కార్తికస్య చతుర్దశ్యాం విశ్వేశం యో విలోకయేత్ 4.1.21.
కార్తిక మాసంలో చతుర్దశి రోజున ఎవరు విశ్వేశ్వరుని దర్శిస్తారో —
అత్ర బ్రహ్మపురీం కృత్వా యో విప్రేభ్యః ప్రయచ్ఛతి 4.1.21.
ఇక్కడ బ్రహ్మపురిని నిర్మించి, దానిని బ్రాహ్మణులకు దానం చేసే వాడు —
నరో ధ్రువస్య చరితం ప్రసంగేన స్మరన్నపి 4.1.21.
ధ్రువుని చరిత్రను యాదృచ్ఛికంగా గుర్తు చేసుకున్నా కూడా —
ధ్రువాఖ్యానమిదం రమ్యం మహాపాతకనాశనమ్
ఈ ధ్రువుని కథ ఎంతో మధురంగా ఉంటుంది, పెద్ద పెద్ద పాపాలను కూడా నశింపజేస్తుంది.
తావత్ప్రాప మహర్లోకం స్వర్లోకాత్పరమాద్భుతమ్
అతడు స్వర్గంలోనుండి మరింత అద్భుతమైన మహర్లోకాన్ని చేరుకున్నాడు.
ద్విజోఽథ లోకం సంవీక్ష్య సర్వతో మహసా వృతమ్
ఆ ద్విజుడు ఆ లోకాన్ని చూచి, అది అన్నిచోట్లా ప్రకాశంతో నిండినదిగా గమనించాడు.
తావూచతుస్తతో విప్రం నిశామయ మహామతే
అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ ఆ బ్రాహ్మణుడిని చూచి, "మహామతి! విను" అని పలికారు.
కల్పాయుషో వసంత్యత్ర తపసా ధూతకల్మషాః
ఇక్కడ కల్పాంతం ఆయుష్షుతో, తపస్సుతో పాపాలు తొలగించుకున్న వారు నివసిస్తున్నారు.
నిర్వ్యాజప్రణిధానేన దృష్ట్వా తేజోమయం జగత్
వారు నిస్వార్థమైన ధ్యానంతో ఈ జగత్తును తేజస్సుతో నిండినదిగా చూస్తారు.
ఇత్థం కథాం కథయతోర్భగవద్గణయోః ప్రియే
ఈ విధంగా భగవద్గణులు ఈ కథను చెప్పుచుండగా, ప్రియమైనవాడా,
నివసంత్యమలా యత్ర మానసా బహ్మణః సుతాః
ఇక్కడ మలినములేని మనస్సు కల బ్రహ్మ కుమారులు నివసిస్తున్నారు.
అన్యే తు యోగినో యే వై హ్యస్ఖలద్బ్రహ్మచారిణః
ఇంకా, తప్పు చేయని బ్రహ్మచర్యంలో నిలకడగా ఉన్న యోగులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
జనలోకాత్తపోలోకస్తేషాం లోచనగోచరః 4.1.22.
జనలోకంనుండి తపోలోకం వారికి కనపడుతుంది.
వైరాజా యత్ర తే దేవా వసేయుర్దాహవర్జితాః
అక్కడ వైరాజ దేవతలు అగ్ని తాకడం లేకుండా నివసిస్తున్నారు.
తపసా తోష్య గోవిందమభిలాషవివర్జితాః
వారు తపస్సుతో గోవిందుని సంతుష్టిపరచి, ఏదీ కోరకుండా ఉంటారు.
శిలోంఛ వృత్తయా యే వై దంతోలూఖలికాశ్చ యే
కొంతమంది శిలోఞ్ఛవృత్తితో జీవించేవారు, మరికొంతమంది నియమంగా ఉలుకలితో ధాన్యాన్ని కొట్టేవారు.
గ్రీష్మే పంచాగ్నితపసో వర్షాసు స్థండిలేశయాః
వేసవిలో వారు ఐదు అగ్నుల తపస్సు చేస్తారు; వర్షాకాలంలో నేలపై పడుకుంటారు.
కుశాగ్రనీరవిప్రూషస్తృషితా యతయోఽపిబన్
దాహంతో ఉన్న యతులు దర్భా గడ్డి కొనలపై నీరు తాగేవారు.
ఊర్ధ్వదోషో రవిదృశస్త్వేకాంఘ్రి స్థాణు నిశ్చలాః
వారు చేతులు పైకి ఎత్తి, సూర్యుని చూస్తూ, ఒక కాలు మీద నిలబడి, స్థిరంగా నిలిచేవారు.
మాసోపవాసవ్రతినశ్చాతుర్మాస్య వ్రతాశ్చ యే
కొంతమంది నెలకొక ఉపవాస వ్రతాలు, మరికొంతమంది చాతుర్మాస్య వ్రతాలు ఆచరిస్తారు.
యే చ వర్షనిమేషా వై వర్షధారాంబు తర్షకాః
ఇంకొంతమంది ఏడాది పొడవునా ఒక్కసారి మాత్రమే కన్ను మూసి, వర్షపు నీటి బిందువులతో దాహాన్ని భరించేవారు.
జటాటవీ కోటరాంతః కృతనీడాండజాశ్చ యే
కొంతమంది తమ జటా అడవిలో, పక్షుల్లా గూళ్లు కట్టుకుని నివసించేవారు.
లతాప్రతానైః పరితో వేష్టితావయవాశ్చ యే 4.1.22.
తొడలు చుట్టూ లతల కొమ్మలు చుట్టుకొని ఉన్నవారు,
ఇత్యాది సుతపః క్లిష్టవర్ష్మాణో యే తపోధనాః
ఇలా, తపస్సుతో శరీరం బలహీనమై బాధపడుతున్న తపస్వులు, తపస్సులో ధనికులు.
యావదిత్థం స పుణ్యాత్మా శృణోతి గణయోర్ముఖాత్
అలా, ఆ పుణ్యాత్ముడు ఆ గణాల మాటలు వినుతూ ఉండగా,
త్వరావంతౌ గణౌ తత్ర విమానాదవరుహ్య తౌ
ఆ ఇద్దరు గణులు, వేగంగా, ఆ విమానంనుంచి దిగిరాగా,
బ్రహ్మోవాచ స్మృత్యుక్తాచారచంచుశ్చ ప్రతీపః పాపకర్మసు
బ్రహ్మా పలికెను — శాస్త్రంలో చెప్పినట్లు, మాటలు, ప్రవర్తన పాపకర్మలకు విరుద్ధంగా ఉండేవాడు, దుష్కర్మంలో ముందుంటాడు.
అయి ద్విజ మహాప్రాజ్ఞ జానే త్వాం శివశర్మక
ఓ ద్విజుడు, మహాపండితుడా, శివశర్మకా, నేను నిన్ను తెలుసు.
సత్వరం గత్వరం సర్వం యచ్చైతద్భవతేక్షితమ్
త్వరగా, త్వరగా, నీవు చూసినదంతా,
ఆ వైరాజం ప్రతిపదముపసంహరతే హరః
వైరాజ లోకానికి వరకు, ప్రతి అడుగులోను హరుడు అన్నింటినీ ఉపసంహరించును.