గిరి శ్చతురశీత్యాయం యోజనానాం హి విస్మృతః
ఈ పర్వతం ఎనభై నాలుగు యోజనాల పొడవున విస్తరించి ఉందని అంటారు.
బ్రూతే హి యాఽనుజ్ఞాతా పత్యా సా పతితా భవేత్
భర్త అనుమతి లేకుండా ఏ పని చేసినా, ఆ భార్య పతితురాలవుతుందని చెప్పబడింది.
అగస్త్య ఉవాచ కిం వక్తుకామా దేవి త్వం బ్రూహి తత్త్వమశంకితా
అగస్త్యుడు అన్నాడు: దేవీ, నువ్వేమి చెప్పాలనుకుంటున్నావో నిర్భయంగా నిజం చెప్పు.
తతః పప్రచ్ఛ సా దేవీ ప్రణమ్య మునిమానతా
అప్పుడు ఆ దేవి మునికి నమస్కరించి, గౌరవంగా అడిగింది.
లోపాముద్రోవాచ ఇదమేవ హి సత్యం చేత్కిమర్థం కాశిరిష్యతే
లోపాముద్ర అన్నారు: ఇదే నిజమైతే, కాశీ ఎందుకు కోరబడుతుంది?
అగస్తిరువాచ ఆకర్ణయ వరారోహే సత్యం పృష్టం త్వయామలే
అగస్త్యుడు అన్నాడు: సుందరీ, నీవు నిజమైనదే అడిగావు. విను, అమలమైనవాడివి.
ముక్తిస్థానాన్యనేకాని కృతస్తత్రాపినిర్ణయః 4.1.6.
విముక్తి పొందే స్థలాలు అనేకంగా ఉన్నాయి. వాటి గురించి కూడా అక్కడ స్పష్టంగా నిర్ణయం చెప్పబడింది.
ప్రథమం తీర్థరాజం తు ప్రయాగాఖ్యం సువిశ్రుతమ్
మొదటిగా, పవిత్రతీర్థాల రాజు అని పేరుగాంచిన ప్రయాగం ప్రసిద్ధి చెందింది.
నైమిషం చ కురుక్షేత్రం గంగాద్వారమవంతికా
నైమిషం, కురుక్షేత్రం, గంగాద్వారం, అవంతికా ఇవి కూడా ఉన్నాయి.
సరస్వతీ సింధుసంగో గంగాసాగరసంగమః
సరస్వతి, సింధు సంగమం, గంగా సముద్ర సంగమం కూడా ఉన్నాయి.
కాలంజరం ప్రభాసశ్చ తథా బద రికాశ్రమః
కాలంజరం, ప్రభాసం, అలాగే బదరికాశ్రమం కూడా ఉన్నాయి.
గోకర్ణో భృగుకచ్ఛశ్చ భృగుతుంగశ్చ పుష్కరమ్
గోకర్ణం, భృగుకచ్చం, భృగుతుంగం, పుష్కరం కూడా ఉన్నాయి.
మానసాన్యపి తీర్థాని సత్యాదీని చ వై ప్రియే
ప్రియమైనవాడా! మనసులో ఉండే తీర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో సత్యం మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి.
గయా తీర్థం చ యత్ప్రోక్తం పితౄణాం హి ముక్తిదమ్
పితృదేవతలకు విముక్తి ప్రసాదించే గయా తీర్థం కూడా ప్రసిద్ధంగా చెప్పబడింది.
సధర్మిణ్యువాచ మానసాన్యపి తీర్థాని యాన్యుక్తాని మహామతే
సధర్మిణి ఇలా అడిగింది: మహామతివంతుడా! మనసులో ఉండే ఆ తీర్థాలు ఏవో చెప్పబడినవి.
యేషు సమ్యఙ్నరః స్నాత్వా ప్రయాతి పరమాం గతిమ్
వాటిలో మనిషి సరిగ్గా స్నానం చేస్తే, అతడు పరమగతిని పొందుతాడు.
సత్యం తీర్థం క్షమా తీర్థం తీర్థమిన్ద్రియనిగ్రహః 4.1.6.
సత్యం ఒక తీర్థం, క్షమ కూడా ఒక తీర్థం, ఇంద్రియ నిగ్రహం కూడా ఒక తీర్థమే.
దానం తీర్థం దమస్తీర్థం సంతోషస్తీర్థముచ్యతే
దానం ఒక తీర్థం, దమం కూడా ఒక తీర్థం, సంతుష్టి కూడా ఒక తీర్థంగా చెప్పబడింది.
జ్ఞానం తీర్థం ధృతిస్తీర్థం తపస్తీర్థముదాహృతమ్
జ్ఞానం ఒక తీర్థం, ధైర్యం కూడా ఒక తీర్థం, తపస్సు కూడా ఒక తీర్థంగా చెప్పబడింది.
న జలాప్లుతదేహస్య స్నానమిత్యభిధీయతే
నీటిలో శరీరాన్ని ముంచడమే స్నానం అని చెప్పరు.
యో లుబ్ధః పిశునః క్రూరో దాంభికో విషయాత్మకః
లోభి, పరనిందకుడు, క్రూరుడు, డంభి, విషయాసక్తుడు అయినవాడు—
న శరీర మల త్యాగాన్నరో భవతి నిర్మలః
శరీరములోని మలాన్ని తీసివేయడంవల్ల మనిషి పవిత్రుడు కాలేడు.
జాయంతే చ మ్రియంతే చ జలేష్వేవ జలౌకసః
నీటిలో నివసించే జీవులు నీటిలోనే జన్మించి, నీటిలోనే మరణిస్తాయి.
విషయేష్వతి సంరాగో మానసో మల ఉచ్యతే
విషయాలలో ఆసక్తి ఉండటం మనసుకు మలంగా చెప్పబడుతుంది.
చిత్తమంతర్గతం దుష్టం తీర్థస్నానాన్న శుద్ధ్యతి
మనస్సు లోపల చెడిపోయినప్పుడు, పవిత్ర క్షేత్రాలలో స్నానం చేసినా అది శుద్ధి కాదు.
దానమిజ్యాతపఃశౌచం తీర్థసేవా శ్రుతం తథా
దానం, యజ్ఞం, తపస్సు, శౌచం, తీర్థ సేవ, శాస్త్ర పఠనం ఇవన్నీ—
నిగృహీతేంద్రియగ్రామో యత్రైవ చ వసేన్నరః 4.1.6.
ఎక్కడ మనిషి తన ఇంద్రియాలను బాగా నియంత్రించి ఉంటాడో—
జ్ఞానపూతే జ్ఞానజలే రాగద్వేషమలాపహే
జ్ఞానంతో పవిత్రమైన జ్ఞాన జలంలో, రాగద్వేషాల మలాన్ని తొలగించే జ్ఞానంలో—
ఏతత్తే కథితం దేవి మానసం తీర్థలక్షణమ్
దేవీ! మానసిక తీర్థ యాత్ర లక్షణాలను నీకు ఇలా వివరించాను.
యథా శరీరస్యోద్దేశాః కేచిన్మేధ్యతమాః స్మృతాః
ఎలా శరీరంలో కొన్ని భాగాలు అత్యంత పవిత్రంగా భావించబడతాయో,