యో లుబ్ధః పిశునః క్రూరో దాంభికో విషయాత్మకః
లోభి, పరనిందకుడు, క్రూరుడు, డంభి, విషయాసక్తుడు అయినవాడు—
న శరీర మల త్యాగాన్నరో భవతి నిర్మలః
శరీరములోని మలాన్ని తీసివేయడంవల్ల మనిషి పవిత్రుడు కాలేడు.
జాయంతే చ మ్రియంతే చ జలేష్వేవ జలౌకసః
నీటిలో నివసించే జీవులు నీటిలోనే జన్మించి, నీటిలోనే మరణిస్తాయి.
విషయేష్వతి సంరాగో మానసో మల ఉచ్యతే
విషయాలలో ఆసక్తి ఉండటం మనసుకు మలంగా చెప్పబడుతుంది.
చిత్తమంతర్గతం దుష్టం తీర్థస్నానాన్న శుద్ధ్యతి
మనస్సు లోపల చెడిపోయినప్పుడు, పవిత్ర క్షేత్రాలలో స్నానం చేసినా అది శుద్ధి కాదు.
దానమిజ్యాతపఃశౌచం తీర్థసేవా శ్రుతం తథా
దానం, యజ్ఞం, తపస్సు, శౌచం, తీర్థ సేవ, శాస్త్ర పఠనం ఇవన్నీ—
నిగృహీతేంద్రియగ్రామో యత్రైవ చ వసేన్నరః 4.1.6.
ఎక్కడ మనిషి తన ఇంద్రియాలను బాగా నియంత్రించి ఉంటాడో—
జ్ఞానపూతే జ్ఞానజలే రాగద్వేషమలాపహే
జ్ఞానంతో పవిత్రమైన జ్ఞాన జలంలో, రాగద్వేషాల మలాన్ని తొలగించే జ్ఞానంలో—
ఏతత్తే కథితం దేవి మానసం తీర్థలక్షణమ్
దేవీ! మానసిక తీర్థ యాత్ర లక్షణాలను నీకు ఇలా వివరించాను.
యథా శరీరస్యోద్దేశాః కేచిన్మేధ్యతమాః స్మృతాః
ఎలా శరీరంలో కొన్ని భాగాలు అత్యంత పవిత్రంగా భావించబడతాయో,
ప్రభావాదద్భుతాద్భూమేః సలిలస్య చ తేజసః
భూమి, నీరు, అగ్ని వీటి అద్భుతమైన ప్రభావం వల్ల,
తస్మాద్భౌమేషు తీర్థేషు మానసేషు చ నిత్యశః
అందువల్ల భౌమ తీర్థాలలోను, మానసిక తీర్థాలలోను ఎప్పుడూ గౌరవం చూపాలి.
అనుపోష్య త్రిరాత్రాణి తీర్థాన్యనభిగమ్య చ
మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయక, తీర్థాలను సందర్శించక,
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్ట్వా విపులదక్షిణైః
అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విస్తృతంగా దక్షిణలు ఇచ్చి,
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్చైవ సుసంయతమ్
యావనికి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రణలో ఉంటాయో,
ప్రతిగ్రహాదుపావృత్తః సంతుష్టో యేనకేనచిత్
యవడు దానం తీసుకోవడం మానేసి, ఏది వచ్చినదానితో సంతృప్తిగా ఉంటాడో,
అదంభకో నిరారంభో లఘ్వాహారో జితేంద్రియః 4.1.6.
అతడు మాయ లేకుండా, కలహం లేకుండా, తక్కువ తినేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు—
అకోపనోఽమలమతిః సత్యవాదీ దృఢవ్రతః తీర్థాన్యనుసరన్ధీరః శ్రద్దధానః సమాహితః
కోపం లేని వాడు, నిర్మలమైన మనస్సు కలవాడు, సత్యం చెప్పేవాడు, దృఢమైన వ్రతం పాటించేవాడు, తీర్థాలను నమ్మకంతో, ఏకాగ్రతతో సందర్శించేవాడు—
తిర్యగ్యోని న వై గచ్ఛేత్కుదేశే నైవ జాయతే
అతడు పాప జన్మలోకి పోడు, అపవిత్ర స్థలంలో జన్మించడు.
అశ్రద్దధానః పాపాత్మా నాస్తికోఽచ్ఛిన్నసంశయః
అయితే, నమ్మకం లేని వాడు, పాపాత్ముడు, నాస్తికుడు, సందేహాలతో నిండిన వాడు—
తీర్థాని చ యథోక్తేన విధినా సంచరంతి యే
ఎవరు చెప్పిన విధంగా తీర్థయాత్ర చేస్తారో వారు—
తీర్థయాత్రాం చికీర్షుః ప్రాగ్విధాయోపోషణం గృహే
తీర్థయాత్ర చేయాలనుకునేవాడు ముందుగా ఇంట్లో నియమంగా ఉపవాసం చేయాలి.
కృతపారణకో హృష్టో గచ్ఛేన్నియమధృక్పునః
పారణం పూర్తిచేసినవాడు ఆనందంగా, నియమంగా మళ్ళీ ముందుకు సాగాలి.
న పరీక్ష్యో ద్విజస్తీర్థేష్వన్నార్థీ భోజ్య ఏవ చ
పవిత్రతీర్థాలలో ద్విజులను పరీక్షించకూడదు; ఆహారం కోరని వారిని, భోజనం చేయాల్సిన వారిని కూడా పరీక్షించరాదు.
కర్తవ్యమృషిభిర్దృష్టం పిణ్యాకేన గుడేన చ
ఋషులు చెప్పిన విధంగా పిండివంటలు, బెల్లంతో కూడిన కార్యాలు చేయాలి.
అకాలేప్యథవా కాలే తీర్థే శ్రాద్ధం చ తర్పణమ్ 4.1.6.
సమయం కాకపోయినా, సమయములోనైనా, పవిత్రతీర్థంలో శ్రాద్ధం, తర్పణం చేయాలి.
తీర్థం ప్రాప్య ప్రసంగేన స్నానం తీర్థే సమాచరేత్
తీర్థానికి చేరుకున్నప్పుడు, అవకాశం వచ్చినప్పుడు అక్కడే స్నానం చేయాలి.
నృణాం పాపకృతాం తీర్థే పాపస్య శమనం భవేత్
పాపాలు చేసినవారికి పవిత్రతీర్థంలో పాప నివారణ కలుగుతుంది.
షోడశాంశం స లభతే యః పరాథం చ గచ్ఛతి
ఎవడు ముందుకు వెళ్తాడో వాడు పదహారవంతు ఫలితం పొందుతాడు.
కుశ ప్రతికృతిం కృత్వా తీర్థవారిణి మజ్జయేత్। మజ్జయేచ్చ యముద్దిశ్య సోష్టమాంశం లభేత వై
దర్భతో రూపం తయారుచేసి, పవిత్రతీర్థ జలంలో ముంచాలి; యముని కోసం ముంచితే ఎనిమిదవ వంతు ఫలితం లభిస్తుంది.