యజ్ఞస్థాయర్త్విజే దైవస్తజ్జఃపాతి చతుర్దశ
దైవ వివాహం యజ్ఞస్థలంలో, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే పురోహితునికి జరుగుతుంది.
సహోభౌ చరతాం ధర్మమిత్యుక్త్వా దీయతేర్థినే
ధర్మాన్ని పాటిస్తామని చెప్పి, ఇద్దరినీ కోరుకున్నవారికి ఇస్తారు.
చత్వార ఏతే విప్రాణాం ధర్మ్యాః పాణిగ్రహాః స్మృతాః
ఈ నాలుగు వివాహాలు బ్రాహ్మణులకు ధర్మబద్ధమైనవి అని గుర్తించబడినవి.
ప్రసహ్యకన్యాహరణాద్రాక్షసో నిందితః సతామ్
బలవంతంగా వధువును తీసుకెళ్లే రాక్షస వివాహాన్ని మంచి వారు తప్పుబడతారు.
ప్రాయః క్షత్రవిశోరుక్తా గాంధర్వాసురరాక్షసాః
సాధారణంగా గాంధర్వ, ఆసుర, రాక్షస వివాహాలు క్షత్రియులు, వైశ్యులలో చెప్పబడతాయి.
సవర్ణయా కరో గ్రాహ్యో ధార్యః క్షత్రియయా శరః
ఒకే వర్ణానికి చెందిన వారితోనే వివాహం జరిపించాలి; క్షత్రియుడైతే ధైర్యాన్ని కాపాడాలి.
అసవర్ణస్త్వేష విధిః స్మృతో దృష్టశ్చ వేదనే
వేరే వర్ణానికి చెందినవారికి ఈ నియమం గుర్తించబడింది, అలాగే అనుసరించబడుతోంది.
ధర్మ్యైర్వివాహైర్జాయంతే ధర్మ్యా ఏవ శతాయుషః 4.1.38.
ధర్మబద్ధమైన వివాహాల వల్ల శతాయుష్కులు, ధర్మాన్ని పాటించే వారు పుడతారు.
ఋతుకాలాభిగమనం ధర్మోయం గృహిణః పరః
సరైన కాలంలో భార్యను చేరడం గృహస్థునికి అత్యుత్తమ ధర్మం.
దివాభిగమనం పుంసామనాయుష్యం పరం మతమ్
పగలు స్త్రీలను చేరడం ఆయుష్షుకు హానికరం అని పండితులు భావిస్తారు.
తత్ర గచ్ఛన్స్త్రియం మోహాద్ధర్మాత్ప్రచ్యవతే పరాత్
అక్కడ మోహంతో స్త్రీను చేరితే, ధర్మం నుండి, శ్రేయస్సు నుండి దూరమవుతాడు.
ఋతుకాలాభిగామీ యః స్వదారనిరతశ్చ యః
సరైన కాలంలో భార్యను చేరి, ఆమె పట్లే నిబద్ధతతో ఉండేవాడు,
ఋతుః షోడశయామిన్యశ్చతస్రస్తా సుగర్హితాః
ఋతుకాలం పదహారు రాత్రులు ఉంటుంది; అందులో నాలుగు రాత్రులు శుభకరమైనవి.
త్యక్త్వా చంద్రమసం దుఃస్థం మఘాం పౌష్ణం విహాయ చ శుచిం పుత్రం ప్రసూయేత పురుషార్థప్రసాధకమ్
చంద్రమాస రాత్రులు, మఘా, పౌష్య రాత్రులను తప్పించి, పవిత్రమైన కుమారుడిని కనాలి; అతడు పురుషార్థాలను సాధించగలడు.
ఆర్షే వివాహే గోద్వంద్వం యదుక్తం తన్న శస్యతే
ఋషి వివాహంలో పశువులను పరస్పరం మార్పిడి చేయడం మంచిది కాదు.
అపత్యవిక్రయీ కల్పం వసేద్విట్కృమిభోజనే
తన సంతానాన్ని అమ్మే వాడు మలమూ పురుగులను తినేవాడిలా జీవించాలి.
స్త్రీధనాన్యుపజీవంతి యే మోహాదిహ బాంధవాః
అవివేకంతో ఇక్కడ మహిళా ఆస్తిపై ఆధారపడే బంధువులు—
పత్యా తుష్యతి యత్ర స్త్రీ తుష్యేద్యత్ర స్త్రియా పతిః 4.1.38.
భార్య భర్త వల్ల సంతోషపడితే, భర్త భార్య వల్ల సంతోషపడితే—
వాణిజ్యం నృపతేః సేవా వేదానధ్యాపనం తథా
వ్యాపారం, రాజు సేవ, వేదాలు బోధించడం—
కుర్యాద్వైవాహికే వహ్నౌ గృహ్యకర్మాన్వహం గృహీ
వివాహాగ్నిలో గృహస్థుడు ప్రతిరోజూ గృహకర్మలు చేయాలి.
గృహస్థాశ్రమిణః పంచ సూనా కర్మ దినే దినే
గృహస్థాశ్రమంలో ప్రతిరోజూ ఐదు రకాల హింస జరుగుతాయి.
తాసాం చ పంచసూనానాం నిరాకరణహేతవః
ఆ ఐదు హింసలకు నివారణ కారణాలు ఉన్నాయి.
పాఠనం బ్రహ్మయజ్ఞః స్యాత్తర్పణం చ పితృ క్రతుః
వేదపఠనం బ్రహ్మయజ్ఞం, తర్పణం పితృకర్మ.
పితృప్రీతిం ప్రకుర్వాణః కుర్వీత శ్రాద్ధమన్వహమ్
పితృదేవతలు సంతోషించాలనుకునేవాడు ప్రతిరోజూ శ్రాద్ధం చేయాలి.
గోదానేన చ యత్పుణ్యం పాత్రాయ విధిపూర్వకమ్
పాత్రుడికి నియమానుసారం ఆవును దానం చేస్తే కలిగే పుణ్యం—
తపోవిద్యాసమిద్దీప్తే హుతం విప్రాస్య పావకే
తపస్సు, విద్యలు వెలిగిపోతున్నప్పుడు, బ్రాహ్మణుని అగ్నిలో హోమం చేసినప్పుడు—
అనర్చితోఽతిథిర్గేహాద్భగ్నాశో యస్య గచ్ఛతి
గృహంలో గౌరవించబడని అతిథి నిరాశతో అక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోతాడు.
సాంత్వపూర్వాణి వాక్యాని శయ్యార్థే భూస్తృణోదకే 4.1.38.
సాంత్వన మాటలు, మంచం, నేల, దర్భ, నీరు అతిథికి ఇవ్వాలి.
గృహస్థః పరపాకాదీ ప్రేత్య తత్పశుతాం వ్రజేత్
ఇతరుల భోజనం చేసే గృహస్థుడు మరణానంతరం జంతువుగా జన్మిస్తాడు.
ఆదిత్యోఢోఽతిథిః సాయం సత్కర్తవ్యః ప్రయత్నతః
సూర్యాస్తమయానికి వచ్చే అతిథిని ఎంతో శ్రద్ధగా గౌరవించాలి.