కియంతి సంతి నో భూమ్యాం మోక్షక్షేత్రాణి షణ్ముఖ
ఈ భూమిపై మోక్షప్రాప్తికి ఎన్ని ప్రాంతాలు ఉన్నాయి, ఆరు ముఖాలవాడా?
గంగా విశ్వేశ్వరః కాశీ జాగర్తి త్రితయం యతః 4.1.35.
గంగ, విశ్వేశ్వరుడు, కాశీ—ఈ మూడూ ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉంటాయి.
కథమేషా త్రయీ స్కంద ప్రాప్యతే నియతం నరైః
ఈ మూడు మనుషులకు ఎలా లభిస్తాయి, స్కందా?
తపస్తాదృక్క్వ వా తిష్యే తిష్యే యోగః క్వ తాదృశః
అలాంటి తపస్సు ఎక్కడ ఉంది, తిష్యా? అలాంటి యోగం ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
వినాపి తపసా స్కంద వినాయోగేన షణ్ముఖ
తపస్సు లేకపోయినా, యోగం లేకపోయినా, ఆరు ముఖాలవాడా—
కిం కిమాచరతా స్కంద కాశీ ప్రాప్యేత తద్వద
స్కందా, ఏ విధమైన ప్రవర్తన వల్ల కాశీని పొందగలుగుతారు? దయచేసి చెప్పు.
ఆచారః పరమో ధర్మ ఆచారః పరమం తపః
ప్రవర్తనే పరమ ధర్మం; ప్రవర్తనే గొప్ప తపస్సు.
ఆచారమేవ ప్రథమం తస్మాదాచక్ష్వ షణ్ముఖ
కాబట్టి, ఆరు ముఖాలవాడా, ముందుగా ప్రవర్తన గురించీ చెప్పు.
యదాచరన్నరో నిత్యం సర్వాన్కామానవాప్నుయాత్
ఏ ప్రవర్తనను నిత్యం ఆచరిస్తే మనిషికి అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయో చెప్పు.
స్థావరాః కృమయోఽబ్జాశ్చ పక్షిణః పశవో నరాః
చలించని జీవులు, పురుగులు, నీటిలో ఉండే జీవులు, పక్షులు, జంతువులు, మనుషులు—
సహస్రభాగః ప్రథమా ద్వితీయోనుక్రమాత్తథా
మొదటివారికి వెయ్యవ భాగం, రెండవవారికి కూడా అలాగే వరుసగా ఉంటుంది.
చతుర్ణామపి భూతానాం ప్రాణినోఽతీవ చోత్తమాః 4.1.35.
ఈ నాలుగు రకాల జీవులలో ప్రాణమున్నవారు ఎంతో ఉత్తములు.
మతిమద్భ్యో నరాః శ్రేష్ఠాస్తేభ్యః శ్రేష్ఠాస్తు వాడవాః
బుద్ధిమంతులలో మనుషులే శ్రేష్ఠులు; వారిలో గుర్రాలు మరింత శ్రేష్ఠులు.
కృతధీభ్యోపి కర్తారః కర్తృభ్యో బ్రహ్మతత్పరాః
ధృడమైన బుద్ధి ఉన్నవారిలో చేయువారు గొప్పవారు; చేయువారిలో బ్రహ్మం పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవారు ఇంకా గొప్పవారు.
అన్యోన్యమర్చకాస్తే వై తపోవిద్యాఽవిశేషతః
వారు తపస్సు, విద్యలో సమానంగా ఉండి ఒకరినొకరు గౌరవిస్తారు.
అతో జగత్స్థితం సర్వం బ్రాహ్మణోఽర్హతి నాపరః తస్మాద్విప్రేణ సతతం భావ్యమాచారశీలినా
కాబట్టి, ఈ లోకమంతా బ్రాహ్మణునికే ఉంది, మరెవరికీ కాదు. అందుకే, బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ మంచి ప్రవర్తనతో ఉండాలి.
విద్వేష రాగరహితా అనుతిష్ఠంతి యం మునే
ద్వేషం, మమకారం లేని వారు, మునీశ్వరా, ఆ ప్రవర్తనను ఆచరిస్తారు.
లక్షణైః పరిహీనోపి సమ్యగాచారతత్పరః
లక్షణాలు లేకపోయినా, ఎవడు మంచి ప్రవర్తనలో నిబద్ధుడై ఉంటాడో అతడే శ్రేష్ఠుడు.
శ్రుతిస్మృతిభ్యాముదితం స్వేషు స్వేషు చ కర్మసు
ప్రతి ఒక్కరి కర్తవ్యాలు వేదాలు, స్మృతులు చెప్పిన ప్రకారం నిర్ణయించబడ్డాయి.
దురాచారరతో లోకే గర్హణీయః పుమాన్భవేత్
దుష్టమైన పనుల్లో ఆనందపడే మనిషిని లోకంలో అందరూ నిందిస్తారు.
త్యాజ్యం కర్మ పరాధీనం కాయమాత్మవశం సదా
ఇతరులపై ఆధారపడే పనులను వదిలేయాలి; శరీరాన్ని మాత్రం ఎప్పుడూ తన నియంత్రణలో ఉంచుకోవాలి.
యస్మిన్కర్మణ్యంతరాత్మా క్రియమాణే ప్రసీదతి 4.1.35.
ఏ పని చేస్తూ మన అంతరాత్మ సంతృప్తి పొందుతుందో, అదే చేయాలి.
ప్రథమం ధర్మసర్వస్వం ప్రోక్తా యన్నియమా యమాః
ధర్మసారాన్ని మొదటిగా నియమాలు, యమాలు అని పేర్కొన్నారు.
సత్యం క్షమార్జవం ధ్యానమానృశంస్యమహింసనమ్
సత్యం, సహనం, నేరుగా ఉండటం, ధ్యానం, దయ, హింస చేయకపోవడం ఇవే యమాలు.
శౌచం స్నానం తపో దానం మౌనేజ్యాధ్యయనం వ్రతమ్
శుద్ధి, స్నానం, తపస్సు, దానం, మౌనం, పూజ, పఠనం, వ్రతాచరణ ఇవన్నీ కూడా నియమాలు.
కామం క్రోధం మదం మోహం మాత్సర్యం లోభమేవ చ
కామం, కోపం, అహంకారం, మాయ, అసూయ, లోభం ఇవన్నీ వదలాలి.
శనైః శనైః స చినుయాద్ధర్మం వల్మీక శృంగవత్
ఒక చీమ తన పుట్టను నిర్మించ듯, మనిషి కూడా క్రమంగా ధర్మాన్ని సంపాదించాలి.
ధర్మ ఏవ సహాయీ స్యాదముత్ర న పరిచ్ఛదః
ఈ లోకంలో ధర్మమే మనకు తోడుగా ఉంటుంది; ధనం, వస్తువులు కాదు.
జాయతే చైకలః ప్రాణీ ప్రమ్రియేత తథైకలః
ప్రతి జీవి ఒంటరిగా పుడతాడు, అలాగే ఒంటరిగా చనిపోతాడు.
దేహం పంచత్వమాపన్నం త్యక్త్వా కౌ కాష్ఠలోష్ఠవత్
శరీరం చెక్క లేదా మట్టి ముద్దలా అయిపోయిన తర్వాత వదిలిపెట్టాలి.