాధి ద్వారా, ధర్మమూ, పాపపుణ్యాలూ వదిలి, ముక్తి పొందుతారు.
ప్రాణాయామద్విషట్కేన ప్రత్యాహార ఉదాహృతః
ఆరు విధాల ప్రాణాయామమే ప్రత్యాహారంగా చెప్పబడింది.
భవేదీశ్వరసంగత్యై ధ్యానం ద్వాదశధారణమ్
ధ్యానం పరమేశ్వరునితో ఐక్యానికి; ధారణా పన్నెండు విధాలుగా ఉంటుంది.
సమాధేః పరతో జ్యోతిరనంతం స్వప్రకాశకమ్
సమాధికి మించి, అనంతమైన స్వయంగా ప్రకాశించే జ్యోతి ఉంటుంది.
పవనే వ్యోమసంప్రాప్తే ధ్వనిరుత్పద్యతే మహాన్
శ్వాసం ఆకాశంలోకి చేరినప్పుడు గొప్ప శబ్దం ఉత్పన్నమవుతుంది.
ప్రాణాయామేన యుక్తేన సర్వవ్యాధిక్షయోభవేత్
సరిగ్గా ప్రాణాయామం చేస్తే అన్ని వ్యాధులు పోతాయి.
హిక్కా శ్వాసశ్చ కాసశ్చ శిరః కర్ణాక్షివేదనాః
హిక్కా, ఊపిరి తక్కువవడం, దగ్గు, తల, చెవులు, కళ్ల నొప్పి—
యుక్తం యుక్తం త్యజేద్వాయుం యుక్తంయుక్తం చ పూరయేత్ 4.1.41.
శ్వాసను సరిగ్గా విడిచిపెట్టాలి, మళ్లీ మళ్లీ సరిగ్గా లోపలికి తీసుకోవాలి.
నిత్యం సోమకలాపూర్ణం శరీరం యస్య యోగినః 4.1.41.
యోగికి శరీరం ఎప్పుడూ చంద్రామృతంతో నిండివుంటుంది.
వాయుతత్త్వం భ్రువోర్మధ్యే వృత్తమంజనసన్నిభమ్
భ్రూవుల మధ్యలో వాయుతత్త్వం, ముసిరిన కాజలంలా వృత్తంగా కనిపిస్తుంది.
సగుణం వణర్భేదేన నిర్గుణం కేవలం మతమ్ 4.1.41.
గుణాలతో ఉన్నప్పుడు అది అనేకంగా భావించబడుతుంది; గుణాల్లేకుండా ఉన్నప్పుడు అది శుద్ధంగా ఉంటుంది.
యుక్తాహారవిహారశ్చ యుక్తచేష్టో హి కర్మసు 4.1.41.
ఆహారంలో, వినోదంలో మితంగా ఉండేవాడు, పనుల్లో కూడా మితంగా ఉంటాడు.
చంద్రాంగే తు సమభ్యస్య సూర్యాంగే పునరభ్యసేత్ 4.1.41.
చంద్రనాడిలో సాధన చేసిన తర్వాత, సూర్యనాడిలో కూడా సాధన చేయాలి.
జాలంధరే కృతే బంధే కంఠసకోచలక్షణే 4.1.41.
గొంతు లోపల మడుచుకుని, జాలంధరబంధం చేసినప్పుడు—
యోజనానాం శతం యాతుం శక్తిఃస్యాన్నిమిషార్ధతః 4.1.41.
అర కళ్లుమిటుకలో వంద యోజనాలు ప్రయాణించే శక్తి కలుగుతుంది.
యత్ప్రాప్య న నివర్తేత యత్ప్రాప్య న చ శోచతి
అది పొందినవాడు తిరిగి రాడు; అది పొందినవాడు ఇక బాధపడడు.
కాశ్యాం సుఖేన కైవల్యం యథాలభ్యేత జంతుభిః 4.1.41.
కాశీలో జీవులు సులభంగా మోక్షాన్ని పొందుతారు.