దీక్షిత ఉవాచ హంహో సత్పుత్రజనని నిత్యం సత్యప్రభాషిణి
దీక్షితుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ మంచి కుమారుని తల్లి, ఎప్పుడూ నిజం మాట్లాడేవాడివి,
తదాతదేతి త్వం బ్రూయా నాథేదానీం స నిర్గతః
నువ్వు ఎప్పుడూ 'ఇక్కడ ఉన్నాడు, అక్కడ ఉన్నాడు' అంటావు. ఇప్పుడు అయితే అతడు బయటికి వెళ్ళిపోయాడు.
కుతస్త్వచ్ఛాటకః పత్ని మాంజిష్ఠో యో మయాఽర్పితః
భార్యా, నేను నీకు ఇచ్చిన ఆ మంజిష్ఠ రంగు చాదరు ఎక్కడ ఉంది?
సాంప్రతం నేక్ష్యతే సోపి భృంగారుర్మణిమండితః
ఇప్పుడు ఆ రత్నాలతో అలంకరించిన మగడిపురుగు ఆకారపు ఆభరణం కూడా కనిపించటం లేదు.
క్వ దాక్షిణాత్యం తత్కాంస్యం గౌడీ తామ్రఘటీ క్వ సా
ఆ దక్షిణాది కాంస్య పాత్ర ఎక్కడ? ఆ గౌడ దేశపు రాగి గడె ఎక్కడ ఉంది?
క్వ సా పర్వతదేశీయా చంద్రకాంతశిలోద్భవా
ఆ పర్వత ప్రాంతంలో తయారైన చంద్రకాంతమణి పాత్ర ఎక్కడ ఉంది?
కిం బహూక్తేన కులజే తుభ్యం కుప్యామ్యహం వృథా
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? ఓ కులవంతురాలా, నీవు ఏమి చేయలేదని తెలుసు. నేను నిస్సారంగా కోపపడుతున్నాను.
అనపత్యోస్మి తేనాహం దుష్టేన కులదూషిణా
ఆ దుష్టుడు, మన కుటుంబాన్ని అపహాస్యం చేసిన వాడివల్ల నేను ఇప్పుడు సంతానహీనుడిని అయ్యాను.
అపుత్రత్వం వరం నృణాం కుపుత్రాత్కులపాంసనాత్ 4.1.13.
కుటుంబానికి అపకీర్తి తెచ్చే చెడు కుమారుడికంటే, సంతానం లేకపోవడమే మానవులకు మంచిది.
స్నాత్వా నిత్యవిధిం కృత్వా తస్మిన్నేవాహ్నికస్యచిత్
స్నానం చేసి, నిత్యకర్మలు పూర్తి చేసి, అదే రోజున—
శ్రుత్వా తథా స వృత్తాంతం ప్రాక్తనం స్వం వినింద్య చ
అలా జరిగిన సంగతిని విని, తన గతాన్ని తానే నిందించుకున్నాడు.
చింతామవాప మహతీం క్వ యామి కరవాణి కిమ్
తనకు తీవ్రమైన ఆందోళన పట్టుకుంది: 'ఎక్కడికి పోవాలి? ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచించాడు.
దేశాంతరే హ్యస్తి ధనః సద్విద్యః సుఖమేధతే
ఇంకొక దేశంలో ధనం, మంచి జ్ఞానం, సుఖం సంపాదించవచ్చు.
యాయజూకే కులే జన్మ క్వక్వ మే వ్యసనం తథా
యజ్ఞాలు చేసే కుటుంబంలో పుట్టిన నాకు దురదృష్టం ఎక్కడ ఉంది?
భిక్షితుం నాధిగచ్ఛామి న మే పరిచితః క్వచిత్
నేను ఎవరిని అడిగి భిక్ష తీసుకోవాలో దొరకడం లేదు, నాకు ఎక్కడా పరిచయమైనవారు లేరు.
సదాభ్యుదితే భానౌ ప్రసూర్మే మృష్టభోజనమ్
ప్రతి ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, అమ్మ నన్ను బాగా వండిన భోజనంతో పోషిస్తుంది.
ఇతి చింతయతస్తస్య భానురస్తాచలం గతః
అతను ఇలా ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, సూర్యుడు పడమటి కొండ వెనుకకు అస్తమించాడు.
మహోపహారానాదాయ నగరాద్బహిరభ్యగాత్
పెద్ద కానుకలు తీసుకుని, పట్టణం బయటకు వెళ్లాడు.
పక్వాన్నగంధమాఘ్రాయ క్షుధితః స తమన్వగాత్ 4.1.13.
వండిన అన్నం వాసన వాసించి, ఆకలితో ఉన్నవాడు అతని వెంట వెళ్లాడు.
పలాయమానో నిహతః క్షణాత్పంచత్వమాగతః
పారిపోతూ ఉన్నవాడిని కొట్టి, క్షణంలోనే మరణానికి గురిచేశారు.
కులాచారప్రతీపోయం పిత్రోర్వాక్యపరాఙ్ముఖః 4.1.13.
ఇతడు కుటుంబ ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా, తల్లిదండ్రుల మాటలు పట్టించుకోకుండా ఉన్నాడు.
కలింగరాజోభవితాఽధునావిధుతకల్మషః 4.1.13.
ఇప్పుడు కలింగ రాజు పాపాలన్నీ తొలగించుకుని పవిత్రుడవుతాడు.
స్వార్థదీపదశోద్యోత లింగమౌలి తమోహరః 4.1.13.
స్వార్థానికి దీపం, శిరస్సుపై గుర్తు, చీకటిని తొలగించేవాడు.
తావత్తతాప స తపస్త్వగస్థిపరిశేషితమ్ 4.1.13.
అతడు అంతకాలం తపస్సు చేసి, చివరకు చర్మం, ఎముకలు మాత్రమే మిగిలిపోయాయి.
క్రూరదృగ్వీక్షతే యావత్పునఃపునరిదం వదన్ 4.1.13.
క్రూరమైన చూపుతో చూస్తూ, ఇదే మాటను మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు.
దేవేన దత్తా యే తుభ్యం వరాః సంతు తథైవ తే 4.1.13.
దేవుడు నీకు ఇచ్చిన వరాలు యథాతథంగా ఉండిపోతాయి.
పుర్యాం యక్షేశ్వరాణాం తే స్వరూపమితి వర్ణితమ్
పట్టణంలో యక్షేశ్వరుల స్వరూపాలు ఇలా వివరించబడ్డాయి.
అలకాయాః పురోభాగే పూరైశానీమహోదయా
అలకా నగరానికి ముందుగా, ఈశాన్య దిశలో, గొప్ప పర్వతం వెలిసింది.
శివస్మరణసంసక్తాః శివవ్రతపరాయణాః
శివుని స్మరణలో లీనమై, శివ వ్రతాలకు అంకితమై ఉంటారు.
సాభిలాషాస్తపస్యంతి స్వర్గభోగోస్త్వితీహ నః
వారు కోరికతో తపస్సు చేస్తారు, కానీ మనకు ఇక్కడ స్వర్గసుఖాలు కావాలని లేదు.