సంసారసర్పదష్టానాం జంతూనాం యత్ర శంకరః
సంసార సర్పం కాటుకు గురైన జీవులకు, అక్కడ శంకరుడు ఉన్నాడు.
న కాపిలేన యోగేన న సాంఖ్యేన న చ వ్రతైః
కపిలుని యోగంతో కాదు, సాంఖ్యంతో కాదు, వ్రతాలతో కూడ కాదు.
వైకుంఠే విష్ణుభవనే విష్ణుభక్తిపరాయణాః
వైకుంఠంలో, విష్ణువు నివాసమైన ఆ పరలోకంలో, విష్ణుభక్తికి పరాయణమైనవారు ఉంటారు.
హుత్వాగ్నిహోత్రమపి చ యావజ్జీవం ద్విజోత్తమాః
ప్రియమైన ద్విజోత్తములారా, జీవితాంతం అగ్నిహోత్రాన్ని నిర్వహించినవారు,
వేదాన్పఠిత్వా విధివద్బ్రహ్మయజ్ఞరతా భువి
విధిగా వేదాలు చదివి, భూమిపై బ్రహ్మయజ్ఞంలో నిమగ్నమైనవారు,
ఇష్ట్వా క్రతూనపి నృపా బహూన్పర్యాప్తదక్షిణాన్
ఓ రాజులారా, యాజమాన్యానికి తగిన దక్షిణలతో అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించినవారు,
సీమంతిన్యోపి సతతం పతివ్రతపరాయణాః
సరిహద్దుల్లో నివసించే స్త్రీలు కూడా, ఎల్లప్పుడూ భర్తకు విధేయతతో ఉండేవారు,
వైశ్యా అపి చ సేవంతే న్యాయోపార్జితసంపదః
వైశ్యులు కూడా, న్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో సేవచేసేవారు,
త్యక్త్వా పుత్రకలత్రాది సచ్ఛూద్రా న్యాయమార్గగాః 4.1.34.
పిల్లలు, భార్యలు మరియు ఇతరులను వదిలి, సచ్చూద్రులు న్యాయమార్గాన్ని అనుసరించేవారు,
యావజ్జీవం చరంతోపి బ్రహ్మచర్య జితేంద్రియాః
జీవితాంతం బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, ఇంద్రియాలను జయించినవారు,
అతిథీనపి సంతర్ప్య పంచయజ్ఞరతా అపి
అతిథులను సంతృప్తిపర్చుతూ, ఐదు యజ్ఞాలలో నిమగ్నమైనవారు కూడా,
వానప్రస్థాశ్రమయుజో జ్ఞాత్వా నిర్వాణసాధనమ్
వానప్రస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించి, మోక్షసాధనను తెలుసుకున్నవారు,
అనన్యసాధనాం ముక్తిం జ్ఞాత్వా శాస్త్రైరనేకధా
అనేక శాస్త్రాల ద్వారా, ముక్తికి వేరే సాధనం అవసరం లేదని గ్రహించినవారు,
దండయిత్వా మనోవాచం కాయం నిత్యం త్రిదండినః
మనస్సు, వాక్కు, శరీరాన్ని ఎల్లప్పుడూ నియంత్రించే త్రిదండధారి సన్యాసులు,
శిఖీ ముండీ జటీ వాపి కౌపీనీ వా దిగంబరః
శిఖావంతుడు, ముండచేయించుకున్నవాడు, జటాధారి, కౌపీనధారి, లేక దిగంబరుడు అయినా,
తపఃకర్తుం న శక్తా యే దానం వా దాతుమక్షమాః ౧- హేలయైషా యథా దద్యాన్నిర్వాణం మణికర్ణికా
తపస్సు చేయలేని వారు, దానం ఇవ్వలేని వారు — వారు నిర్లక్ష్యంగా అయినా ఇస్తే, మణికర్ణికా మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
అనశనవ్రతభృతే త్రికాలాభ్యవహారిణే 4.1.34.
ఉపవాస వ్రతాలు ఆచరించే వారు లేదా రోజుకు మూడుసార్లు భోజనం చేసే వారు,
యథోక్తమాచరేదేకో నిష్ఠా పాశుపతంవ్రతమ్
ఒకరు చెప్పినట్లు నిష్ఠతో పాశుపతవ్రతాన్ని పాటిస్తే,
దృష్టాత్ర వపుషః పాతే ద్వయోశ్చ సదృశీ గతిః
ఇక్కడ శరీరం పడిపోయినప్పుడు, ఇద్దరికీ ఒకే విధమైన స్థితి లభిస్తుంది.
స్వర్గద్వారే విశేయుర్యే విగాహ్య మణికర్ణికామ్
మణికర్ణికాలో స్నానం చేసి లోనికి ప్రవేశించినవారు, స్వర్గద్వారాన్ని చేరుతారు.
స్వర్గద్వాః స్వర్గభూరేషా మోక్షభూర్మణికర్ణికా
ఈ మణికర్ణికా పరలోకానికి ద్వారం, పరలోకమే, ముక్తికి కూడా స్థలమవుతుంది.
దత్త్వా దానాన్యనేకాని విగాహ్య మణికర్ణికామ్
ఎవరైనా ఎన్నో దానాలు ఇచ్చి మణికర్ణికాలో ప్రవేశిస్తే,
స్వర్గాపవర్గయోరర్థః కోవిదైశ్చ నిరూపితః
పండితులు దీని ప్రయోజనాన్ని స్వర్గానికి, మోక్షానికి సంబంధించినదిగా నిర్ణయించారు.
మణికర్ణ్యుపవిష్టస్య యత్సుఖం జాయతే సతః
మణికర్ణికా వద్ద కూర్చున్నవారికి కలిగే ఆనందం
మహాసుఖం యదుద్దిష్టం సమాధౌ విస్మృతాత్మనామ్
తమను మరచిపోయి ధ్యానంలో లీనమైనవారికి కలిగే పరమానందంతో సమానమని చెప్పబడింది.
స్వర్గద్వారాత్పురోభాగే దేవనద్యాశ్చ పశ్చిమే
స్వర్గద్వారానికి ఎదురుగా, దివ్యనదికి పడమరగా,
యావంతో భాస్వతః స్పర్శాద్భాసంతే సైకతాః కణాః 4.1.34.
సూర్యకాంతి తాకినప్పుడు మెరిసే ఇసుక కణాలు ఎంత ఉంటాయో,
సంతి తీర్థాని తావంతి పరితో మణికర్ణికామ్
అంతే సంఖ్యలో తీర్థాలు మణికర్ణికాను చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి.
యదన్వయే కోపి ముక్తః సంప్రాప్య మణికర్ణికామ్
ఎవరైనా వారి వంశంలో ఎవరో ఒకరు మణికర్ణికా చేరి ముక్తిని పొందితే,
తర్పితాః పితరో యేన సంప్రాప్య మణికర్ణికామ్
ఆ మణికర్ణికా చేరినవారి వల్ల పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు.