ధన్యస్య హి గృహస్థస్య కృపయైవ ద్విజోత్తమాః
ధన్యుడైన గృహస్థుని దయవల్లే, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా—
తత్త్వం గేహాని చాస్మాకం పాదచంక్రమణేన చ
ఆ సత్యం మా ఇళ్లలోకి ప్రవేశిస్తుంది, మీ పాదస్పర్శతో కూడి.
తదహం సమ్యగిచ్ఛామి దత్తం పరమభోజనమ్
అందుకే, నేను మనస్ఫూర్తిగా ఉత్తమమైన భోజనం సమర్పించాలనుకుంటున్నాను.
ఇత్యేతదతిథేః శ్రుత్వా హారీతః పుత్రమబ్రవీత్
అతిథి ఇలా అన్న మాటలు విని, హారీతుడు తన కుమారుడితో మాట్లాడాడు.
ద్విజం చ తర్పయిష్యామి దత్త్వా పరమభోజనమ్
నేను ఆ బ్రాహ్మణునికి ఉత్తమమైన భోజనం ఇచ్చి సంతృప్తిపరచుతాను.
సుతేన కిల జాతేన జాయతే చానృణః పితా
కుమారుడు పుట్టినప్పుడు తండ్రి ఋణముక్తుడవుతాడని అంటారు.
భోజనం ద్విప్రకారం చ ప్రవిభాగస్తయోరయమ్
భోజనం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది; వాటి విభజన ఇదే.
తత్ర యత్ప్రాకృతం నామ ప్రకృతిప్రముఖస్య తత్
వాటిలో సాధారణమైనదాన్ని ప్రకృతి ప్రధానునికి అంటారు.
షడ్రసం భోజనం తచ్చ పంచభేదం వదంతి చ 1.2.49.
ఆరు రుచులు కలిగిన ఆహారం ఐదు విధాలుగా ఉంటుందని చెబుతారు.
యథాపరం పరంనామ ప్రోక్తం పరమభోజనమ్
అందులో అత్యుత్తమమైన ఆహారాన్ని 'పరమం' అని అంటారు.
తతో నానాప్రకారస్య ధర్మస్య శ్రవణం హి యత్
అతర్వాత అనేక విధాల ధర్మాన్ని వినడం జరుగుతుంది.
తద్దాస్యామి ద్విజాగ్ర్యాయ పృచ్ఛ విప్ర యదిచ్ఛసి
ఆ ధర్మాన్ని నేను ఉత్తమ బ్రాహ్మణునికి అందిస్తాను; బ్రాహ్మణా, నీవు ఏది కావాలనుకుంటే అడుగు.
మనసైవ ప్రశస్యాముం ప్రశ్నమేనమథాకరోత్
మనసులో అతన్ని ప్రశంసించి, ఆ తరువాత ఈ ప్రశ్నను అడిగాడు.
కథం సంజాయతే జంతుః కథం చాపి ప్రలీయతే
జీవి ఎలా పుడుతుంది? అలాగే ఎలా లయమవుతుంది?
ఛందోగీతమముం ప్రశ్నం శక్త్యా వక్ష్యామి తే ద్విజ
ఈ ప్రశ్నకు నా శక్తికి తగినట్లు ఛందోబద్ధంగా సమాధానం చెబుతాను బ్రాహ్మణా.
జననే త్రివిధం కర్మ హేతుర్జంతోర్భవేత్కిల
జననానికి జీవికి మూడు విధాల కర్మలు కారణమవుతాయి.
తత్ర యః సాత్త్వికో నామ స స్వర్గం ప్రతిపద్యతే
అందులో సాత్వికమైన కర్మలు చేసే వాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
తథా యస్తామసో నామ నరకం ప్రతిపద్యతే
అలాగే తామసికమైన కర్మలు చేసే వాడు నరకాన్ని పొందుతాడు.
మహతాం దర్శనస్పర్శైరుపభోగసహాసనైః 1.2.49.
మహానుభావుల దర్శనం, స్పర్శ, అనుభవం, నవ్వుల ద్వారా,
సోఽపి దుఃఖదరిద్రాద్యైర్వేష్టితో వికలేంద్రియః
అతడూ బాధ, దారిద్ర్యం, వికలమైన ఇంద్రియాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాడు.
అథ యో మిశ్రకర్మా స్యాత్తిర్యక్త్వం ప్రతిపద్యతే
కర్మలు మిశ్రమంగా ఉన్నవాడు పశువుల స్థితిని పొందుతాడు.
యస్య పుణ్యం పృథుతరం పాపమల్పం హి జాయతే
ఎవరికి పుణ్యం ఎక్కువగా, పాపం తక్కువగా ఉంటే, అతడు అలా జన్మిస్తాడు.
పాపం పృథుతరం యస్య పుణ్యమల్పతరం భవేత్
ఎవరికి పాపం ఎక్కువగా, పుణ్యం తక్కువగా ఉంటే, అతడు అలా అవుతాడు.
తత్ర మానుషసంభూతిం శృణు యాదృగసౌ భవేత్
ఇప్పుడు మానవ జన్మ ఎలా ఉంటుందో విను.
సర్వదోషవినిర్ముక్తో జీవః సంసరతే స్ఫుటమ్
అన్ని దోషాల నుంచి విముక్తమైన జీవుడు స్పష్టంగా సంచరిస్తాడు.
జీవః ప్రవిష్టో గర్భం తు కలలే ప్రతితిష్ఠతి
జీవుడు గర్భంలోకి ప్రవేశించి, కలల రూపంలో స్థిరపడతాడు.
ద్వితీయం తు తథా మాసం ఘనీభూతః స తిష్ఠతి
రెండవ నెలలో కూడా అది గట్టిగా ఉండిపోతుంది.
అస్థీని చ తథా మాసి జాయంతే చ చతుర్థకే
నాలుగవ నెలలో ఎముకలు కూడా ఏర్పడడం మొదలవుతాయి.
సప్తమే చ తథా మాసి ప్రబోధశ్చాస్య జాయతే 1.2.49.
ఏడవ నెలలో దానికి చైతన్యం కలుగుతుంది.
అష్టమే నవమే మాసి భృశముద్విజతే తతః
ఎనిమిదవ, తొమ్మిదవ నెలల్లో అది చాలా బాధపడుతుంది.