మజ్జాతో మేదసశ్చైవ వసాయాశ్చ తథా ద్విజ
మజ్జ, మేద, వసా — ఇవన్నీ ఇక్కడ ఉంటాయని, ద్విజుడా,
రక్తస్య చరమస్యాత్ర గర్తా ద్వ్యంజలయః స్మృతాః
ఇక్కడ చివరి రక్తానికి గుహ రెండు ముద్దల పరిమాణంలో ఉంటుందని అంటారు.
సీవన్యశ్చ తథా సప్త పంచ మూర్ధానమాస్థితాః
అలాగే, ఏడుగురు శీవన్యలు, ఐదుగురు తలపై ఉన్నారు.
నాడ్యః సర్వాః ప్రవర్తంతే నాభిపద్మాత్తథాత్ర చ
అన్ని నాడులు ఇక్కడ నాభిపద్మం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.
నాసికాద్వారమాసాద్య సంస్థితే దేహవర్ధనే
నాసిక ద్వారం చేరిన తర్వాత, అవి శరీర వృద్ధిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
ప్రాణాపానసమానాశ్చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ
ప్రాణం, అపానం, సమానం, ఉదానం, వ్యానం కూడా ఉన్నాయి.
ఉచ్ఛ్వాసశ్చైవ నిఃశ్వాసో హ్యన్నపానప్రవేశనమ్
ఉపిరి లోపలికి తీసుకోవడం, బయటికి వదిలిపెట్టడం, అన్నపానీయాలు లోపలికి పోవడం జరుగుతాయి.
త్యాగో విణ్మూత్రశుక్రాణాం గర్భవిస్రవణం తథా 1.2.50.
విసర్జన ద్వారా మలము, మూత్రం, శుక్రం, అలాగే గర్భం బయటకు పోతాయి.
సమానో ధారయత్యన్నం వివేచయతి చాప్యథ
సమానం అన్నాన్ని పట్టుకొని, దాన్ని వేరు చేస్తుంది.
వాక్ప్రవృత్తిప్రదోద్గారే ప్రయత్నే సర్వకర్మణామ్
ఇది మాట మాట్లాడే శక్తిని, ఉబ్బసం రావడాన్ని, అన్ని పనుల్లో శ్రమను కలుగజేస్తుంది.
వ్యానో హృది స్థితో నిత్యం తథా దేహచరోపి చ
వ్యానం ఎప్పుడూ హృదయంలో ఉండి, శరీరమంతా సంచరిస్తుంది.
పాచకో రజకశ్చైవ సాధకాలోచకౌ తథా
పాచకుడు, రాజకుడు, సాధకుడు, ఆలోచకుడు అనే పేర్లతో ఇవి పిలవబడతాయి.
పాచకస్తు పచత్యన్నం నిత్యం పక్వాశయే స్థిత.
పాచకుడు కడుపులో ఉండి, అన్నాన్ని ఎప్పుడూ జీర్ణించేస్తాడు.
సాధకో హృదిసంస్థశ్చ బుద్ధ్యాద్యుత్సాహకారకః
సాధకుడు హృదయంలో ఉండి, బుద్ధి మరియు ఉత్సాహానికి కారణమవుతాడు.
త్వక్సంస్థో భ్రాజకో దేహం భ్రాజయేన్నిర్మలీకృతః
భ్రాజకుడు చర్మంలో ఉండి, శరీరాన్ని ప్రకాశవంతంగా, శుద్ధంగా చేస్తాడు.
ఆలంబకస్తథా దేహే పంచధా సోమ ఉచ్యతే
ఆలంబకుడు శరీరంలో ఉండి, సోమం అయిదు విధాలుగా ఉంటుందని అంటారు.
బోధకో రసనాస్థశ్చ రసానామవబోధకః
బోధకుడు నాలుకలో ఉండి, రుచులను గ్రహించేవాడు.
సర్వసంధిగతశ్చైవ శ్లేష్మణః శ్లేష్మకృత్తథా 1.2.50.
అది అన్ని సంధుల్లో ఉండి, శ్లేష్మాన్ని కలిగించేది, ఉత్పత్తి చేయేది కూడా.
ఏవం వాయ్వగ్నిసోమైశ్చ దేహః సంధారితస్త్వసౌ
ఇలా, వాయువు, అగ్ని, సోమం వల్ల శరీరం నిలబడుతుంది.
పార్థివానీహ జానీహి ఘ్రాణకేశనఖాని చ
ఇక్కడ భూమి తత్వాలను, ముక్కు, జుట్టు, గోళ్ళను తెలుసుకో.
నాభిర్మేదో యకృన్మజ్జా అంత్రమామాశయః శిరా
నాభి, కొవ్వు, కాలేయం, మజ్జ, పేగులు, కడుపు, రక్తనాళాలు—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ఉంటాయి.
నేత్రయోర్మడలం శుక్లం కఫాద్భవతి పైతృకమ్
కళ్లలోని తెల్ల వలయం తండ్రి ద్వారా వచ్చే కఫంతో ఏర్పడుతుంది.
పక్ష్మమణ్డలమేకం తు ద్వితీయం చర్మమణ్డలమ్
ఒక వలయం కనురెప్పలు, రెండవది చర్మపు వలయం.
దృఙ్మణ్డలం పంచమం తు నేత్రం స్యాత్పంచమణ్డలమ్
మూడవ వలయం ముదురు వలయం, ఐదవది కంటిపూటే ఐదవ వలయంగా ఉంటుంది.
ఉపాంగో నేత్రపర్యంతో నాసా మూలమపాంగకః
కంటి చివర నుంచి ముక్కు వరకు ఉండే భాగాన్ని బయట మూలమంటారు.
అసృఙ్మాంసమయీ జిహ్వా సర్వేషామేవ దేహినామ్
రక్తం, మాంసంతో出来న జిహ్వ ప్రతి జీవిలో ఉంటుంది.
ఏవమత్ర స్థితే జీవో దేహేఽస్మిన్సప్తసప్తకే
ఇలా, ఏడు ఏడుగా ఏర్పడిన ఈ శరీరంలో ప్రాణుడు ఉంటాడు.
త్వగసృగ్మాంసమిత్యాహుస్త్రికం మాతృసముద్భవమ్ 1.2.50.
చర్మం, రక్తం, మాంసం—ఈ మూడు తల్లిద్వారా ఉద్భవించాయని చెబుతారు.
ఏవం భూతమయం దేహం పంచభూతసముద్భవైః
ఇలా, ఈ శరీరం ఐదు మహాభూతాల నుండి ఏర్పడింది.
తదన్నం పిణ్డకవలైర్గ్రాసైర్భుక్తం చ దేహిభిః
ఆహారం, ముక్కలుగా, ముద్దలుగా జీవులు తింటారు.