మృత్యుకాలం విదిత్వా చ నిమిత్తైర్యోగసాధకః
మరణ సమయం సంకేతాలను తెలుసుకొని, యోగ సాధకుడు —
నిమిత్తాని చ వక్ష్యామి మృత్యుం యో వేత్తి యోగవిత్
యోగాన్ని తెలిసినవాడు మరణాన్ని ఎలా తెలుసుకుంటాడో చెప్పుతాను.
దక్షిణాశాం నయేన్నారీ స్వప్నే సోఽపి న జీవతి
ఒక మహిళ స్వప్నంలో దక్షిణ దిశకు తీసుకెళితే, అతడూ బ్రతికుండడు.
ఏనం చ వీక్ష్య వల్గన్తం తం విద్యాన్మృత్యుమాగతమ్
తాను స్వప్నంలో తడబడుతూ కనిపిస్తే, మరణం దగ్గరపడిందని తెలుసుకోవాలి.
యాతి మజ్జేదధౌ పంకే గోమయే వా న జీవతి
నీటిలో లేదా మట్టిలో పోయి, మునిగి, మునిగిపోతే, బ్రతికుండడు.
ఏషామన్యతమైః పూర్ణాం దృష్ట్వా స్వప్నే న జీవతి
ఈ లక్షణాల్లో ఏదైనా పూర్తిగా స్వప్నంలో కనబడితే, బ్రతికుండడు.
పాషాణైస్తాడితః స్వప్నే సద్యో మృత్యుం భజేన్నరః
స్వప్నంలో రాళ్లతో కొట్టబడితే, వెంటనే మరణాన్ని పొందుతాడు.
విపరీతం పరీతం వా స సద్యో మృత్యుమృచ్ఛతి 1.2.55.
వ్యతిరేకంగా చుట్టుముట్టబడినా, ముట్టడించబడినా, వెంటనే మరణాన్ని పొందుతాడు.
నాత్మానం పరనేత్రస్థం వీక్షతే న స జీవతి
తనను మరొకరి కన్నుల్లో చూడని వాడు నిజంగా బ్రతికినట్టుకాదు.
దృష్ట్వా మన్యేత స క్షీణమాత్మజీవితమాప్తవాన్
చూసినప్పుడు, తన ప్రాణం తగ్గిపోయిందని, అది పొందినదేనని భావించాలి.
నేత్రం చ వామం స్రవతి యస్య తస్యాయురుద్గతమ్
ఎవరికి ఎడమ కంటి నుంచి నీరు కారితే, వారి ఆయుష్కాలం పోయినట్టే.
తదా ప్రాజ్ఞో విజానీయాదాసన్నం మృత్యుమాత్మనః
అప్పుడు జ్ఞానులు తమకు మరణం దగ్గరలో ఉందని తెలుసుకోవాలి.
దిశం కర్ణౌ పిధాయాపి నిర్ఘోషం శృణుయాన్న చ
రెండు చెవులను మూసుకున్నా, ఏ శబ్దమూ వినిపించకపోతే, అతడు బ్రతికుండడు.
ద్వారం న చోత్తిష్ఠతి చ శుభ్రా దృష్టిశ్చ లోహితా
ద్వారం తెరుచుకోకపోయినా, చూపు తెల్లగా ఎర్రగా కనిపించినా, బ్రతికుండడు.
జలప్రవేశాదపి వా తదంతం తస్య జీవితమ్
అప్పుడు నీటిలోకి వెళ్ళినా, అతని ప్రాణం అంతమవుతుంది.
ప్రకృతైర్వికృతైర్వాపి తస్యాసన్నౌ యమాంతకౌ
సహజమైనదైనా, అసహజమైనదైనా, అతనికి యముడు దగ్గరలోనే ఉంటాడు.
నిన్దామవజ్ఞాం కురుతే భక్తో భూత్వా న జీవతి
భక్తుడై నింద లేదా అవమానం చేసినవాడు బ్రతికుండడు.
ధారణాం సమ్యగాస్థాయ సమాధావచలో భవేత్ 1.2.55.
ధ్యానాన్ని సరిగ్గా స్థిరపరిచి, మనస్సు కదలకుండా నిలబడతాడు.
విముక్తిమథవా వాంఛేద్విసృజేద్బ్రహ్మమూర్ధని
విముక్తిని కోరవచ్చు, లేక బ్రహ్మ తలపై విడిచిపెట్టవచ్చు.
యోగినం సముపాయాంతి శృణు తానపి పాండవ
ఈ సిద్ధులు యోగులకు లభిస్తాయి; వాటిని కూడా విను, పాండవా.
ఐన్ద్రే సౌమ్యే ప్రజాపత్యే బ్రాహ్మే చాష్టసు సిద్ధయః
ఇంద్ర, సోమ, ప్రజాపతి, బ్రహ్మ లోకాలలో ఎనిమిది సిద్ధులు ఉంటాయి.
వాయవీ వ్యోమాత్మికా చైవ మానసాహమ్భవా మతిః ।। ప్రత్యేకమష్టధా భిన్నా ద్విగుణా ద్విగుణా క్రమాత
గాలి, ఆకాశం, మనస్సు, స్వయంగా ఉద్భవించిన బుద్ధి — ఇవి ఒక్కొక్కటి ఎనిమిది విధాలుగా, రెండు రెట్లు విభజించబడ్డాయి.
పూర్వే చాష్టౌ చతుఃషష్టిరన్తే శృణుష్వ తద్యథా
ముందు ఎనిమిది, చివరా అరవై నాలుగు — అవి ఎలా ఉంటాయో విను.
నానాజాతి స్వరూపం చ చతుర్భిర్దేహధారణమ్
వివిధ జాతులు, రూపాలు, శరీరం నాలుగు విధాల ద్వారా నిలబడుతుంది.
విజితే పృథివీతత్త్వే యదైశాన్యే భవన్తి చ
భూమి తత్త్వాన్ని జయించినప్పుడు, ఈశాన్య దిశలో శక్తులు కలుగుతాయి.
సర్వత్ర జలప్రాప్తిశ్చ అపి శుష్కం ద్రవం ఫలమ్
ప్రతి చోటా నీరు లభిస్తుంది; ఎండినది, ద్రవం, ఫలం కూడా దొరుకుతాయి.
అవ్రణత్వం శరీరస్య కాంతిశ్చాథాష్టకం స్మృతమ్
శరీరానికి మచ్చలు లేకపోవడం, ప్రకాశం కలిగిఉండడం ఎనిమిదవ లక్షణంగా గుర్తించబడింది.
దేహాదగ్నివినిర్మాణం తత్తాపభయవర్జనమ్ 1.2.55.
శరీరం అగ్నిలోంచి పుట్టింది, దాని వేడి భయం లేకుండా ఉండడం.
అగ్నిగ్రహశ్చ హస్తేన స్మృతిమాత్రేణ పావనమ్
చేతితో అగ్నిని పట్టగలగడం, కేవలం జ్ఞాపకంతో పవిత్రతను పొందడం.
పూర్వాః షోడశ చాప్యష్టౌ తేజసో యక్షసద్మని
మునుపటి పదహారు, ఇంకా ఎనిమిది ప్రకాశానికి సంబంధించిన శక్తులు యక్షుల గృహంలో ఉన్నాయి.