నిష్ప్రత్యూహం క్రతుశతం యః కశ్చిత్కురుతేఽవనౌ
ఈ భూమిపై ఎవరు శతయాగాలు నిరంతరాయంగా నిర్వహిస్తారో—
అసమాప్తక్రతుశతా వసంత్యత్ర మహీభుజః
పూర్తికాని శతయాగాలు చేసిన రాజులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు.
తులాపురుషదానాది మహాదానాని షోడశ
తులాపురుష దానం మొదలైన పదహారు గొప్ప దానాలు—
అక్లీబవాదినో ధీరాః సంగ్రామేష్వపరాఙ్ముఖాః
పోరులో వెనక్కి తిప్పుకోని ధైర్యంగా మాట్లాడే, స్థిరంగా ఉండే వీరులు—
ఇత్యుద్దేశాత్సమాఖ్యాతా మహేంద్రనగరీ స్థితిః
ఇలా సంక్షిప్తంగా మహేంద్రనగర స్థితిని వివరించాను.
ఇమామర్చిష్మతీం పశ్య వీతిహోత్రపురీం శుభామ్
ఈ ప్రకాశవంతమైన, శుభమైన వీతిహోత్రపురిని చూడు.
అగ్నిప్రవేశం యే కుర్యుర్దృఢసత్త్వా జితేంద్రియాః
ధృడమైన మనస్సు, ఇంద్రియ నియమంతో ఉన్న వారు అగ్నిలో ప్రవేశించినప్పుడు—
అగ్నిహోత్రరతా విప్రాస్తథాగ్నిబ్రహ్మచారిణః 4.1.10.
అలాగే, అగ్నిహోత్రంలో నిమగ్నమై ఉన్న బ్రాహ్మణులు, అగ్నిబ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటించేవారు—
శీతే శీతాపనుత్యై యస్త్విధ్మభారాన్ప్రయచ్ఛతి
చలిలో, చలి పోవడానికి ఎవరు ఇంధనం మట్టెలు ఇస్తారో—
అనాథస్యాగ్నిసంస్కారం యః కుర్యాచ్ఛ్రద్ధయాన్వితః
ఎవరైనా నమ్మకంతో అనాథకు అగ్నిసంస్కారం చేస్తే—
జఠరాగ్నివివృద్ధ్యై యో దద్యాదాగ్నేయమౌషధమ్
జఠరాగ్ని పెరగడానికి అగ్నిసంబంధమైన ఔషధం ఎవరు ఇస్తారో—
యజ్ఞోపస్కర వస్తూని యజ్ఞార్థం ద్రవిణం తు వా
లేదా, యజ్ఞానికి కావలసిన పరికరాలు లేదా ధనం ఎవరు సమర్పిస్తారో—
అగ్నిరేకో ద్విజాతీనాం నిఃశ్రేయసకరః పరః
అగ్నిదేవుడు ద్విజులకు శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవాడిగా ఉన్నాడు.
అపావనాని సర్వాణి వహ్నిసంసర్గతః క్షణాత్
అగ్నిని తాకిన వెంటనే అన్ని మలినాలు తొలగిపోతాయి.
అపి వేదం విదిత్వా యస్త్యక్త్వా వై జాతవేదసమ్
వేదాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అయినా, జాతవేదసును వదిలిపెడితే—
అంతరాత్మా హ్యయం సాక్షాన్నిశ్చితో హ్యాశుశుక్షణిః
ఈ అంతరాత్మే ప్రత్యక్షంగా సాక్షిగా ఉండి, త్వరగా పవిత్రతను ఇస్తుంది.
తైజసీ శాంభవీ మూర్తిః ప్రత్యక్షా దహనాత్మికా
ఈ తేజోమయమైన, శంభువుని రూపం, ప్రత్యక్షంగా దహన స్వభావాన్ని కలిగి ఉంది.
చిత్రభానురయం సాక్షాన్నేత్రం త్రిభువనేశితుః 4.1.10.
ఈ ప్రకాశవంతుడు మూడు లోకాల అధిపతికి నేరుగా కన్నుగా ఉన్నాడు.
ధూపప్రదీపనైవేద్య పయో దధి ఘృతైక్షవమ్
ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, చెరకు రసం—
శివశర్మోవాచ కోయం కృశానుః కస్యాయం సూనుః కథమిదం పదమ్
శివశర్మన్ ఇలా అడిగాడు: ఈ కృశానువు ఎవరు? ఇతడు ఎవరి కుమారుడు? ఈ స్థానం ఎలా పొందాడు?
యోయం యస్య యథాఽనేన ప్రాపి జ్యోతిష్మతీపురీ
ఇతడు ఎవరు? ఇతడు ఎవరికీ చెందాడు? ఇతడు ఈ జ్యోతిర్మయ నగరానికి ఎలా వచ్చాడు?
నర్మదాయాస్తటే రమ్యే పురే నర్మపురే పురా
నర్మదా నదీ తీరంలో ఉన్న అందమైన నర్మపురంలో, పురాతన కాలంలో—
బ్రహ్మచర్యాశ్రమే నిష్ఠో బ్రహ్మయజ్ఞరతఃసదా
బ్రహ్మచర్యాశ్రమంలో స్థిరంగా ఉండి, ఎప్పుడూ పరబ్రహ్మారాధనలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు.
విజ్ఞాతాఖిలశాస్త్రార్థో లౌకికాచారచంచురః
అన్ని శాస్త్రాల అర్థాన్ని గ్రహించి, లోకంలో ఎలా ప్రవర్తించాలో బాగా తెలిసినవాడు.
చతుర్ణామప్యాశ్రమాణాం కోతీవ శ్రేయసే సతామ్
సద్గుణులు కోసం నాలుగు ఆశ్రమాలు కోట్లయినా, అవన్నీ పరమమంగళానికి దోహదపడతాయి.
ఇదం శ్రేయస్త్విదం శ్రేయస్త్విదం తు సుకరం భవేత్
ఇది శ్రేయస్సు, ఇదే శ్రేయస్సు; అయినా ఇది సులభంగా సాధించదగినదే.
బ్రహ్మచారీ గృహస్థో వా వానప్రస్థోఽథ భిక్షుకః
బ్రహ్మచారి అయినా, గృహస్థుడైనా, వానప్రస్థుడైనా, భిక్షువు అయినా సరే.
దేవైర్మనుష్యైః పితృభిస్తిర్యగ్భిశ్చోపజీవ్యతే 4.1.10.
అతడిని దేవతలు, మనుషులు, పితృదేవతలు, జంతువులు కూడా పోషిస్తారు.
అస్నాత్వా చాప్యహుత్వా వాఽదత్త్వా వాశ్నాతి యో గృహీ
గృహస్థుడు స్నానం చేయకుండానే, హవనం చేయకుండానే, దానం చేయకుండానే తినితే—
అస్నాతాశీ మలం భుంక్తే త్వజపీ పూయశోణితమ్
స్నానం చేయకుండా తినేవాడు మలాన్ని తినినట్లే; మంత్రాలు జపించకుండా తినేవాడు పుయం, రక్తాన్ని తినినట్లే.