కాలంజరం ప్రభాసశ్చ తథా బద రికాశ్రమః
కాలంజరం, ప్రభాసం, అలాగే బదరికాశ్రమం కూడా ఉన్నాయి.
గోకర్ణో భృగుకచ్ఛశ్చ భృగుతుంగశ్చ పుష్కరమ్
గోకర్ణం, భృగుకచ్చం, భృగుతుంగం, పుష్కరం కూడా ఉన్నాయి.
మానసాన్యపి తీర్థాని సత్యాదీని చ వై ప్రియే
ప్రియమైనవాడా! మనసులో ఉండే తీర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో సత్యం మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి.
గయా తీర్థం చ యత్ప్రోక్తం పితౄణాం హి ముక్తిదమ్
పితృదేవతలకు విముక్తి ప్రసాదించే గయా తీర్థం కూడా ప్రసిద్ధంగా చెప్పబడింది.
సధర్మిణ్యువాచ మానసాన్యపి తీర్థాని యాన్యుక్తాని మహామతే
సధర్మిణి ఇలా అడిగింది: మహామతివంతుడా! మనసులో ఉండే ఆ తీర్థాలు ఏవో చెప్పబడినవి.
యేషు సమ్యఙ్నరః స్నాత్వా ప్రయాతి పరమాం గతిమ్
వాటిలో మనిషి సరిగ్గా స్నానం చేస్తే, అతడు పరమగతిని పొందుతాడు.
సత్యం తీర్థం క్షమా తీర్థం తీర్థమిన్ద్రియనిగ్రహః 4.1.6.
సత్యం ఒక తీర్థం, క్షమ కూడా ఒక తీర్థం, ఇంద్రియ నిగ్రహం కూడా ఒక తీర్థమే.
దానం తీర్థం దమస్తీర్థం సంతోషస్తీర్థముచ్యతే
దానం ఒక తీర్థం, దమం కూడా ఒక తీర్థం, సంతుష్టి కూడా ఒక తీర్థంగా చెప్పబడింది.
జ్ఞానం తీర్థం ధృతిస్తీర్థం తపస్తీర్థముదాహృతమ్
జ్ఞానం ఒక తీర్థం, ధైర్యం కూడా ఒక తీర్థం, తపస్సు కూడా ఒక తీర్థంగా చెప్పబడింది.
న జలాప్లుతదేహస్య స్నానమిత్యభిధీయతే
నీటిలో శరీరాన్ని ముంచడమే స్నానం అని చెప్పరు.
యో లుబ్ధః పిశునః క్రూరో దాంభికో విషయాత్మకః
లోభి, పరనిందకుడు, క్రూరుడు, డంభి, విషయాసక్తుడు అయినవాడు—
న శరీర మల త్యాగాన్నరో భవతి నిర్మలః
శరీరములోని మలాన్ని తీసివేయడంవల్ల మనిషి పవిత్రుడు కాలేడు.
జాయంతే చ మ్రియంతే చ జలేష్వేవ జలౌకసః
నీటిలో నివసించే జీవులు నీటిలోనే జన్మించి, నీటిలోనే మరణిస్తాయి.
విషయేష్వతి సంరాగో మానసో మల ఉచ్యతే
విషయాలలో ఆసక్తి ఉండటం మనసుకు మలంగా చెప్పబడుతుంది.
చిత్తమంతర్గతం దుష్టం తీర్థస్నానాన్న శుద్ధ్యతి
మనస్సు లోపల చెడిపోయినప్పుడు, పవిత్ర క్షేత్రాలలో స్నానం చేసినా అది శుద్ధి కాదు.
దానమిజ్యాతపఃశౌచం తీర్థసేవా శ్రుతం తథా
దానం, యజ్ఞం, తపస్సు, శౌచం, తీర్థ సేవ, శాస్త్ర పఠనం ఇవన్నీ—
నిగృహీతేంద్రియగ్రామో యత్రైవ చ వసేన్నరః 4.1.6.
ఎక్కడ మనిషి తన ఇంద్రియాలను బాగా నియంత్రించి ఉంటాడో—
జ్ఞానపూతే జ్ఞానజలే రాగద్వేషమలాపహే
జ్ఞానంతో పవిత్రమైన జ్ఞాన జలంలో, రాగద్వేషాల మలాన్ని తొలగించే జ్ఞానంలో—
ఏతత్తే కథితం దేవి మానసం తీర్థలక్షణమ్
దేవీ! మానసిక తీర్థ యాత్ర లక్షణాలను నీకు ఇలా వివరించాను.
యథా శరీరస్యోద్దేశాః కేచిన్మేధ్యతమాః స్మృతాః
ఎలా శరీరంలో కొన్ని భాగాలు అత్యంత పవిత్రంగా భావించబడతాయో,
ప్రభావాదద్భుతాద్భూమేః సలిలస్య చ తేజసః
భూమి, నీరు, అగ్ని వీటి అద్భుతమైన ప్రభావం వల్ల,
తస్మాద్భౌమేషు తీర్థేషు మానసేషు చ నిత్యశః
అందువల్ల భౌమ తీర్థాలలోను, మానసిక తీర్థాలలోను ఎప్పుడూ గౌరవం చూపాలి.
అనుపోష్య త్రిరాత్రాణి తీర్థాన్యనభిగమ్య చ
మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయక, తీర్థాలను సందర్శించక,
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్ట్వా విపులదక్షిణైః
అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు చేసి, విస్తృతంగా దక్షిణలు ఇచ్చి,
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్చైవ సుసంయతమ్
యావనికి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రణలో ఉంటాయో,
ప్రతిగ్రహాదుపావృత్తః సంతుష్టో యేనకేనచిత్
యవడు దానం తీసుకోవడం మానేసి, ఏది వచ్చినదానితో సంతృప్తిగా ఉంటాడో,
అదంభకో నిరారంభో లఘ్వాహారో జితేంద్రియః 4.1.6.
అతడు మాయ లేకుండా, కలహం లేకుండా, తక్కువ తినేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు—
అకోపనోఽమలమతిః సత్యవాదీ దృఢవ్రతః తీర్థాన్యనుసరన్ధీరః శ్రద్దధానః సమాహితః
కోపం లేని వాడు, నిర్మలమైన మనస్సు కలవాడు, సత్యం చెప్పేవాడు, దృఢమైన వ్రతం పాటించేవాడు, తీర్థాలను నమ్మకంతో, ఏకాగ్రతతో సందర్శించేవాడు—
తిర్యగ్యోని న వై గచ్ఛేత్కుదేశే నైవ జాయతే
అతడు పాప జన్మలోకి పోడు, అపవిత్ర స్థలంలో జన్మించడు.
అశ్రద్దధానః పాపాత్మా నాస్తికోఽచ్ఛిన్నసంశయః
అయితే, నమ్మకం లేని వాడు, పాపాత్ముడు, నాస్తికుడు, సందేహాలతో నిండిన వాడు—