విశ్వానరః సపత్నీకస్తచ్ఛ్రుత్వా నారదేరితమ్
విశ్వానరుడు తన భార్యతో కలిసి నారదుడు చెప్పిన మాటలు విన్నాడు.
హాహతోస్మీతి వచసా హృదయం సమతాడయత్ 4.1.11.
‘‘హాయో, నేను నాశనమయ్యాను!’’ అని చెబుతూ తన హృదయాన్ని బలంగా కొట్టుకున్నాడు.
శుచిష్మత్యపి దుఃఖార్తా రురోదాతీవ దుఃసహమ్
పవిత్రమైన మనసున్న ఆమె, దుఃఖంతో బాధపడి, భరించలేక బాగా ఏడ్చింది.
హాశిశో హాగుణనిధే హా పితుర్వాక్యకారక
‘‘హాయో బిడ్డా! హాయో గుణనిధీ! హాయో తండ్రి మాటను నెరవేర్చినవాడా!’’
త్వదేకపుత్రాం హాపుత్రకోఽత్ర మాం త్రాయతే పురా
‘‘హాయో నా ఒక్కగానొక్క కుమారుడా! ఈ చిన్నవాడు నన్ను ఇక్కడ రక్షించాలి!’’
హా బాల హా విమల హా కమలాయతాక్ష హా లోకలోచనచకోర కురంగలక్ష్మన్
‘‘హాయో బాలా! హాయో నిర్మలుడా! హాయో కమలాక్షా! హాయో లోకానికి చంద్రుడవు, చకోరపక్షి లాంటి కన్నులు, కురంగముద్రలు ఉన్నవాడా!’’
హా పూర్ణచంద్రముఖ హా సునఖాంగులీక హా చాటుకారవచనామృతవీచిపూర
అయ్యో, పూర్ణచంద్రుడిలా మెరిసే ముఖం! అయ్యో, బంగారు వజ్రాల్లాంటి వేల్లు! అయ్యో, మధురంగా పరవళ్లు తొక్కే అమృతపు మాటలు!
నోప్తో బలిర్న బత కాసు చ దేవతా సుతీర్థాని కాని న మయాధ్యుషితాని వత్స
బలి గానీ, దేవతలు గానీ నాకు లభించలేదు. వత్సా, నేను ఏ పవిత్ర తీర్థాన్ని విడిచిపెట్టాను? అన్ని పవిత్ర స్థలాల్లో నేను నివసించాను.
సంసారసాగరతరే హర దుఃఖభారం సారం ముఖేందుమభిదర్శయ సౌఖ్యసింధో
ఈ సంసారసముద్రంలో బాధల భారాన్ని తొలగించు. సుఖసముద్రా! చంద్రబింబంలా మెరిసే ముఖాన్ని చూపించు.
కిందేవతా అహహ జన్మమహోత్సవేఽస్య జ్ఞాత్వేతి భావిమిలితా యుగపత్సమస్తాః
ఓ దేవతలారా! ఈ జన్మమహోత్సవంలో, ఇలా తెలిసి, మీరు అందరూ ఒక్కసారిగా ఎందుకు చేరారు?
శంభో మహేశ కరుణాకర శూలపాణే మృత్యుంజయస్త్వమితి వేదవిదో వదంతి
ఓ శంభో! ఓ మహేశ్వరా! ఓ కరుణామయా! ఓ శూలాన్ని ధరించినవాడా! ఓ మరణాన్ని జయించినవాడా! వేదాన్ని తెలిసినవారు ఇలా అంటారు.
హా హంతహంతభవతా భవ తాపహారీ కస్మాద్విధేఽత్ర విదధే బహుభిః ప్రయత్నైః 4.1.11.
అయ్యో! బాధలను తొలగించేవాడా! ఇంత కష్టపడి ఇది ఎందుకు సృష్టించావు?
హా కాలబాలకవతీ కిముతేన రాజ్ఞీ త్వత్కాలతాం న హృతవాన్నసుతాననేందుః
అయ్యో! కాలంలాంటి బిడ్డను కనిన రాణీ! నీ కుమారుని కాలాన్ని ఎందుకు తీసిపోలేదు, చంద్రాననమా?
ఇత్థం విలప్య బహుశో నయనాంబుధారాసంపాతజాత తటినీ శతముత్తరంగమ్
ఇలా పదే పదే విలపిస్తూ, కన్నీటి ప్రవాహాల వల్ల ఒక నది ఏర్పడింది.
ఆకర్ణ్య తత్కరుణవత్పరిదేవితాని తాని ద్రుమా వ్రతతయః కుసుమాశ్రుపాతైః
ఆ కరుణతో కూడిన విలాపాలను విని, వ్రతాన్ని పాటించే చెట్లు కన్నీటి కలిసిన పువ్వులను వదిలాయి.
రుణ్ణం తయా కిల తథా బహుముక్తకంఠమార్తస్వరైః ప్రతిరవచ్ఛలతో యథోచ్చైః
ఆమె గొంతు బిగుసుకుని, బాధతో నిండిన స్వరాలతో అరణ్యంలో ప్రతిధ్వని గట్టిగా వినిపించింది.
శ్రుత్వార్తనాదమితి విశ్వనరోపి మోహం హిత్వోత్థితః కిమితి కింత్వితి కింకిమేతత్
ఆ బాధతో కూడిన అరుపు విని, విశ్వనరుడు మోహాన్ని వదిలి లేచి, 'ఇది ఏమిటి? ఏమైందీ? ఇదంతా ఏమిటి?' అని అడిగాడు.
అగస్త్య ఉవాచ తతో దృష్ట్వా స పితరౌ బహుశోకసమావృతౌ
అగస్త్యుడు చెప్పాడు: అప్పుడు అతను తన తల్లిదండ్రులు తీవ్రమైన శోకంలో మునిగిపోయినదాన్ని చూశాడు.
న మాంకృత వపుస్త్రాణం భవచ్చరణరేణుభిః
మీ పాదధూళితో ఈ దేహాన్ని రక్షణగా మార్చుకోలేదు.
ప్రతిజ్ఞాం శృణుతం తాతౌ యది వాం తనయో హ్యహమ్
తల్లిదండ్రులారా! నేను మీ కుమారుడినైతే, నా ప్రతిజ్ఞను వినండి.
మృత్యుంజయం సమారాధ్య సర్వజ్ఞం సర్వదం సతామ్
మరణాన్ని జయించినవాడిని, అన్నిటికీ దాతను, సద్గుణుల ఆశ్రయాన్ని ఆరాధిస్తే—
ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య జరితౌ ద్విజదంపతీ 4.1.11.
అతని మాటలు విని, ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణ దంపతులు—
అంధకం యస్త్రిశూలాగ్రప్రోతం వర్షాయుతం పురా 4.1.11.
ఎప్పుడో పూర్వం, పదివేల సంవత్సరాలు త్రిశూలపు అగ్రంతో అంధకుడిని ఛేదించినవాడు—
తత్ర స్నాత్వా విధానేన దృష్ట్వా విశ్వేశ్వరం విభుమ్
అక్కడ విధిగా స్నానం చేసి, విశ్వేశ్వరుడైన ప్రభువును దర్శించాడు.
ఆలోక్యాలోక్య తల్లింగం తుతోష హృదయే బహు 4.1.11.
ఆ లింగాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చూసి, అతని హృదయం ఎంతో సంతృప్తితో నిండిపోయింది.
విశ్వేషాం విశ్వబీజానాం కర్మాఖ్యానాం లయో యతః 4.1.11.
అందులో నుంచి సృష్టిలోని అన్ని పనులూ, విశ్వం పుట్టే విత్తనాలు, వాటి పేర్లూ అంతా లయమవుతాయి.
ఉవాచ మధురం ధీరః కీరవన్మధురాక్షరమ్ 4.1.11.
ఆ జ్ఞాని మధురంగా, పాటలా మాధుర్యంగా ఉన్న మాటలతో మాట్లాడాడు.
పరిజ్ఞాయ మహాదేవం గురువాక్యత ఆగమాత్ 4.1.11.
గురువు మాటల ద్వారా, ఆ పరంపర ద్వారా మహాదేవుడిని తెలుసుకున్నాడు.
తతః కాశీం పునః ప్రాప్య కల్పాంతే మోక్షమాప్నుయాత్ 4.1.11.
తర్వాత మళ్లీ కాశీకి చేరి, యుగాంతంలో ముక్తిని పొందుతాడు.
గణావూచతుః ఇత్థమగ్నిస్వరూపం తే శివశర్మన్ప్రవర్ణితమ్
గణులు చెప్పారు: శివశర్మన్ నీకు ఈ విధంగా అగ్ని స్వరూపాన్ని వివరించాడు.