గౌరీగురుత్వాద్ధిమవానాదిపత్యాచ్చ భూభృతామ్
గౌరీ మహిమ వల్ల, హిమవంతుడు పర్వతాలలో అధిపతిగా ఉండటం వల్ల,
నమేరుః స్వర్ణపూర్ణత్వాద్రత్నసానుతయాథవా
మేరు పర్వతం బంగారం నిండినదిగా, రత్నాలతో అలంకరించబడినదిగా ఉంది.
పరం శతం న కింశైలా ఇలాకలనకేలయః
ఇంకా వంద పర్వతాలు భూమికి కేవలం ఆటపాటలే, వాటికి పెద్దగా విలువ లేదు.
మన్దేహదేహసందేహాదుదయైకదయాశ్రితః
మందేహాసురుల శరీరాలు అనిశ్చితంగా ఉండటం వల్ల, ఒక్క కిరణమే వారికి ఆధారం.
నీలశ్చ నీలీనిలయో మన్దరో మన్దలోచనః
నీలం పర్వతం నీలిరంగు నివాసంగా, మందర పర్వతం వృత్తాకార కళ్ళతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
హేమకూటత్రికూటాద్యాః కూటోత్తరపదాస్తుతే
హేమకూట, త్రికూట మొదలైన పేరులో 'కూట' ఉన్న పర్వతాలను మీరు స్తుతిస్తున్నారు.
ఇతి వింధ్యవచః శ్రుత్వా నారదోఽచిన్తయద్ధృది
వింధ్యుడు చెప్పిన మాటలు వినగానే నారదుడు తన మనసులో ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
శ్రీశైలముఖ్యాః కింశైలానేహ సంత్యమలశ్రియః 4.1.1.
ఈ ప్రాంతంలో శ్రీశైలము, కింశైలము వంటి ప్రసిద్ధ పర్వతాలు నిజంగా మలినమూ, మహిమలేనివేనా?
అద్యాస్య బలమాలోక్యమితి ధ్యాత్వాబ్రవీన్మునిః
ఈ రోజు అతని బలాన్ని గమనించి, ఆ ముని లోలోపల ఆలోచించి ఇలా అన్నాడు.
పరం శైలేషు శైలేంద్రో మేరుస్త్వామవమన్యతే
పర్వతాలలో నీవు పెద్దవాడివైనా, పర్వతాధిపతిగా ఉన్నా, మేరు నిన్ను తక్కువగా భావిస్తున్నాడు.
అథవా మద్విధానాం హి కేయం చింతా మహాత్మనామ్
లేదా, నా వంటి గొప్ప మనసున్నవారికి ఈ రకమైన ఆందోళన ఎందుకు?
గతే మునౌ నినిందస్వమతీవోద్విగ్నమానసః
ఆ ముని వెళ్లిపోయిన తర్వాత, వింధ్యుడు తీవ్రంగా కలతచెందిన మనసుతో తనను తాను నిందించుకున్నాడు.
వింధ్య ఉవాచ ధిగ్జీవితంశాస్త్రకలోజ్ఝితస్య ధిగ్జీవితం చోద్యమవర్జితస్య
వింధ్యుడు ఇలా అన్నాడు: జ్ఞానం, విద్య లేని వాడి జీవితం వృథా; ప్రయత్నం లేని వాడి జీవితం కూడా వృథానే.
కథం భునక్తి స దివా కథం రాత్రౌ స్వపిత్యహో
అటువంటి వాడు పగలు ఎలా తింటాడు? రాత్రి ఎలా నిద్రపోతాడు? హాయ్!
అహోదవాగ్నిదవథుస్తథామాం న స బాధతే
అటువంటి బాధ నాకు అడవి అగ్ని లేదా వ్యాధి కూడా ఇంతగా బాధించవు.
యుక్తముక్తం పురావిద్భిశ్చిన్తామూర్తిః సుదారుణా
పూర్వకాలంలో జ్ఞానులు చెప్పిన మాట నిజమే: ఆందోళన అనేది అత్యంత భయంకరమైన బాధ.
చిన్తాజ్వరో మనుష్యాణాం క్షుధాంనిద్రాంబలం హరేత్
మనుషులకు ఆందోళన అనే జ్వరం ఆకలి, నిద్ర, బలాన్ని పోగొడుతుంది.
జ్వరో వ్యతీతే షడహే జీర్ణజ్వర ఇహోచ్యతే 4.1.1.
ఒక జ్వరం ఆరు రోజులు కొనసాగితే, దీనిని ఇక్కడ దీర్ఘజ్వరం అంటారు.
ధన్యో ధన్వతరిర్నాత్ర చరకశ్చరతీహ న
ఇక్కడ ధన్వంతరి ధన్యుడు; కానీ చరకుడు ఇక్కడ సంచరించడు.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి కథం మేరుం జయామ్యహమ్
నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి పోవాలి? మేరు పర్వతాన్ని ఎలా జయించాలి?
శక్రం కోపయతా పూర్వమస్మద్గోత్రేణ కేనచిత్
ఇంతకుముందు మా వంశంలో ఎవరో ఒకరు ఇంద్రుడిని కోపగించేశారు.
అథవా స కథం మేరుస్తథోచ్చైః స్పర్ద్ధతే మయా
లేదా, మేరు నాతో ఇంత ఎత్తులో ఎలా పోటీ పడుతున్నాడు?
అలీకవాక్త్వమథవా సంభావ్యం నారదే కథమ్
లేదా, నారదుడు చెప్పిన మాటలు అబద్ధమా? అది ఎలా నమ్మాలి?
యుక్తాయుక్తవిచారోథ మాదృశేనోపయుజ్యతే
సరియైనది, తప్పైనదీ ఏంటో విచారించడం నా వంటి వాడికి అవసరమే.
అథవా చిన్తనైరేతైః కింవ్యర్థైర్విశ్వకారకమ్
లేకపోతే, ఈ వ్యర్థమైన ఆలోచనలు విశ్వాన్ని సృష్టించినవాడి గురించి ఎందుకు చేయాలి?
అనాథనాథః సర్వేషాం విశ్వనాథో హి గీయతే
అనాథలకు ఆశ్రయమైనవాడు, అందరికీ అధిపతిగా ఉన్నవాడు, ఆయనను విశ్వనాథుడు అని స్తుతిస్తారు.
ఏతదేవ కరిష్యామి నేష్టం కాలవిలంబనమ్
నేను ఇదే చేస్తాను; ఆలస్యం కావాలని నాకు ఇష్టం లేదు.
మేరుం ప్రదక్షిణీకుర్యాన్నిత్యమేవ దివాకరః 4.1.1.
ప్రతిరోజూ సూర్యుడు మెరుపర్వతాన్ని ప్రదక్షిణగా తిరుగుతూనే ఉంటాడు.
ఇతి నిశ్చిత్య విన్ధ్యాద్రిర్వవృధే స మృధేక్షణః
ఇలా నిశ్చయించుకుని, మృదువైన చూపుతో వింధ్యపర్వతం పెరుగడం మొదలుపెట్టింది.
కైశ్చిత్సార్ద్ధం విరోధో న కర్తవ్యః కేనచిత్క్వచిత్
కొంతమందితో కలసి ఎవరూ ఎప్పుడూ ఎక్కడా శత్రుత్వం చేయకూడదు.