అతిథీనపి సంతర్ప్య పంచయజ్ఞరతా అపి
అతిథులను సంతృప్తిపర్చుతూ, ఐదు యజ్ఞాలలో నిమగ్నమైనవారు కూడా,
వానప్రస్థాశ్రమయుజో జ్ఞాత్వా నిర్వాణసాధనమ్
వానప్రస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించి, మోక్షసాధనను తెలుసుకున్నవారు,
అనన్యసాధనాం ముక్తిం జ్ఞాత్వా శాస్త్రైరనేకధా
అనేక శాస్త్రాల ద్వారా, ముక్తికి వేరే సాధనం అవసరం లేదని గ్రహించినవారు,
దండయిత్వా మనోవాచం కాయం నిత్యం త్రిదండినః
మనస్సు, వాక్కు, శరీరాన్ని ఎల్లప్పుడూ నియంత్రించే త్రిదండధారి సన్యాసులు,
శిఖీ ముండీ జటీ వాపి కౌపీనీ వా దిగంబరః
శిఖావంతుడు, ముండచేయించుకున్నవాడు, జటాధారి, కౌపీనధారి, లేక దిగంబరుడు అయినా,
తపఃకర్తుం న శక్తా యే దానం వా దాతుమక్షమాః ౧- హేలయైషా యథా దద్యాన్నిర్వాణం మణికర్ణికా
తపస్సు చేయలేని వారు, దానం ఇవ్వలేని వారు — వారు నిర్లక్ష్యంగా అయినా ఇస్తే, మణికర్ణికా మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
అనశనవ్రతభృతే త్రికాలాభ్యవహారిణే 4.1.34.
ఉపవాస వ్రతాలు ఆచరించే వారు లేదా రోజుకు మూడుసార్లు భోజనం చేసే వారు,
యథోక్తమాచరేదేకో నిష్ఠా పాశుపతంవ్రతమ్
ఒకరు చెప్పినట్లు నిష్ఠతో పాశుపతవ్రతాన్ని పాటిస్తే,
దృష్టాత్ర వపుషః పాతే ద్వయోశ్చ సదృశీ గతిః
ఇక్కడ శరీరం పడిపోయినప్పుడు, ఇద్దరికీ ఒకే విధమైన స్థితి లభిస్తుంది.
స్వర్గద్వారే విశేయుర్యే విగాహ్య మణికర్ణికామ్
మణికర్ణికాలో స్నానం చేసి లోనికి ప్రవేశించినవారు, స్వర్గద్వారాన్ని చేరుతారు.
స్వర్గద్వాః స్వర్గభూరేషా మోక్షభూర్మణికర్ణికా
ఈ మణికర్ణికా పరలోకానికి ద్వారం, పరలోకమే, ముక్తికి కూడా స్థలమవుతుంది.
దత్త్వా దానాన్యనేకాని విగాహ్య మణికర్ణికామ్
ఎవరైనా ఎన్నో దానాలు ఇచ్చి మణికర్ణికాలో ప్రవేశిస్తే,
స్వర్గాపవర్గయోరర్థః కోవిదైశ్చ నిరూపితః
పండితులు దీని ప్రయోజనాన్ని స్వర్గానికి, మోక్షానికి సంబంధించినదిగా నిర్ణయించారు.
మణికర్ణ్యుపవిష్టస్య యత్సుఖం జాయతే సతః
మణికర్ణికా వద్ద కూర్చున్నవారికి కలిగే ఆనందం
మహాసుఖం యదుద్దిష్టం సమాధౌ విస్మృతాత్మనామ్
తమను మరచిపోయి ధ్యానంలో లీనమైనవారికి కలిగే పరమానందంతో సమానమని చెప్పబడింది.
స్వర్గద్వారాత్పురోభాగే దేవనద్యాశ్చ పశ్చిమే
స్వర్గద్వారానికి ఎదురుగా, దివ్యనదికి పడమరగా,
యావంతో భాస్వతః స్పర్శాద్భాసంతే సైకతాః కణాః 4.1.34.
సూర్యకాంతి తాకినప్పుడు మెరిసే ఇసుక కణాలు ఎంత ఉంటాయో,
సంతి తీర్థాని తావంతి పరితో మణికర్ణికామ్
అంతే సంఖ్యలో తీర్థాలు మణికర్ణికాను చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి.
యదన్వయే కోపి ముక్తః సంప్రాప్య మణికర్ణికామ్
ఎవరైనా వారి వంశంలో ఎవరో ఒకరు మణికర్ణికా చేరి ముక్తిని పొందితే,
తర్పితాః పితరో యేన సంప్రాప్య మణికర్ణికామ్
ఆ మణికర్ణికా చేరినవారి వల్ల పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు.
ఆమధ్యాద్దేవసరిత ఆ హరిశ్చంద్రమడపాత్
దివ్యనదిలో మధ్యభాగం నుంచి హరిశ్చంద్ర మండపం వరకు,
ఏతద్రజఃకణతులాం త్రిలోక్యపి న గచ్ఛతి
ఈ స్థలంలోని ఒక్కటి ధూళికణానికి కూడా మూడు లోకాలు సమానం కావు.
కలావతీ చిత్రపటీం పశ్యంతీత్థం ముహుర్ముహుః
కళావతి రంగురంగుల వస్త్రంతో అలంకరించబడిన పవిత్రస్థలాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ,
యదంబుసతతం రక్షేద్దుర్వృత్తాద్దండనాయకః
నీటితో నిండిన ఆ స్థలాన్ని దుర్మార్గుల నుంచి శిక్షాధికారి కాపాడినప్పుడు,
యోష్టమూర్తిర్మహాదేవః పురాణే పరిపఠ్యతే
ఎనిమిది రూపాలుగల మహాదేవుడు పురాణాల్లో వర్ణించబడ్డాడు.
నేత్రయోరతిథీకృత్య జ్ఞానవాపీ కలావతీ
కళావతి తన కళ్లతో జ్ఞానవాపిని గౌరవంగా దర్శించింది.
అంగాని వేపథుం ప్రాపుః స్విన్నా భాలస్థలీ భృశమ్ 4.1.34.
ఆమె అవయవాలు కంపించాయి, నుదుటిపై బాగా చెమట పట్టింది.
తస్తంభ గాత్రలతికా ముఖవైవర్ణ్యమాప చ
ఆమె శరీరంలో నరాలు గట్టిగా మారాయి, ముఖం రంగు కోల్పోయింది.
సాక్షణం స్వం విసస్మార కాహం క్వాహం న వేత్తి చ
ఆ క్షణంలో ఆమె తనను తానే పూర్తిగా మర్చిపోయింది. ఎవరు, ఎక్కడ ఉందో కూడా ఆమెకు తెలియలేదు.
అథ తత్పరిచారిణ్యస్త్వరమాణా ఇతస్తతః
అప్పుడా పరిచారికలు తొందరగా ఇక్కడ అక్కడ పరుగులు తీశారు.