తరురత్నంపారిజాతః స్త్రీరత్నం సోర్వశీ త్విహ
ఇక్కడ మనసు కోరినదాన్ని ఇచ్చే చెట్టు పారిజాతం; స్త్రీలలో అత్యుత్తమురాలు ఉర్వశి.
త్రయస్త్రింశత్సురాణాం యా కోటిః శ్రుతి సమీరితా
ముప్పత్తుమూడు దేవతల సంఖ్య వేదాల్లో ఒక కోటి అని చెప్పబడింది.
స్వర్గేష్వింద్రపదాదన్యన్న విశిష్యేత కించన
స్వర్గంలో ఇంద్రుని ఆసనం తప్ప మరేదీ దానికంటే గొప్పది కాదు.
అశ్వమేధసహస్రస్య లభ్యం వినిమయేన యత్
వెయ్యి అశ్వమేధ యాగాలు చేసిన ఫలితాన్ని మార్పిడిలో పొందగలిగేది—
అర్చిష్మతీ సంయమినీ పుణ్యవత్యమలావతీ
అర్చిష్మతీ, సంయమినీ, పుణ్యవతీ, అమలావతీ—
అయమేవ సహస్రాక్షస్త్వయమేవ దివస్పతిః
ఇతడే సహస్రాక్షుడు; ఇతడే దేవతల అధిపతి.
సప్తాపి లోకపాలా యే త ఏనం సముపాసతే
ఏడు లోకాల రక్షకులైన వారు కూడా ఇతడిని ఆరాధిస్తారు.
ఏతత్స్థైర్యేణ సర్వేషాం లోకానాం స్థైర్యమిష్యతే 4.1.10.
ఇతని స్థిరత వల్ల అన్ని లోకాలకూ స్థిరత్వం కలుగుతుందని భావిస్తారు.
దనుజా మనుజా దైత్యాస్తపస్యంత్యుగ్రసంయమాః
దానవులు, మనుషులు, దైత్యులు—all తీవ్రమైన తపస్సుతో, కఠిన నియమాలతో—
సగరాద్యా మహీపాలా వాజిమేధవిధాయకాః
సాగరుడు మొదలైన రాజులు, అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవారు—
నిష్ప్రత్యూహం క్రతుశతం యః కశ్చిత్కురుతేఽవనౌ
ఈ భూమిపై ఎవరు శతయాగాలు నిరంతరాయంగా నిర్వహిస్తారో—
అసమాప్తక్రతుశతా వసంత్యత్ర మహీభుజః
పూర్తికాని శతయాగాలు చేసిన రాజులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు.
తులాపురుషదానాది మహాదానాని షోడశ
తులాపురుష దానం మొదలైన పదహారు గొప్ప దానాలు—
అక్లీబవాదినో ధీరాః సంగ్రామేష్వపరాఙ్ముఖాః
పోరులో వెనక్కి తిప్పుకోని ధైర్యంగా మాట్లాడే, స్థిరంగా ఉండే వీరులు—
ఇత్యుద్దేశాత్సమాఖ్యాతా మహేంద్రనగరీ స్థితిః
ఇలా సంక్షిప్తంగా మహేంద్రనగర స్థితిని వివరించాను.
ఇమామర్చిష్మతీం పశ్య వీతిహోత్రపురీం శుభామ్
ఈ ప్రకాశవంతమైన, శుభమైన వీతిహోత్రపురిని చూడు.
అగ్నిప్రవేశం యే కుర్యుర్దృఢసత్త్వా జితేంద్రియాః
ధృడమైన మనస్సు, ఇంద్రియ నియమంతో ఉన్న వారు అగ్నిలో ప్రవేశించినప్పుడు—
అగ్నిహోత్రరతా విప్రాస్తథాగ్నిబ్రహ్మచారిణః 4.1.10.
అలాగే, అగ్నిహోత్రంలో నిమగ్నమై ఉన్న బ్రాహ్మణులు, అగ్నిబ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటించేవారు—
శీతే శీతాపనుత్యై యస్త్విధ్మభారాన్ప్రయచ్ఛతి
చలిలో, చలి పోవడానికి ఎవరు ఇంధనం మట్టెలు ఇస్తారో—
అనాథస్యాగ్నిసంస్కారం యః కుర్యాచ్ఛ్రద్ధయాన్వితః
ఎవరైనా నమ్మకంతో అనాథకు అగ్నిసంస్కారం చేస్తే—
జఠరాగ్నివివృద్ధ్యై యో దద్యాదాగ్నేయమౌషధమ్
జఠరాగ్ని పెరగడానికి అగ్నిసంబంధమైన ఔషధం ఎవరు ఇస్తారో—
యజ్ఞోపస్కర వస్తూని యజ్ఞార్థం ద్రవిణం తు వా
లేదా, యజ్ఞానికి కావలసిన పరికరాలు లేదా ధనం ఎవరు సమర్పిస్తారో—
అగ్నిరేకో ద్విజాతీనాం నిఃశ్రేయసకరః పరః
అగ్నిదేవుడు ద్విజులకు శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవాడిగా ఉన్నాడు.
అపావనాని సర్వాణి వహ్నిసంసర్గతః క్షణాత్
అగ్నిని తాకిన వెంటనే అన్ని మలినాలు తొలగిపోతాయి.
అపి వేదం విదిత్వా యస్త్యక్త్వా వై జాతవేదసమ్
వేదాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అయినా, జాతవేదసును వదిలిపెడితే—
అంతరాత్మా హ్యయం సాక్షాన్నిశ్చితో హ్యాశుశుక్షణిః
ఈ అంతరాత్మే ప్రత్యక్షంగా సాక్షిగా ఉండి, త్వరగా పవిత్రతను ఇస్తుంది.
తైజసీ శాంభవీ మూర్తిః ప్రత్యక్షా దహనాత్మికా
ఈ తేజోమయమైన, శంభువుని రూపం, ప్రత్యక్షంగా దహన స్వభావాన్ని కలిగి ఉంది.
చిత్రభానురయం సాక్షాన్నేత్రం త్రిభువనేశితుః 4.1.10.
ఈ ప్రకాశవంతుడు మూడు లోకాల అధిపతికి నేరుగా కన్నుగా ఉన్నాడు.
ధూపప్రదీపనైవేద్య పయో దధి ఘృతైక్షవమ్
ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, చెరకు రసం—
శివశర్మోవాచ కోయం కృశానుః కస్యాయం సూనుః కథమిదం పదమ్
శివశర్మన్ ఇలా అడిగాడు: ఈ కృశానువు ఎవరు? ఇతడు ఎవరి కుమారుడు? ఈ స్థానం ఎలా పొందాడు?