తతో నానాప్రకారస్య ధర్మస్య శ్రవణం హి యత్
అతర్వాత అనేక విధాల ధర్మాన్ని వినడం జరుగుతుంది.
తద్దాస్యామి ద్విజాగ్ర్యాయ పృచ్ఛ విప్ర యదిచ్ఛసి
ఆ ధర్మాన్ని నేను ఉత్తమ బ్రాహ్మణునికి అందిస్తాను; బ్రాహ్మణా, నీవు ఏది కావాలనుకుంటే అడుగు.
మనసైవ ప్రశస్యాముం ప్రశ్నమేనమథాకరోత్
మనసులో అతన్ని ప్రశంసించి, ఆ తరువాత ఈ ప్రశ్నను అడిగాడు.
కథం సంజాయతే జంతుః కథం చాపి ప్రలీయతే
జీవి ఎలా పుడుతుంది? అలాగే ఎలా లయమవుతుంది?
ఛందోగీతమముం ప్రశ్నం శక్త్యా వక్ష్యామి తే ద్విజ
ఈ ప్రశ్నకు నా శక్తికి తగినట్లు ఛందోబద్ధంగా సమాధానం చెబుతాను బ్రాహ్మణా.
జననే త్రివిధం కర్మ హేతుర్జంతోర్భవేత్కిల
జననానికి జీవికి మూడు విధాల కర్మలు కారణమవుతాయి.
తత్ర యః సాత్త్వికో నామ స స్వర్గం ప్రతిపద్యతే
అందులో సాత్వికమైన కర్మలు చేసే వాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
తథా యస్తామసో నామ నరకం ప్రతిపద్యతే
అలాగే తామసికమైన కర్మలు చేసే వాడు నరకాన్ని పొందుతాడు.
మహతాం దర్శనస్పర్శైరుపభోగసహాసనైః 1.2.49.
మహానుభావుల దర్శనం, స్పర్శ, అనుభవం, నవ్వుల ద్వారా,
సోఽపి దుఃఖదరిద్రాద్యైర్వేష్టితో వికలేంద్రియః
అతడూ బాధ, దారిద్ర్యం, వికలమైన ఇంద్రియాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాడు.
అథ యో మిశ్రకర్మా స్యాత్తిర్యక్త్వం ప్రతిపద్యతే
కర్మలు మిశ్రమంగా ఉన్నవాడు పశువుల స్థితిని పొందుతాడు.
యస్య పుణ్యం పృథుతరం పాపమల్పం హి జాయతే
ఎవరికి పుణ్యం ఎక్కువగా, పాపం తక్కువగా ఉంటే, అతడు అలా జన్మిస్తాడు.
పాపం పృథుతరం యస్య పుణ్యమల్పతరం భవేత్
ఎవరికి పాపం ఎక్కువగా, పుణ్యం తక్కువగా ఉంటే, అతడు అలా అవుతాడు.
తత్ర మానుషసంభూతిం శృణు యాదృగసౌ భవేత్
ఇప్పుడు మానవ జన్మ ఎలా ఉంటుందో విను.
సర్వదోషవినిర్ముక్తో జీవః సంసరతే స్ఫుటమ్
అన్ని దోషాల నుంచి విముక్తమైన జీవుడు స్పష్టంగా సంచరిస్తాడు.
జీవః ప్రవిష్టో గర్భం తు కలలే ప్రతితిష్ఠతి
జీవుడు గర్భంలోకి ప్రవేశించి, కలల రూపంలో స్థిరపడతాడు.
ద్వితీయం తు తథా మాసం ఘనీభూతః స తిష్ఠతి
రెండవ నెలలో కూడా అది గట్టిగా ఉండిపోతుంది.
అస్థీని చ తథా మాసి జాయంతే చ చతుర్థకే
నాలుగవ నెలలో ఎముకలు కూడా ఏర్పడడం మొదలవుతాయి.
సప్తమే చ తథా మాసి ప్రబోధశ్చాస్య జాయతే 1.2.49.
ఏడవ నెలలో దానికి చైతన్యం కలుగుతుంది.
అష్టమే నవమే మాసి భృశముద్విజతే తతః
ఎనిమిదవ, తొమ్మిదవ నెలల్లో అది చాలా బాధపడుతుంది.
మధ్యే క్లీబస్తు వామే స్త్రీ దక్షిణే పురుషస్తథా
మధ్యలో ఉంటే నపుంసకం, ఎడమవైపు ఉంటే స్త్రీ, కుడివైపు ఉంటే పురుషుడు అవుతాడు.
యస్యాం తిష్ఠత్యసౌ యోనౌ తాం చ వేత్తి న సంశయః
అది యోనిలో ఎక్కడ ఉన్నదో స్పష్టంగా తెలిసిపోతుంది, సందేహం లేదు.
అంధే తమసి కిం దృశ్యో గంధాన్మోహం దృఢం లభేత్
చీకటి లోపల ఏమి కనిపించదు; వాసనల వల్ల గాఢమైన మోహం కలుగుతుంది.
వ్యాయామే లభతే మాతుః క్లేశం వ్యాధేశ్చ వేదనామ్
కదలిక వల్ల తల్లి బాధను, వ్యాధి వల్ల నొప్పిని అనుభవిస్తుంది.
సౌకుమార్యాద్రుజం తీవ్రాం జనయంతి చ తస్య తే
అది చాలా మృదువుగా ఉండటం వల్ల ఆ నొప్పులు దానికి తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తాయి.
సంతప్యతే భృశం గర్భే కర్మభిశ్చ పురాతనైః
గర్భంలో పూర్వకర్మల వల్ల అది బాగా బాధపడుతుంది.
జన్మ చేదహమాప్స్యామి మానుష్యే జీవితం తథా
నేను జన్మ పొందితే, అలాగే మానవ జన్మ కూడా వస్తే—
ఏవం తు చింతయానస్య సీమంతోన్నయనాదను
ఇలా ఆలోచిస్తూ, తలవెంట్రుకలు విడిపోతున్న సమయంలో—
తతః స్వకాలే సంపూర్ణే సూతిమారుతచాలితః ।।1.2.49.
తరువాత, సమయం పూర్తయినప్పుడు, ప్రసవవాయువు తో అది కదులుతుంది.
అధోముఖః సంకటేన యోనిద్వారేణ నిఃసరేత్
తలకిందుగా, ఇరుకైన మార్గం ద్వారా యోని ద్వారం బయటకు వస్తుంది.