అయమగ్నిర్గృహపతిర్గార్హపత్యః ప్రజాయా వసువిత్తమః
ఇతడు అగ్ని, గృహపతి, గార్హపత్యాగ్ని, ధనవంతులూ, సంతానవంతులలో శ్రేష్ఠుడు.
అగ్నే గృహపతే స్థిత్యా పరామపి నిదర్శయన్ 4.1.11.
ఓ అగ్ని! గృహపతిగా నీవు నీ ఉనికితోనే పరమ స్థితిని చూపిస్తున్నావు.
కృత్వా బాలోచితాం రక్షాం హరేణ హరిణా సహ
పిల్లవాడికి తగిన రక్షణను హరిణతో కలిసి హరి చేశారు.
అహోరూపమహో తేజస్త్వహో సర్వాంగలక్షణమ్
ఏ రూపం! ఎంత వెలుగు! ప్రతి అవయవంలోను ఎంత శుభ లక్షణాలు!
అథవా కిమిదం చిత్రం శర్వభక్తజనేష్వహో
లేదా, శర్వుని భక్తులలో ఇది ఆశ్చర్యంగా ఏముంది?
ఇతి స్తువంతస్త్వన్యోన్యం జగ్ముః సర్వే యథాగతమ్
ఇలా ఒకరిని ఒకరు పొగిడుకుంటూ, వారు అందరూ వచ్చినట్లు తిరిగి వెళ్లారు.
అతః పుత్రం సమీహంతే గృహస్థాశ్రమవాసినః
కాబట్టి, గృహస్థులు కుమారుని కోరుకుంటారు.
అపుత్రస్య గృహం శూన్యమపుత్రస్యార్జనం వృథా
కుమారుడు లేనివారి ఇల్లు ఖాళీగా ఉంటుంది; కుమారుడు లేనివారి సంపాదన వృథా.
న పుత్రాత్పరమో లాభో న పుత్రాత్పరమం సుఖమ్
కుమారుని కన్నా గొప్ప లాభం లేదు; కుమారుని కన్నా గొప్ప ఆనందం లేదు.
ఔరసః క్షేత్రజః క్రీతో దత్తః ప్రాప్తః సుతాసుతః
తన శరీరంలో పుట్టినా, భార్య ద్వారా పుట్టినా, కొనుగోలు చేసినా, ఇచ్చినా, పొందినా—అలాంటి కుమారుడు కుమారుడే.
ఏషామన్యతమః కార్యో గృహస్థేన విపశ్చితా
వివేకం ఉన్న గృహస్థుడు వీరిలో ఎవ్వరినైనా పొందాలి.
అన్నప్రాశనమబ్దార్ధే చూడాబ్దే చార్థవత్కృతా ।। 4.1.11.
ఆరు నెలలకే అన్నప్రాశనాన్ని, మొదటి సంవత్సరంలో చుట్టకర్మను యథావిధిగా చేయాలి.
కర్ణవేధం తతః కృత్వా శ్రవణర్క్షే సకర్మవిత్
తర్వాత, శుభమైన నక్షత్రంలో, కర్మానుసారం చెవి చీల్చే కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాలి.
ఉపాకర్మ తతః కృత్వా వేదానధ్యాపయత్సుధీః
ఆ తరువాత ఉపనయనం చేసి, జ్ఞానవంతుడు వేదాలను బోధిస్తాడు.
విద్యాజాతం సమస్తం చ సాక్షిమాత్రాద్గురోర్ముఖాత్
అన్ని విద్యలు గురువు నోటివద్ద నుంచే ప్రత్యక్షంగా నేర్పబడతాయి.
తతోథ నవమే వర్షే పిత్రోః శుశ్రూషణే రతమ్
తర్వాత తొమ్మిదవ సంవత్సరంలో తల్లిదండ్రులకు సేవ చేయడంలో మనస్సు పెట్టాలి.
విశ్వానరోటజం ప్రాప్య దేవర్షిర్నారదః సుధీః
విశ్వానరోటజుడిని పొందిన అనంతరం, మేధావి దేవర్షి నారదుడు—
కురుతే యువయోర్వాక్యమయం గృహపతిః శిశుః
ఆ గృహస్థబాలుడు మీరు ఇద్దరూ చెప్పిన మాటలను పాటిస్తాడు.
నాన్యత్తీర్థం న వా దేవో న గురుర్న చ సత్కియా
పితృదేవతలకు మించిన తీర్థం లేదు, దేవుడు లేదు, గురువు లేదు, మంచి కార్యం లేదు.
న పిత్రోరధికం కించిత్త్రిలోక్యాం తనయస్య హి
కుమారునికి మూడు లోకాలలో తల్లిదండ్రులకన్నా గొప్పది మరొకటి లేదు.
అంభోభిరభిషిచ్యస్వం జననీచరణచ్యుతైః
తల్లి పాదాల నుంచి జారిన నీటితో నీవు నీను అభిషేకించుకో.
సంన్యస్తాఖిలకర్మాపి పితుర్వంద్యో హిమస్కరీ 4.1.11.
అన్ని కర్మలు వదిలేసినవాడైనా తండ్రిని గౌరవించాలి, హిమకరీ.
ఇదమేవ తపోత్యుగ్రమిదమేవపరం వ్రతమ్
ఇదే గొప్ప తపస్సు; ఇదే పరమ వ్రతం.
మన్యేమాన్యో నాధమస్య తథాన్యస్య యథా యువామ్
మీ ఇద్దరితో సమానంగా ఇంకెవరూ లేరు, నిందితుడైనా, మరొకరైనా.
వైశ్వానరసమభ్యేహి మమోత్సంగే నిషీద భో
వైశ్వానరా, దగ్గరకి రా, నా మోకాలిపై కూర్చో, బిడ్డా.
ఇత్యుక్తో మునినా బాలః పిత్రోరాజ్ఞామవాప్య సః
ముని ఇలా చెప్పగానే, ఆ బాలుడు తల్లిదండ్రుల ఆజ్ఞను స్వీకరించాడు.
తతో దృష్ట్వాస్య సర్వాంగం తాలుజిహ్వాద్విజానపి
తర్వాత, అతని తల నుండి నాలుక, దంతాలు సహా అన్ని అవయవాలను చూశారు.
స్మృత్వా శివౌ గణాధ్యక్షమూర్ధ్వీభూతముదఙ్ముఖమ్
శివుడిని, గణాధ్యక్షుడిని, ఉత్తరదిశను చూస్తూ పైకి ఉన్నవాడిని స్మరించాడు.
తిర్యగూర్ధ్వం సమో మానే యోష్టోత్తరశతాంగులః
అతని శరీరం అడ్డంగా, పైకి, సమంగా కొలిచినప్పుడు నూటయెనిమిది వేలు పొడవుగా ఉంది.
పంచసూక్ష్మః పంచదీర్ఘః సప్తరక్తః షడున్నతః
అతనికి ఐదు సూక్ష్మమైనవి, ఐదు పొడవైనవి, ఏడు ఎర్రగా ఉన్నవి, ఆరు పైకి ఉన్నవి ఉన్నాయి.