ధనంజయోపి ధర్మాత్మా మాతృభక్తిపరాయణః
ధనంజయుడు కూడా ధర్మపరుడు, తల్లికి పరమ భక్తుడు.
పంచగవ్యేన సంస్నాప్య తతః పంచామృతేన వై
అతడిని పంచగవ్యంతో స్నానంచేయించి, ఆ తరువాత పంచామృతంతో స్నానం చేయించారు.
ఆవేష్ట్య నేత్రవస్త్రేణ తతః పట్టాంబరేణ వై
ఆ తరువాత అతడిని కళ్ల గుడ్డతో కప్పి, పట్టు వస్త్రంతో చుట్టారు.
నేపాలకంబలేనాథ మృదాచాఽథ విశుద్ధయా
తర్వాత నేపాల దేశపు కంబళంతో, శుద్ధమైన మట్టితో కూడా కప్పారు.
అస్పృష్టహీనజాతిః స శుచిష్మాన్స్థండిలేశయః
ఆయన మంచి ఆచారంతో, తక్కువ వర్గానికి చెందని వాడు, ఎప్పుడూ పరిశుభ్రంగా ఉండేవాడు, నేలమీదే పడుకుని విశ్రాంతి తీసుకునేవాడు.
భారవాహః కృతస్తేన కశ్చిద్దత్త్వోచితాం భృతిమ్
ఆయన ఒక భారాన్ని మోసే వాడిని పెట్టి, తగినంత పారితోషికాన్ని ఇచ్చాడు.
ధృత్వా సంభృతిరక్షార్థం భారవాహం ధనంజయః
ధనంజయుడు ఆ వస్తువులను కాపాడేందుకు, ఆ భారాన్ని మోసే వాడిని పనిలో పెట్టుకున్నాడు.
భారవాహ్యంతరం ప్రాప్య తస్య సంభృతిమధ్యతః
భారాలు ఉంచే చోటుకి వెళ్లి, ఆ వస్తువులను మధ్యలో ఉంచాడు.
వాసస్థానమథాగత్య తమదృష్ట్వా ధనంజయః 4.1.30.
తర్వాత తన ఇంటికి వచ్చి, అక్కడ అతడిని కనుగొనలేక ధనంజయుడు—
హాహేత్యాతాడ్య హృదయం చక్రంద బహుశో భృశమ్
అయ్యో అని పలుకుతూ, గుండెను బలంగా కొట్టుకుని, పదే పదే ఆవేదనతో విలపించాడు.
అకృత్వా జాహ్నవీస్నానమనవేక్ష్య జగత్పతిమ్
జాహ్నవీ నదిలో స్నానం చేయక, లోకనాథుడిని దర్శించక,
భారవాడప్యరణ్యాన్యాం తామ్రసంపుటమధ్యతః।। దృష్ట్వాస్థీని వినిఃశ్వస్య తాని త్యక్త్వా గృహం యయౌ
మరొక అడవిలో, రాగి పాత్రలో, ఆ భారాన్ని మోసే వాడి ఎముకలను చూసి, ఊపిరి విడిచాడు. వాటిని అక్కడే వదిలేసి ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
వణిక్చ తద్గృహం ప్రాప్య శుష్కకంఠోష్ఠతాలుకః
ఆ వాణికుడు తన ఇంటికి చేరి, గొంతు, పెదాలు, నాలుక ఎండిపోయినవాడయ్యాడు.
ఆశయా కించిదాశ్వస్య తత్పత్నీం పరిపృష్టవాన్
కొంత ఆశతో కొంత ఊరట పొందిన వాడు, ఆ మనిషి భార్యను అడిగాడు.
వసు క్వ తే గతో భర్తా మాతురస్థీనిమేఽర్పయ
అమ్మా! నీ భర్త ఎక్కడికి వెళ్లాడు? నా తల్లి కోసం ఆ ఎముకలను ఇవ్వు.
అజ్ఞాత్వా లోభవశతస్తేన నీతోఽస్థిసంపుటః
తెలియక, లోభంతో, ఆ ఎముకల పొట్లాన్ని తీసుకెళ్లాడు.
అథవా న ప్రసూ దోషో మందభాగ్యోఽస్మి తత్సుతః
లేదా, తప్పు తల్లిలో లేదు; నేను ఆమె కొడుకుని, నా అదృష్టం బాగోలేదు.
ఉద్యమం కృతవానస్మి న సిద్ధ్యేన్మందభాగ్యతః
నేను ప్రయత్నం చేశాను, కాని నా దురదృష్టం వల్ల ఫలితం రాలేదు.
అస్థీని దర్శయత్వాశు ధనం దాస్యేఽధికం తతః 4.1.30.
ఎముకలను త్వరగా చూపించు; వాటికోసం నేను ఇంకా ఎక్కువ ధనం ఇస్తాను.
లజ్జానమ్రశిరాఃసోఽథ వృత్తాంతం వినివేద్య చ
ఆమె తలవంచి, సిగ్గుతో, జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పింది.
వనేచరోఽథ తత్స్థానం దైవాద్విస్మృతవాన్మునే
అప్పుడు, ఓ మునీ! ఆ అడవి వాసి, దైవకృపతో, ఆ చోటును మర్చిపోయాడు.
ఇతోరణ్యాత్తతో యాతి తతోరణ్యాదితో వ్రజేత్
ఒక అడవిలోనుంచి మరొక అడవికి వెళ్తూ, అటు నుంచి ఇంకొక చోటికి పోతూ ఉండేవాడు.
విహాయ మధ్యేఽరణ్యాని తం యయౌ చ స్వపక్కణమ్
అడవుల మధ్య విడిచిపెట్టి, అతడు తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
క్షుత్క్షామః శుష్కకంఠోష్ఠో హాహేతి పరిదేవయన్ ౮
ఆయన ఆకలితో బలహీనమై, గొంతు పెళ్లబారిపోయి, పెదాలు ఎండిపోయి, 'హాయో!' అని విలపిస్తూ ఉండేవాడు.
తన్మందభాగ్యతాం శ్రుత్వా లోకాత్కార్పటికో మునే
ఆయన దురదృష్టాన్ని విని, ప్రజలు ఆ మునిని బిచ్చగాడని పిలిచారు.
కాశ్యాం ప్రవేశం ప్రాప్యాపి తదస్థీని ఘటోద్భవ
ఘటోద్భవా! ఆయన కాశీలోకి వచ్చినా, అక్కడ ఆయన ఎముకలు మాత్రమే మిగిలాయి.
ఏవం కాశ్యాం ప్రవిశ్యాపి పాపీ ధర్మానుషంగతః
అలా, కాశీలోకి వచ్చినా, పాపి తన పూర్వకర్మల వల్ల బాధపడుతూనే ఉన్నాడు.
తస్మాద్విశ్వేశ్వరాజ్ఞైవ కాశీవాసేఽత్ర కారణమ్
కాబట్టి, విశ్వేశ్వరుడా! ఇక్కడ కాశీలో నివాసం నీ ఆజ్ఞ వల్లే లభిస్తుంది.
వారాణసీతి విఖ్యాతా తదారభ్య మహామునే 4.1.30.
ఆ సమయం నుండి, మహామునీ! ఈ నగరం 'వారణాసి'గా ప్రసిద్ధి చెందింది.
వారాణసీహ కరుణామయదివ్యమూర్తిరుత్సృజ్య యత్ర తు తనుం తనుభృత్సుఖేన
వారణాసిలో, దయతో నిండిన దివ్యమూర్తి ఉన్న చోటే, జీవులు ఆనందంగా శరీరం విడిచిపెడతారు.