మరణాంతమేవ యాస్యామి స్థాస్యే సంచింతయన్నదః ౪౬.
ఆ ఆలోచనతోనే నేను మరణాంతం వరకు ఉంటాను, దానిని మనస్సులో ఉంచుకుంటాను,
తతశ్చతుర్థే దివసే బహూకతటే శుభే ౪౬.
అనంతరం, నాల్గవ రోజున, పవిత్రమైన నది ఒడ్డున,
కృశోతీవ గలత్కుష్ఠీ ప్రముహ్యంశ్చ పదేపేద ౪౬.
అతడు బలహీనంగా, కుష్టురోగం కరిగిపోతూ, నడవడంలో తడబడుతూ,
అహో సురూపసర్వాంగ కస్మాద్దుఃఖీ భవానపి ౪౬.
అయ్యో! నీవు అందమైన అవయవాలతో ఉన్నావు, అయినా ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
శ్రుత్వా తత్కారణం సర్వం బాలో దీనమనా బ్రవీత్ ౪౬.
అది విన్న బాలుడు, మనస్సు దిగులుతో, ఆ కారణాన్ని వివరించాడు,
సంపూర్ణేంద్రియగాత్రా యన్మర్తుమిచ్ఛంతి వై వృథా ౪౬.
అవయవాలు సంపూర్ణంగా ఉన్నవారు, మరణించాలనుకుంటే, అది వ్యర్థమే,
తదహో భారతం ఖండం సత్యాయుషి త్యజేద్ధి కః ౪౬.
నిజమైన ఆయుష్షుతో ఉన్నవాడు, భారతదేశాన్ని వదిలిపెట్టే వాడు ఎవరు?
అశక్తశ్చలితుం వాపి మర్తుమిచ్ఛామి నాపి చ ౪౬.
నడవలేకపోతున్న నేను, మరణించాలన్నా, చేయలేను, చేయాలన్నా, మనసు లేదు,
సంతోషోఽప్యుచితస్తుభ్యం దేహం యస్య దృఢం త్విదమ్ ౪౬.
బలమైన దేహం ఉన్న నీకు సంతృప్తి తగినదే,
క్షణేక్షణే చ తత్కుర్యాం భుజ్యతే యద్యుగేయుగే ౪౬.
ప్రతి క్షణం, ప్రతి యుగంలో అనుభవించదగినదైతే, దానిని చేయాలి,
సోఽప్యన్యదిచ్ఛతే చేచ్చ కోఽన్యస్తస్మాదచేతనః ౪౬.
అతడే ఇంకేదైనా కోరుకుంటే, అతడికంటే మరింత జ్ఞానం లేనివాడు ఇంకెవడు?
దివసే దివసే మూఢమావశంతి న పండితమ్ ౪౬.
ప్రతి రోజూ, మూర్ఖులు ఇతరులవశమవుతారు, జ్ఞానులు మాత్రం కాదు.
మూలఘాతిషు సజ్జంతే బుద్ధిమంతో భవద్విధాః ౪౬.
మీ వంటి జ్ఞానులు మూలాన్ని తాకే విషయాలపైనే మనస్సు పెట్టుతారు.
శ్రుతిస్మృత్యవిరుద్ధా సా బుద్ధిస్త్వయ్యస్తి నిర్మలా ౪౬.
మీలో ఉన్న ఆ నిర్మలమైన బుద్ధి వేదాలకు, స్మృతులకు విరుద్ధంగా ఉండదు.
శారీరమానసైర్దుఃఖైర్న సీదంతి భవద్విధాః ౪౬.
మీ వంటి వారు శరీర సంబంధమైనా, మనస్సు సంబంధమైనా బాధలకు లోనవ్వరు.
ఆపత్సు చ న ముహ్యంతి నరాః పండితబుద్ధయః ౪౬.
పండితులు ఎంతటి కష్టాల్లోనైనా గందరగోళానికి లోనవ్వరు.
తయోర్వ్యాససమాసాభ్యాం శమోపాయమిమం శ్రృణు ౪౬.
ఇప్పుడు నేను చెప్పే శాంతిని పొందే మార్గాన్ని సంక్షిప్తంగానూ, విస్తృతంగానూ వినండి.
చతుర్భిః కారణైర్దుఃఖం శీరీరం మానసం చ యత్ ౪౬.
శరీర, మనస్సు సంబంధమైన బాధలు నాలుగు కారణాల వల్ల కలుగుతాయి.
ద్విప్రకారం మహాకష్టం ద్వయోరేతదుదాహృతమ్ ౪౬.
ఈ రెండు విధాలుగా ఉండే గొప్ప కష్టం రెండింటికీ వర్తిస్తుంది.
అయఃపిండేన తప్తేన కుంభసంస్థమివోదకమ్ ౪౬.
ఎర్రగా కండిపోయిన ఇనుపగుండుతో మడిగిన నీరు మంటపడి వేడెక్కినట్లు,
వ్యాధేరాధేశ్చ ప్రశమః క్రియాయోగద్వయేన తు ౪౬.
వ్యాధి, బాధలు రెండింటినీ రెండు విధాలైన సాధనతో తగ్గించవచ్చు.
ప్రశాంతే మానసే హ్యస్య శారీరముపశామ్తి ౪౬.
మనస్సు ప్రశాంతమైనప్పుడు శరీరబాధ కూడా తగ్గిపోతుంది.
స్నేహాచ్చ సజ్జనో నిత్యం జన్తుర్దుఃఖముపైతి చ ౪౬.
అనురాగం వల్ల మంచి మనిషి ఎప్పుడూ బాధను అనుభవిస్తాడు.
శోకహర్షౌ తథాయాసః సర్వం స్నేహాత్ప్రవర్తతే॥ ౪౬.
దుఃఖం, ఆనందం, శ్రమ — ఇవన్నీ అనురాగం వల్లే కలుగుతాయి.
స్నేహాత్కరణరాగశ్చ ప్రజజ్ఞే వైషయస్తథా ౪౬.
అనురాగం వల్లే ఇంద్రియాలకు మమకారం, విషయాలపై ఆసక్తి పుడుతుంది.
త్యాగీ తస్మాన్న దుఃఖీ స్యాన్నర్వైరో నిరవగ్రహః ౪౬.
కాబట్టి, వదిలిపెట్టినవాడు, శత్రుత్వం లేనివాడు, మమకారం లేనివాడు బాధపడడు.
తస్మాత్స్నేహం న లిప్సేన మిత్రేభ్యో ధనసంచయాత్ ౪౬.
అందువల్ల స్నేహితుల పట్లా, ధనం కూడబెట్టడంపట్లా అనురాగం కలిగి ఉండకూడదు.
జ్ఞానాన్వితేషు సిద్ధేషు శాస్త్రూజ్ఞేషు కృతాత్మసు ౪౬.
జ్ఞానం ఉన్నవారు, సిద్ధులు, శాస్త్రాలు తెలిసినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారిలో,
రాగాభిభూతః పురుషః కామేన పరికృష్యతే ౪౬.
రాగానికి లోనైన మనిషి కోరిక చేత పట్టుకొని ఈదిపోతాడు.
తృష్ణా హి సర్వపాపిష్ఠా నిత్యోద్వేగకరీ మతా ౪౬.
తృష్ణే అన్నింటికన్నా చెడ్డది, ఎప్పుడూ కలవరాన్ని కలిగించేది అని భావిస్తారు.