దిన త్రిచతురస్థాయి యా నారీ ప్రాప్య యౌవనమ్
యవ్వనాన్ని పొందిన ఒక స్త్రీ, మూడు లేదా నాలుగు రోజులు మాత్రమే స్థిరంగా ఉంటుంది.
శీలభంగేన నారీణాం భర్తాధర్మపరోపి హి
స్త్రీలు తమ శీలాన్ని కోల్పోతే, భర్త ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా కూడా, ఆమె పతనానికి కారణమవుతాడు.
విష్ఠాగర్తే చ నిరయే స్వయం పతతి దుర్మతిః
చెడుదనంతో ఉన్నవాడు తానే తాను మలపు గోతిలో పడిపోతాడు, నరకంలోకి వెళ్తాడు.
స్వవిష్ఠాపాయినీ చాథ వల్గులీ వృక్షలంబినీ
ఆమె తన మలాన్ని తాగుతూ, నగ్నంగా, చెట్టుకు వేలాడుతూ ఉంటుంది.
రక్షణీయం మహాయత్నాదిదం సుకృతభాజనమ్
ఈ పుణ్యఫలాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవాలి.
అనేనైవ శరీరేణ భర్తృసాద్విహితేన హి
ఈ శరీరంతోనే, భర్త ఆజ్ఞానుసారం, ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
అత్రిపత్న్యనసూయా కిం భర్తృభక్తిప్రభావతః
భర్తకు భక్తితో ఉండే భార్యకు అసూయ అనే భావన ఏముంటుంది?
ఇహ కీర్తిశ్చ విపులా స్వర్గేవాసస్తథాఽక్షయః
ఇక్కడ గొప్ప కీర్తి లభిస్తుంది, పరలోకంలో శాశ్వతమైన స్థానం కూడా లభిస్తుంది.
సాదుర్వృత్త్యా పరిత్యజ్య పతిధర్మం సనాతనమ్ 4.1.30.
మంచి ప్రవర్తనను వదిలి, ఆమె తన భార్య ధర్మాన్ని కూడా విడిచిపెడుతుంది.
ధనంజయోపి చ మునే కేనచిచ్ఛివయోగినా
ఓ మునీశ్వరా, ధనంజయుడు కూడా ఒక శివయోగి వల్ల,
ధనంజయోపి ధర్మాత్మా మాతృభక్తిపరాయణః
ధనంజయుడు కూడా ధర్మపరుడు, తల్లికి పరమ భక్తుడు.
పంచగవ్యేన సంస్నాప్య తతః పంచామృతేన వై
అతడిని పంచగవ్యంతో స్నానంచేయించి, ఆ తరువాత పంచామృతంతో స్నానం చేయించారు.
ఆవేష్ట్య నేత్రవస్త్రేణ తతః పట్టాంబరేణ వై
ఆ తరువాత అతడిని కళ్ల గుడ్డతో కప్పి, పట్టు వస్త్రంతో చుట్టారు.
నేపాలకంబలేనాథ మృదాచాఽథ విశుద్ధయా
తర్వాత నేపాల దేశపు కంబళంతో, శుద్ధమైన మట్టితో కూడా కప్పారు.
అస్పృష్టహీనజాతిః స శుచిష్మాన్స్థండిలేశయః
ఆయన మంచి ఆచారంతో, తక్కువ వర్గానికి చెందని వాడు, ఎప్పుడూ పరిశుభ్రంగా ఉండేవాడు, నేలమీదే పడుకుని విశ్రాంతి తీసుకునేవాడు.
భారవాహః కృతస్తేన కశ్చిద్దత్త్వోచితాం భృతిమ్
ఆయన ఒక భారాన్ని మోసే వాడిని పెట్టి, తగినంత పారితోషికాన్ని ఇచ్చాడు.
ధృత్వా సంభృతిరక్షార్థం భారవాహం ధనంజయః
ధనంజయుడు ఆ వస్తువులను కాపాడేందుకు, ఆ భారాన్ని మోసే వాడిని పనిలో పెట్టుకున్నాడు.
భారవాహ్యంతరం ప్రాప్య తస్య సంభృతిమధ్యతః
భారాలు ఉంచే చోటుకి వెళ్లి, ఆ వస్తువులను మధ్యలో ఉంచాడు.
వాసస్థానమథాగత్య తమదృష్ట్వా ధనంజయః 4.1.30.
తర్వాత తన ఇంటికి వచ్చి, అక్కడ అతడిని కనుగొనలేక ధనంజయుడు—
హాహేత్యాతాడ్య హృదయం చక్రంద బహుశో భృశమ్
అయ్యో అని పలుకుతూ, గుండెను బలంగా కొట్టుకుని, పదే పదే ఆవేదనతో విలపించాడు.
అకృత్వా జాహ్నవీస్నానమనవేక్ష్య జగత్పతిమ్
జాహ్నవీ నదిలో స్నానం చేయక, లోకనాథుడిని దర్శించక,
భారవాడప్యరణ్యాన్యాం తామ్రసంపుటమధ్యతః।। దృష్ట్వాస్థీని వినిఃశ్వస్య తాని త్యక్త్వా గృహం యయౌ
మరొక అడవిలో, రాగి పాత్రలో, ఆ భారాన్ని మోసే వాడి ఎముకలను చూసి, ఊపిరి విడిచాడు. వాటిని అక్కడే వదిలేసి ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
వణిక్చ తద్గృహం ప్రాప్య శుష్కకంఠోష్ఠతాలుకః
ఆ వాణికుడు తన ఇంటికి చేరి, గొంతు, పెదాలు, నాలుక ఎండిపోయినవాడయ్యాడు.
ఆశయా కించిదాశ్వస్య తత్పత్నీం పరిపృష్టవాన్
కొంత ఆశతో కొంత ఊరట పొందిన వాడు, ఆ మనిషి భార్యను అడిగాడు.
వసు క్వ తే గతో భర్తా మాతురస్థీనిమేఽర్పయ
అమ్మా! నీ భర్త ఎక్కడికి వెళ్లాడు? నా తల్లి కోసం ఆ ఎముకలను ఇవ్వు.
అజ్ఞాత్వా లోభవశతస్తేన నీతోఽస్థిసంపుటః
తెలియక, లోభంతో, ఆ ఎముకల పొట్లాన్ని తీసుకెళ్లాడు.
అథవా న ప్రసూ దోషో మందభాగ్యోఽస్మి తత్సుతః
లేదా, తప్పు తల్లిలో లేదు; నేను ఆమె కొడుకుని, నా అదృష్టం బాగోలేదు.
ఉద్యమం కృతవానస్మి న సిద్ధ్యేన్మందభాగ్యతః
నేను ప్రయత్నం చేశాను, కాని నా దురదృష్టం వల్ల ఫలితం రాలేదు.
అస్థీని దర్శయత్వాశు ధనం దాస్యేఽధికం తతః 4.1.30.
ఎముకలను త్వరగా చూపించు; వాటికోసం నేను ఇంకా ఎక్కువ ధనం ఇస్తాను.
లజ్జానమ్రశిరాఃసోఽథ వృత్తాంతం వినివేద్య చ
ఆమె తలవంచి, సిగ్గుతో, జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పింది.