న క్షేత్రమరుణాదస్తి నాస్తి దేవోఽరుణేశ్వరాత్
అరుణ క్షేత్రానికి మించిన పవిత్ర స్థలం లేదు. అరుణేశ్వరునికి మించిన దేవుడు లేడు.
ఇతి కథయతి నందికేశ్వరేస్మిన్పులకితసర్వవపుర్మృకణ్డుపుత్రః
నందికేశ్వరుడు ఇలా చెప్పగా, మృకండుని కుమారుడు అంతటా ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
అథ తృతీయమర్బుదఖణ్డం ప్రారభ్యతే వ్యాస ఉవాచ ఓంనమోనంతాయ సూక్ష్మాయ జ్ఞానగమ్యాయ వేధసే
ఇప్పుడు మూడవ అర్భుద ఖండం ప్రారంభమవుతుంది. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఓం, అనంతుడికి, సూక్ష్మ స్వరూపుడికి, జ్ఞానంతో చేరదగినవాడికి, సృష్టికర్తకు నమస్సులు.
మన్వంతరాణి సర్వాణి సృష్టిశ్చైవ పృథగ్విధా
అన్ని మన్వంతరాలు, వివిధ రకాల సృష్టి,
అధునా శ్రోతుమిచ్ఛామస్తీర్థమాహాత్మ్యముత్తమమ్
ఇప్పుడు మేము పవిత్ర క్షేత్రాల గొప్పతనాన్ని వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
తిస్రః కోట్యోఽర్ద్ధకోటిశ్చ తేషాం సంఖ్యా కృతా పురా
మూడుకోట్లు, అర్ధకోటి — పూర్వకాలంలో వాటి సంఖ్య అంతే.
క్షేత్రాణి సరితశ్చైవ పర్వతాశ్చ నదా స్తథా
క్షేత్రాలు, నదులు, పర్వతాలు, వాగులు కూడా అలాగే ఉన్నాయి.
తేషాం మధ్యేఽర్బుదోనామ సర్వపాపహరోఽనఘః
వాటిలో అర్భుద అనే పర్వతం ఉంది. అది పాపాలను తొలగించేదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది, ఓ పాపరహితుడా!
పునంతి సర్వతీర్థాని స్నానదానాదికైర్యథా
అన్ని తీర్థాలు స్నానం, దానం వంటి కర్మల ద్వారా పవిత్రతను ప్రసాదిస్తాయి.
కథం వాసిష్ఠమాహాత్మ్యాత్ప్రథితో ధరణీతలే
వసిష్ఠుని మహిమ భూమిపై ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది?
కాని తీర్థాని ముఖ్యాని హ్యర్బుదే సంతి పర్వతే
అర్భుద పర్వతంలో ప్రధానమైన తీర్థాలు ఏవి ఉన్నాయి?
అర్బుదస్య ద్విజశ్రేష్ఠా మాహాత్మ్యం చ యథా శ్రుతమ్ ॥ 7.3.1.
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! అర్భుద పర్వత మహిమ యథాశ్రుతంగా చెప్పబడింది.
వసిష్ఠో నామ దేవర్షిః పితామహసముద్భవః
వసిష్ఠుడు అనే ఒక దివ్య ఋషి ఉండేవాడు. ఆయన బ్రహ్మదేవుని మనసులోంచి పుట్టినవాడు.
నియతో నియతాహారః సర్వభూతహితే రతః
ఆయన నియమంగా ఉండేవాడు, తినే విషయంలో మితంగా ఉండేవాడు, అన్ని జీవుల శ్రేయస్సు కోసం నిత్యం కృషి చేసేవాడు.
పంచాగ్నిసాధకో గ్రీష్మే జపహోమపరాయణః నందినీతి సువిఖ్యాతా సా వై కామదుఘా శుభా
వసిష్ఠుడు వేసవిలో పంచాగ్ని వ్రతం ఆచరించేవాడు, జపం, హోమం చేయడంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు. ఆయన దగ్గర నందినీ అనే ప్రసిద్ధమైన, మంగళకరమైన, కోరిన కోరికలు తీరే ఆవు ఉండేది.
సా కదాచిద్ధరాపృష్ఠే భ్రమమాణా తృణాశయా
ఒకసారి ఆ నందినీ భూమిమీద తిరుగుతూ, గడ్డి తింటూ వెళ్తోంది.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు భగవాంస్తీక్ష్ణదీధితిః
అదే సమయంలో భాస్కరుడు, దివ్య కాంతులతో కూడినవాడు, అక్కడికి వచ్చాడు.
తస్యాః క్షీరేణ నిత్యం స సాయం ప్రాతర్ద్విజో మునిః
ఆ ముని ప్రతి రోజు సాయంత్రం, ఉదయం నందినీ పాలను తీసుకునేవాడు.
అథ చింతాపరో విప్రః ప్రాయశ్చిత్తభయాద్ధ్రువమ్
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఏదో ఆలోచనలో మునిగిపోయి, expiation భయంతో మనసులో కలవరపడుతున్నాడు.
స తచ్ఛ్వభ్రమథాసాద్య భూంభారావమథాశృణోత్
ఆయన ఆ లోతైన బిలాన్ని చేరుకుని, భూమి భారంతో బాధపడుతూ అరవడం విన్నాడు.
అహం హోమస్య చోద్వేగాన్నిఃసృతస్త్వామవేక్షితుమ్
"హోమంలో కలిగిన కలవరంతో నేను బయటకు వచ్చాను, నిన్ను చూడటానికి వచ్చాను."
పతితాత్ర విభో త్రాహి కృచ్ఛ్రాదస్మాత్సుదుఃసహాత్ 7.3.1.
"ప్రభూ! నేను ఇక్కడ పడి పోయాను. ఈ భయంకరమైన, భరించలేని కష్టాల నుంచి నన్ను కాపాడు."
సరస్వతీం సమాదధ్యౌ నదీం త్రైలోక్యపావనీమ్
ఆయన మూడు లోకాల్ని పవిత్రం చేసే సరస్వతీ నదిని ధ్యానించాడు.
శ్వభ్రం తత్పూరయామాస సమంతాద్విమలైర్జలైః
ఆ సరస్వతీ ఆ బిలాన్ని చుట్టూ శుద్ధమైన నీటితో నింపింది.
సంహృష్టా మునినా సార్ద్ధం యయావాశ్రమసమ్ముఖమ్
ఆ మునితో కలిసి ఆనందంగా, ఆమె ఆశ్రమం వైపు వెళ్లింది.
స దృష్ట్వా శ్వభ్రమధ్యం తం గంభీరం చ మహామునిః
ఆ గొప్ప ముని ఆ లోతైన బిలాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
తస్య చింతయతో విప్రా బుద్ధిరేషోదపద్యత తస్మాద్గచ్ఛామ్యహం శీఘ్రం హిమవన్తం నగోత్తమమ్
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, అతని మనసులో ఇలా తలపొచ్చింది: 'అందుకే నేను త్వరగా హిమవంతు అనే గొప్ప పర్వతానికి వెళ్ళాలి.'
స ఏవ పర్వతం చాత్ర ప్రేషయిష్యతి భూధరః
'ఆ భూధరుడు ఇక్కడికి ఒక పర్వతాన్ని పంపిస్తాడు.'
తతో జగామ స మునిర్హిమవన్తం నగోత్తమమ్ అర్ఘ్యపాద్యాదిసంస్కారైః సంపూజ్య ఇదమబ్రవీత్
తర్వాత ఆ ముని హిమవంతు అనే గొప్ప పర్వతానికి వెళ్లి, అర్ఘ్యం, పాద్యం మొదలైన ఆచారాలతో గౌరవించి ఇలా అన్నాడు:
స్వాగతం తే మునిశ్రేష్ఠ సఫలం మేఽద్య జీవితమ్
"మహర్షీ! నీకు స్వాగతం. ఈ రోజు నా జీవితం సార్థకమైంది."