రోహితోఽరణ్యమహిషముద్ధర్షతి నిరాకులః
ఎర్ర జింక అడవిలో మేకపోతు దగ్గరికి భయపడకుండా చేరుతుంది.
హుండౌ చ ముండ యుద్ధాయ న సజ్జేతే జయైషిణౌ
పోరుబాటలో తల ముండగా, తల ముండగా ఉన్నవారు, గెలవాలని ఆశించినా, యుద్ధానికి సిద్ధపడరు.
తృణ్వంతి తృణగుల్మాదీన్శ్వాపదాస్త్వాపదాస్పదమ్ 4.1.3.
మృగాలు ప్రమాదం ఉన్న చోటే, గడ్డి, పొదలు తింటూ తిరుగుతాయి.
యః స్వార్థం మాంసపచనం కురుతే పాపమోహితః
తన ప్రయోజనం కోసం, పాపంతో మాయలో పడి మాంసాన్ని వండేవాడు—
పరప్రాణైస్తు యే ప్రాణాన్స్వాన్పుష్ణం తి హి దుర్ధియః
ఇతరుల ప్రాణాలతో, తమ ప్రాణాలను పోషించేవారు, చెడ్డ మనసు కలవారు—
జాతుమాంసం న భోక్తవ్యం ప్రాణైః కంఠగతైరపి
జన్మించిన మాంసాన్ని, ప్రాణం గొంతులోకి వచ్చినా, తినకూడదు.
వరమేతేశ్వాపదా వై మైత్రావరుణి సేవయా
మైత్రావరుణీ! ఈ కష్టాలు కూడా సేవ చేయడం వల్ల మంచివే.
బకోపి పల్వలే మత్స్యాన్నాశ్నాత్యగ్రేచరానపి
ఒక బకా కూడా చెరువులో ముందుగా కదులుతున్న చేపలను తినదు.
ఏకతః సర్వమాంసాని మత్స్యమాంసం తథకైతః
ఒకవైపు అన్ని రకాల మాంసాలు, మరోవైపు చేప మాంసం—ఇలా తేడా ఉంది.
శ్యేనోపి వర్తికాం దృష్ట్వా భవత్యేష పరాఙ్ముఖః
ఒక గద్ద కూడా వట్టికను చూసి దాని వైపు తిరిగి చూడదు.
సుచిరం నరకాన్భుక్త్వా మదిరాపానలంపటాః
మద్యం తాగడంలో మునిగిపోయినవారు నరకంలో చాలా కాలం బాధలు అనుభవిస్తారు.
అతఏవ పురాణేషు గాథేతి పరిగీయతే
అందుకే పురాణాలలో ఈ గాథ ప్రఖ్యాతి పొందింది.
క్వ మాంసం క్వ శివే భక్తిః క్వ మద్యం క్వ శివార్చనమ్ 4.1.3.
మాంసం ఎక్కడ, శివభక్తి ఎక్కడ? మద్యం ఎక్కడ, శివారాధన ఎక్కడ?
వినా శివప్రసాదం హి భ్రాంతిః క్వాపి న నశ్యతి
శివుని కృప లేకుండా మాయ ఎక్కడా తొలగదు.
ఇత్యాశ్రమచరాన్దృష్ట్వా తిర్యఞ్చోపి మునీనివ
ఇలా ఆశ్రమవాసులను చూసి జంతువులు కూడా మునుల్లా ప్రవర్తిస్తాయి.
యతో విశ్వేశ్వరేణైతే తిర్యఞ్చోప్యత్రవాసినః
విశ్వేశ్వరుడి దయతో ఇక్కడ నివసించే జంతువులు కూడా ఇలా మారతాయి.
జ్ఞాత్వా క్షేత్రస్య మాహాత్మ్యం యో వసేత్కృతనిశ్చయః
ఈ క్షేత్ర మహిమను తెలుసుకొని, దృఢనిశ్చయంతో ఇక్కడ నివసించేవాడు—
అవిముక్తరహస్యజ్ఞా ముచ్యంతే జ్ఞాని నో నరాః
అవిముక్త రహస్యాన్ని తెలిసినవారు విముక్తి పొందుతారు; తెలియని వారు కాదు.
ఇత్యాశ్చర్యపరా దేవా యావద్యాంత్యాశ్రమం మునేః
దేవతలు ఆశ్చర్యపడి, మునివారి ఆశ్రమానికి చేరేవరకు అక్కడే ఉంటారు.
సారసో లక్ష్మణాకంఠే కంఠమాధాయ నిశ్చలః ౬౭ కండూయమానా వరటా స్వచంచుపుటకోటిభిః
ఒక సారసము లక్ష్మణుని మెడను నోటిలో పట్టుకుని కదలకుండా ఉంది; జలజంతువులు తమ నోటితో తామే తాము గోక్కుంటున్నాయి.
నిరుద్ధ్యమాన చక్రేణ చక్రీక్రేంకితభాషణైః
చక్రాన్ని పట్టుకుని ఆపుతున్నవాడు, చక్ర ధ్వనితో మాటలాడుతున్నాడు.
కలకంఠః కిలోత్కంఠం మంజుగుంజతి కుంజగః 4.1.3.
నలుపు గొంతు కలిగిన కోయిల తన జత కోసం తపిస్తూ, తోటలో మధురంగా కూస్తోంది.
కేకీకేకాం పరిత్యజ్య మౌనం తిష్ఠతి తద్భయాత్
నెమలి భయంతో తన కేకను వదిలిపెట్టి మౌనంగా నిలబడింది.
పఠంతీ సారికాసారం శుకంసంబోధయత్యహో
సారిక పక్షి సారిక గీతాన్ని పాడుతూ, శుకపక్షికి బోధిస్తోంది.
కోకిలః కోమలాలాపైః కలయన్కిలకాకలీమ్
కోయిల పక్షి తన మృదువైన స్వరాలతో మధురమైన పాటను ఆలపిస్తుంది.
మృగాణాం పక్షిణామిత్థం దృష్ట్వా చేష్టాం త్రివిష్టపమ్
ఆ మృగాలు, పక్షులు ఇలా ప్రవర్తిస్తున్నదాన్ని చూసి, దేవతలు—
వరమేతేపక్షిమృగాః పశవః కాశివాసినః
ఈ పక్షులు, మృగాలు లేదా కాశీలో నివసించే జంతువులు కావడం మంచిది.
కాశీస్థైః పతితైస్తుల్యా న వయం స్వర్గిణః క్వచిత్
కాశీలో పడిపోయినవారితో మనం ఎప్పటికీ సమానం కాదు, దేవతలైనా సరే.
వరం కాశీపురీ వాసో మాసోపవసనాదిభిః
మాసం పొడవున ఉపవాసాలు చేయడంకన్నా, కాశీపట్నంలో నివసించడం మేలైనది.
శశకైర్మశకైః కాశ్యాం యత్పదం హేలయాప్యతే
శశకాలు, దోమలు కాశీలో నిర్లక్ష్యంగా అడుగుపెట్టే ప్రదేశం కూడా—