యోయం యస్య యథాఽనేన ప్రాపి జ్యోతిష్మతీపురీ
ఇతడు ఎవరు? ఇతడు ఎవరికీ చెందాడు? ఇతడు ఈ జ్యోతిర్మయ నగరానికి ఎలా వచ్చాడు?
నర్మదాయాస్తటే రమ్యే పురే నర్మపురే పురా
నర్మదా నదీ తీరంలో ఉన్న అందమైన నర్మపురంలో, పురాతన కాలంలో—
బ్రహ్మచర్యాశ్రమే నిష్ఠో బ్రహ్మయజ్ఞరతఃసదా
బ్రహ్మచర్యాశ్రమంలో స్థిరంగా ఉండి, ఎప్పుడూ పరబ్రహ్మారాధనలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు.
విజ్ఞాతాఖిలశాస్త్రార్థో లౌకికాచారచంచురః
అన్ని శాస్త్రాల అర్థాన్ని గ్రహించి, లోకంలో ఎలా ప్రవర్తించాలో బాగా తెలిసినవాడు.
చతుర్ణామప్యాశ్రమాణాం కోతీవ శ్రేయసే సతామ్
సద్గుణులు కోసం నాలుగు ఆశ్రమాలు కోట్లయినా, అవన్నీ పరమమంగళానికి దోహదపడతాయి.
ఇదం శ్రేయస్త్విదం శ్రేయస్త్విదం తు సుకరం భవేత్
ఇది శ్రేయస్సు, ఇదే శ్రేయస్సు; అయినా ఇది సులభంగా సాధించదగినదే.
బ్రహ్మచారీ గృహస్థో వా వానప్రస్థోఽథ భిక్షుకః
బ్రహ్మచారి అయినా, గృహస్థుడైనా, వానప్రస్థుడైనా, భిక్షువు అయినా సరే.
దేవైర్మనుష్యైః పితృభిస్తిర్యగ్భిశ్చోపజీవ్యతే 4.1.10.
అతడిని దేవతలు, మనుషులు, పితృదేవతలు, జంతువులు కూడా పోషిస్తారు.
అస్నాత్వా చాప్యహుత్వా వాఽదత్త్వా వాశ్నాతి యో గృహీ
గృహస్థుడు స్నానం చేయకుండానే, హవనం చేయకుండానే, దానం చేయకుండానే తినితే—
అస్నాతాశీ మలం భుంక్తే త్వజపీ పూయశోణితమ్
స్నానం చేయకుండా తినేవాడు మలాన్ని తినినట్లే; మంత్రాలు జపించకుండా తినేవాడు పుయం, రక్తాన్ని తినినట్లే.
బ్రహ్మచర్యం హి గార్హస్థ్యే యాదృక్కల్పనయోజ్ఝితమ్
గృహస్థాశ్రమంలో నియమంగా పాటించే బ్రహ్మచర్యం నిజంగా గొప్పది.
హఠాద్వా లోకభీత్యా వా స్వార్థాద్వా బ్రహ్మచర్యభాక్
బలవంతంగా అయినా, లోకభయంతో అయినా, స్వార్థంతో అయినా బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించేవాడు—
పరదారపరిత్యాగాత్స్వదారపరితుష్టితః
ఇతర స్త్రీలను వదిలి, తన భార్యతోనే తృప్తిగా ఉండేవాడు—
విముక్తరాగద్వేషో యః కామక్రోధవివర్జితః
ఆసక్తి, ద్వేషం లేని వాడు, కామం, కోపం లేని వాడు—
వైరాగ్యాద్గృహముత్సృజ్య గృహధర్మాన్హృది స్మరేత్
వైరాగ్యంతో ఇల్లును వదిలి, గృహస్థ ధర్మాలను మనసులో గుర్తు చేసుకుంటాడు.
అయాచితోపస్థితయా యో వృత్త్యా వర్తతే గృహీ
ఎవరూ అడగకుండానే, సహజంగా వచ్చిన ఉపాధితో జీవించే గృహస్థుడు—
ప్రాథయేద్యత్క్వచిత్కించిద్దుష్ప్రాపం వా భవిష్యతి
అతడు ఎప్పుడైనా ఏదైనా కోరినా, అది ఎంత కష్టమైనదైనా, తప్పక లభిస్తుంది.
గుణాగుణవిచార్యేత్థం స వై విశ్వానరో ద్విజః 4.1.10.
గుణదోషాలను పరిశీలిస్తూ, ఆ ద్విజుడు నిజంగా విశ్వానరుడవుతాడు.
అగ్నిశుశ్రూషణరతః పంచయజ్ఞపరాయణః
అగ్నికి సేవ చేయడంలో ఆనందించేవాడు, ఐదు యజ్ఞాలలో నిబద్ధుడై ఉంటాడు.
ధర్మార్థకామాన్యుక్తాత్మా సోర్జయన్స్వస్వకాలతః
ధర్మం, అర్థం, కామాన్ని తన శక్తికి తగినట్టు, సమయానుసారం ఆచరిస్తాడు.
పూర్వాహ్ణే దైవికం కర్మ సోకరోత్కర్మకాండవిత్
ఉదయం సమయంలో, దేవతలకు కర్మకాండలో చెప్పిన విధంగా యజ్ఞాది కర్మలు చేసేవాడు.
ఏవం బహుతిథే కాలే గతే తస్యాగ్రజన్మనః
ఇలా, ఆ పెద్దవాడికి చాలా కాలం గడిచిపోయింది.
అపశ్యంత్యంకురమపి సంతతేః స్వర్గసాధనమ్
ఆయనకు వంశాన్ని కొనసాగించే సంతానం, స్వర్గానికి దారి చూపే చిన్న మొగ్గ కూడా కనబడలేదు.
శుచిష్మత్యువాచ న దుర్లభం మమాస్తీహ కించిత్త్వచ్చరణార్చనాత్
శుచిష్మతి ఇలా చెప్పింది — మీ పాదాలను పూజించడం వల్ల నాకు ఇక్కడ సాధించలేని దేమీ లేదు.
యే వై భోగాః సముచితాః స్త్రీణాం తే త్వత్ప్రసాదతః
స్త్రీలకు యోగ్యమైన అన్ని సుఖాలు మీ దయ వల్లనే నాకు లభించాయి.
సువాసాంసి సువాసాశ్చ సుశయ్యా సునితంబినీ
మంచి వస్త్రాలు, సుగంధమైన దుస్తులు, సౌకర్యమైన మంచం, బాగుగా సిద్ధం చేసిన ఆసనం — ఇవన్నీ నాకు లభించాయి.
ఏకం మే ప్రార్థితం నాథ చిరాయ హృదిసంస్థితమ్
ఓ ప్రభూ! నా మనసులో ఎన్నాళ్లుగా ఉన్న ఒక కోరిక ఉంది.
విశ్వానర ఉవాచ తత్ప్రార్థయ మహాభాగే ప్రయచ్ఛామ్యవిలంబితమ్ ।।4.1.10.
విశ్వానరుడు ఇలా అన్నాడు — మహాభాగే! ఆ కోరికను అడుగు, వెంటనే నెరవేర్చుతాను.
మహేశితుః ప్రసాదేన మమ కించిన్న దుర్ల్భమ్
మహేశ్వరుని కృప వల్ల నాకు ఏదీ అసాధ్యం కాదు.
ఇతి శ్రుత్వా వచః పత్యుస్తస్య సా పతిదేవతా
భర్త మాటలు విని, ఆ భర్తను దేవతలా భావించే ఆమె —