తేన యో మదమాదద్యాద్యోగీ శీఘ్రం చ చేతసః
కావున, యోగి త్వరగా గర్వాన్ని పొందితే, అది మనసు నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
ద్వితీయః సాత్వికశ్చాయమస్మాన్మత్తో వినశ్యతి । అష్టౌ పశ్యతి యోనీశ్చ దేవానాం దైవ ఇత్యసౌ
ఈ రెండవది సాత్విక స్వభావమైంది, కానీ మనలో గర్వం వల్ల అది నశిస్తుంది. అతడు దేవతల ఎనిమిది జననాలను చూస్తాడు — దీనిని దైవికమని అంటారు.
అయం చ సాత్త్వికో దోషో మదాదస్మాద్వినశ్యతి
ఈ సాత్విక లోపం కూడా మనలో గర్వం వల్ల నశిస్తుంది.
ఆవర్తాఖ్యస్త్వయం దోషో రాజసః స మహాభయః
ఆవర్తనం అనే లోపం రాజస స్వభావానికి చెందింది, అది చాలా భయంకరమైనది.
సమస్తాధారవిభ్రంశాద్భ్రమాఖ్యస్తామసో గుణః
అన్ని ఆధారాలు పోయినప్పుడు, భ్రమ అని పిలిచే లక్షణం తామస స్వభావానికి చెందింది.
ఉపసర్గైర్మహాఘోరైరావర్త్యంతే పునః పునః
భయంకరమైన ఉపద్రవాల వల్ల, మళ్లీ మళ్లీ ఆవర్తనంలో పడిపోతారు.
చింతయేత్పరమం బ్రహ్మ కృత్వా తత్ప్రవణం మనః
మనసును పరమబ్రహ్మ వైపు మళ్లించి, దానిని ధ్యానం చేయాలి.
రాజసైస్తామసైశ్చైవ యోగీ సిద్ధయేన్న కర్హిచిత్ 1.2.55.
రాజసం, తామసం వల్ల యోగి ఎప్పుడూ సిద్ధిని పొందడు.
స్వధర్మాదనపేతేషు భిక్షా యాచ్యా చ యోగినా
తమ ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టని వారినుండే యోగి భిక్షను అడగాలి.
ఫలమూలం విపక్వం వా కణపిణ్యాకసక్తవః
పండ్లు, మూలాలు, పక్వమైనవి లేదా ఎక్కువ పండినవి, ధాన్యాలు, పిండి, అట్టలు ఇవన్నీ.
మృత్యుకాలం విదిత్వా చ నిమిత్తైర్యోగసాధకః
మరణ సమయం సంకేతాలను తెలుసుకొని, యోగ సాధకుడు —
నిమిత్తాని చ వక్ష్యామి మృత్యుం యో వేత్తి యోగవిత్
యోగాన్ని తెలిసినవాడు మరణాన్ని ఎలా తెలుసుకుంటాడో చెప్పుతాను.
దక్షిణాశాం నయేన్నారీ స్వప్నే సోఽపి న జీవతి
ఒక మహిళ స్వప్నంలో దక్షిణ దిశకు తీసుకెళితే, అతడూ బ్రతికుండడు.
ఏనం చ వీక్ష్య వల్గన్తం తం విద్యాన్మృత్యుమాగతమ్
తాను స్వప్నంలో తడబడుతూ కనిపిస్తే, మరణం దగ్గరపడిందని తెలుసుకోవాలి.
యాతి మజ్జేదధౌ పంకే గోమయే వా న జీవతి
నీటిలో లేదా మట్టిలో పోయి, మునిగి, మునిగిపోతే, బ్రతికుండడు.
ఏషామన్యతమైః పూర్ణాం దృష్ట్వా స్వప్నే న జీవతి
ఈ లక్షణాల్లో ఏదైనా పూర్తిగా స్వప్నంలో కనబడితే, బ్రతికుండడు.
పాషాణైస్తాడితః స్వప్నే సద్యో మృత్యుం భజేన్నరః
స్వప్నంలో రాళ్లతో కొట్టబడితే, వెంటనే మరణాన్ని పొందుతాడు.
విపరీతం పరీతం వా స సద్యో మృత్యుమృచ్ఛతి 1.2.55.
వ్యతిరేకంగా చుట్టుముట్టబడినా, ముట్టడించబడినా, వెంటనే మరణాన్ని పొందుతాడు.
నాత్మానం పరనేత్రస్థం వీక్షతే న స జీవతి
తనను మరొకరి కన్నుల్లో చూడని వాడు నిజంగా బ్రతికినట్టుకాదు.
దృష్ట్వా మన్యేత స క్షీణమాత్మజీవితమాప్తవాన్
చూసినప్పుడు, తన ప్రాణం తగ్గిపోయిందని, అది పొందినదేనని భావించాలి.
నేత్రం చ వామం స్రవతి యస్య తస్యాయురుద్గతమ్
ఎవరికి ఎడమ కంటి నుంచి నీరు కారితే, వారి ఆయుష్కాలం పోయినట్టే.
తదా ప్రాజ్ఞో విజానీయాదాసన్నం మృత్యుమాత్మనః
అప్పుడు జ్ఞానులు తమకు మరణం దగ్గరలో ఉందని తెలుసుకోవాలి.
దిశం కర్ణౌ పిధాయాపి నిర్ఘోషం శృణుయాన్న చ
రెండు చెవులను మూసుకున్నా, ఏ శబ్దమూ వినిపించకపోతే, అతడు బ్రతికుండడు.
ద్వారం న చోత్తిష్ఠతి చ శుభ్రా దృష్టిశ్చ లోహితా
ద్వారం తెరుచుకోకపోయినా, చూపు తెల్లగా ఎర్రగా కనిపించినా, బ్రతికుండడు.
జలప్రవేశాదపి వా తదంతం తస్య జీవితమ్
అప్పుడు నీటిలోకి వెళ్ళినా, అతని ప్రాణం అంతమవుతుంది.
ప్రకృతైర్వికృతైర్వాపి తస్యాసన్నౌ యమాంతకౌ
సహజమైనదైనా, అసహజమైనదైనా, అతనికి యముడు దగ్గరలోనే ఉంటాడు.
నిన్దామవజ్ఞాం కురుతే భక్తో భూత్వా న జీవతి
భక్తుడై నింద లేదా అవమానం చేసినవాడు బ్రతికుండడు.
ధారణాం సమ్యగాస్థాయ సమాధావచలో భవేత్ 1.2.55.
ధ్యానాన్ని సరిగ్గా స్థిరపరిచి, మనస్సు కదలకుండా నిలబడతాడు.
విముక్తిమథవా వాంఛేద్విసృజేద్బ్రహ్మమూర్ధని
విముక్తిని కోరవచ్చు, లేక బ్రహ్మ తలపై విడిచిపెట్టవచ్చు.
యోగినం సముపాయాంతి శృణు తానపి పాండవ
ఈ సిద్ధులు యోగులకు లభిస్తాయి; వాటిని కూడా విను, పాండవా.