సోఽప్యన్యదిచ్ఛతే చేచ్చ కోఽన్యస్తస్మాదచేతనః ౪౬.
అతడే ఇంకేదైనా కోరుకుంటే, అతడికంటే మరింత జ్ఞానం లేనివాడు ఇంకెవడు?
దివసే దివసే మూఢమావశంతి న పండితమ్ ౪౬.
ప్రతి రోజూ, మూర్ఖులు ఇతరులవశమవుతారు, జ్ఞానులు మాత్రం కాదు.
మూలఘాతిషు సజ్జంతే బుద్ధిమంతో భవద్విధాః ౪౬.
మీ వంటి జ్ఞానులు మూలాన్ని తాకే విషయాలపైనే మనస్సు పెట్టుతారు.
శ్రుతిస్మృత్యవిరుద్ధా సా బుద్ధిస్త్వయ్యస్తి నిర్మలా ౪౬.
మీలో ఉన్న ఆ నిర్మలమైన బుద్ధి వేదాలకు, స్మృతులకు విరుద్ధంగా ఉండదు.
శారీరమానసైర్దుఃఖైర్న సీదంతి భవద్విధాః ౪౬.
మీ వంటి వారు శరీర సంబంధమైనా, మనస్సు సంబంధమైనా బాధలకు లోనవ్వరు.
ఆపత్సు చ న ముహ్యంతి నరాః పండితబుద్ధయః ౪౬.
పండితులు ఎంతటి కష్టాల్లోనైనా గందరగోళానికి లోనవ్వరు.
తయోర్వ్యాససమాసాభ్యాం శమోపాయమిమం శ్రృణు ౪౬.
ఇప్పుడు నేను చెప్పే శాంతిని పొందే మార్గాన్ని సంక్షిప్తంగానూ, విస్తృతంగానూ వినండి.
చతుర్భిః కారణైర్దుఃఖం శీరీరం మానసం చ యత్ ౪౬.
శరీర, మనస్సు సంబంధమైన బాధలు నాలుగు కారణాల వల్ల కలుగుతాయి.
ద్విప్రకారం మహాకష్టం ద్వయోరేతదుదాహృతమ్ ౪౬.
ఈ రెండు విధాలుగా ఉండే గొప్ప కష్టం రెండింటికీ వర్తిస్తుంది.
అయఃపిండేన తప్తేన కుంభసంస్థమివోదకమ్ ౪౬.
ఎర్రగా కండిపోయిన ఇనుపగుండుతో మడిగిన నీరు మంటపడి వేడెక్కినట్లు,
వ్యాధేరాధేశ్చ ప్రశమః క్రియాయోగద్వయేన తు ౪౬.
వ్యాధి, బాధలు రెండింటినీ రెండు విధాలైన సాధనతో తగ్గించవచ్చు.
ప్రశాంతే మానసే హ్యస్య శారీరముపశామ్తి ౪౬.
మనస్సు ప్రశాంతమైనప్పుడు శరీరబాధ కూడా తగ్గిపోతుంది.
స్నేహాచ్చ సజ్జనో నిత్యం జన్తుర్దుఃఖముపైతి చ ౪౬.
అనురాగం వల్ల మంచి మనిషి ఎప్పుడూ బాధను అనుభవిస్తాడు.
శోకహర్షౌ తథాయాసః సర్వం స్నేహాత్ప్రవర్తతే॥ ౪౬.
దుఃఖం, ఆనందం, శ్రమ — ఇవన్నీ అనురాగం వల్లే కలుగుతాయి.
స్నేహాత్కరణరాగశ్చ ప్రజజ్ఞే వైషయస్తథా ౪౬.
అనురాగం వల్లే ఇంద్రియాలకు మమకారం, విషయాలపై ఆసక్తి పుడుతుంది.
త్యాగీ తస్మాన్న దుఃఖీ స్యాన్నర్వైరో నిరవగ్రహః ౪౬.
కాబట్టి, వదిలిపెట్టినవాడు, శత్రుత్వం లేనివాడు, మమకారం లేనివాడు బాధపడడు.
తస్మాత్స్నేహం న లిప్సేన మిత్రేభ్యో ధనసంచయాత్ ౪౬.
అందువల్ల స్నేహితుల పట్లా, ధనం కూడబెట్టడంపట్లా అనురాగం కలిగి ఉండకూడదు.
జ్ఞానాన్వితేషు సిద్ధేషు శాస్త్రూజ్ఞేషు కృతాత్మసు ౪౬.
జ్ఞానం ఉన్నవారు, సిద్ధులు, శాస్త్రాలు తెలిసినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారిలో,
రాగాభిభూతః పురుషః కామేన పరికృష్యతే ౪౬.
రాగానికి లోనైన మనిషి కోరిక చేత పట్టుకొని ఈదిపోతాడు.
తృష్ణా హి సర్వపాపిష్ఠా నిత్యోద్వేగకరీ మతా ౪౬.
తృష్ణే అన్నింటికన్నా చెడ్డది, ఎప్పుడూ కలవరాన్ని కలిగించేది అని భావిస్తారు.
యా దుస్త్యజా దుర్మతిభిర్యా న జీర్యతః ౪౬.
దుర్మార్గులైనవారు వదిలిపెట్టలేని, వృద్ధాప్యంలోనూ తగ్గని దాహమది.
అనాద్యంతా తు సా తృష్ణా హ్యంతర్దేహగతా నృణామ్ ౪౬.
ఆ దాహం ఆదియంతాలేనిది, మనుషుల శరీరాల్లోనే దాగి ఉంటుంది.
యథైవైధః సముత్థేన వహ్నినా నాశమృచ్ఛతి ౪౬.
ఎలాగో ఇంధనంతో మండే అగ్ని అంతง่ายగా ఆగిపోదో,
తస్మాల్లోభో న కర్తవ్యః శరీరే చాత్మబంధుషు ౪౬.
అందుకే, శరీరానికైనా, తన బంధువులకైనా, లోభాన్ని అనుసరించకూడదు.
అహో బాల న బాలస్త్వం మతో మే త్వాం నమామ్యహమ్ ౪౬.
ఓ బాలకా! నీవు బాలుడు కాదని నాకు అనిపిస్తోంది. నేను నిన్ను నమస్కరిస్తున్నాను.
కామక్రోధావహంకారమింద్రియాణి చ మానవాః ౪౬.
మనుష్యులారా! కామం, క్రోధం, అహంకారం, ఇంద్రియాలు ఇవన్నీ,
అహమేష మమేదం చ కార్యమీదృశకస్త్వహమ్ ౪౬.
‘నేనే ఈవాడు, ఇది నాదే, నా పని ఇలాంటిది, నేను ఇలానే ఉన్నాను’ అని భావించడం—
పరిహార్యః య చేత్తం చ వినోన్మత్తః ప్రకీర్యతే ౪౬.
అవి, ఆ మనస్సును వదిలిపెడితే, మత్తు పోయినవాడిలా మనిషి చెల్లాచెదురవుతాడు.
కథం స్వర్గో ముముక్షా వా సాధ్యతే దృషదా యథా ౪౬.
పారాయణం లేకుండా, రాయి లాంటివాడికి స్వర్గం గానీ, మోక్షం గానీ ఎలా సిద్ధిస్తాయి?
బాహ్యానామాంతరాణాం వా వినా తం తృణవద్విదుః ౪౬.
అది లేకుండా, బయటవాటైనా, లోపలవాటైనా, జ్ఞానులు వాటిని గడ్డి లాంటివిగా భావిస్తారు.