వినాశమాగతా పార్థ కనకానామ నామతః ౪౫.
పార్థా! కనక అనే పేరుగల ఆమె నాశనమయ్యింది.
శుశోచ హా కష్టమితి పాపోహమితి చాసకృత్ ౪౫.
అతడు మళ్లీ మళ్లీ 'హాయో! ఎంత కష్టమో! నేను పాపినినే' అని విలపించసాగాడు.
ఉపావ్రజ్య చ హా కష్టం బ్రువంస్తం నందభద్రకమ్ ౪౫.
నందభద్రుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'హాయో! ఎంత కష్టమో!' అని పదే పదే చెప్పసాగాడు.
హా నందభద్ర యద్యేవం తవాప్యేవంవిధం ఫలమ్ ౪౫.
'హాయో నందభద్రా! నీకూ ఇదే విధమైన ఫలితం వస్తే ఎలా?' అని అన్నాడు.
ఇత్యాది బహుధా ప్రోచ్య తత్తద్వాక్యం తతస్తతః ౪౫.
ఇలా ఎన్నో విధాలుగా, ఎన్నో మాటలు మళ్లీ మళ్లీ చెప్పసాగాడు.
నందభద్ర సదా తుభ్యం వక్తుకామోస్మి కించన ౪౫.
నందభద్రా! నేను ఎప్పుడూ నీకు ఏదో ఒకటి చెప్పాలని కోరుకుంటున్నాను.
అప్రస్తావం బ్రువన్వాక్యం బృహస్పతిరపిధ్రువమ్ ౪౫.
బృహస్పతి కూడా ఎప్పుడో సందర్భానికి అతీతంగా మాటలు చెప్పేవాడే.
బ్రూహిబ్రూహి న మే కించిత్సాధు గోప్యం ప్రియం పరమ్ ౪౫.
చెప్పు, చెప్పు! నాకు దాచాల్సిన మంచి విషయం, ప్రియమైనది ఏమీలేదు.
నవభిర్నవభిశ్చైవ విముక్తం వాగ్విదూషణైః ౪౫.
పదకొండు పదకొండు వాక్యదోషాల నుంచి విముక్తమైన మాటలు,
సౌక్ష్మ్యం సంఖ్యాక్రమశ్చాపి నిర్ణయః సప్రయోజనః ౪౫.
సూక్ష్మత, లెక్కింపు, క్రమం, నిర్ణయం, ప్రయోజనం — ఇవన్నీ కలిగి ఉండాలి.
ధర్మమర్థం చ కామం చ మోక్షం చోద్దిశ్య చోచ్యతే ౪౫.
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం విషయాలను ఉద్దేశించి మాట్లాడతారు.
ధర్మార్థకామమోక్షేషు ప్రతిజ్ఞాయ విశేషతః ౪౫.
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షాల విషయంలో ప్రత్యేకంగా ప్రతిజ్ఞ చేసి మాట్లాడతారు.
ఇదం పూర్వమిదం పశ్చాద్వక్తవ్యం యత్క్రమేణ హి ౪౫.
ముందుగా ఇది చెప్పాలి, తరువాత అది చెప్పాలి. ఎందుకంటే, అన్నీ ఒక క్రమంలోనే చెప్పాలి.
దోషాణాం చ గుణానాం చ ప్రమాణం ప్రవిభాగతః ౪౫.
దోషాలు, గుణాలు ఎంతవరకు ఉన్నాయో స్పష్టంగా గుర్తించాలి.
వాక్యజ్ఞేయేషు భిన్నేషు యత్రాభేదః ప్రదృశ్యతే ౪౫.
అర్థం చేసుకోవాల్సిన మాటల్లో వేర్వేరు ఉన్నా, ఎక్కడా తేడా కనిపించకపోతే,
ఇతి వాక్యగుణానాం చ వాగ్దోషాన్ద్వినవ శ్రృణు ౪౫.
ఇప్పుడు మాటలకు ఉన్న గుణాలు, రెండు రకాల దోషాలు ఏమిటో విను.
అశ్లక్ష్ణం చాపి సందిగ్ధం పదాంతే గురు చాక్షరమ్ ౪౫.
కఠినంగా, సందిగ్ధంగా, లేదా పదం చివర బరువైన అక్షరంతో ఉండే మాటలు,
విరుద్ధం యత్త్రివర్గేణ న్యూనం కష్టాతిశబ్దకమ్ ౪౫.
మూడు లక్ష్యాలకు విరుద్ధంగా, తక్కువగా, లేదా చాలా కఠినంగా ఉండే మాటలు,
నిష్కారణం చ వాగ్దోషాన్బుద్ధిజాఞ్ఛృణు త్వం చ యాన్ ౪౫.
ఎటువంటి కారణం లేకుండా, తెలియకపోవడం వల్ల వచ్చే మాటల దోషాలు కూడా విను.
హీనానుక్రోశతో మానాన్న చ వక్ష్యామి కించన ౪౫.
దయ లేకపోవడం వల్లా, గర్వం వల్లా, నేను ఏమీ చెప్పను.
సమమేతి వివక్షాయాం తదా సోఽర్థః ప్రకాశతే ౪౫.
ఇద్దరిలో ఉద్దేశ్యం సమానంగా ఉన్నప్పుడు, అర్థం స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
శ్రోతా చాప్యథ వక్తారం తదా వాక్యం న రోహతి ౪౫.
వినేవాడు కూడా చెప్పేవాడిలానే ఉంటే, ఆ మాట స్థిరంగా నిలవదు.
విశంకా జాయతే తస్మిన్వాక్యం తదపి దోషవత్ ౪౫.
అక్కడ సందేహం కలుగుతుంది; అలాంటి మాట కూడా దోషంతో ఉంటుంది.
సత్యమేవ ప్రభాషేత స వక్తా నేతరో భువి ౪౫.
నిజం మాట్లాడేవాడే నిజమైన వక్త, మిగతావారు కాదు.
సత్యమేవ వ్రతం యస్మాత్తస్మాత్సత్యవ్రతస్త్వహమ్ ౪౫.
నిజమే వ్రతం కాబట్టి, నేను నిజాన్ని పాటించే వాడిని.
యదాప్రభృతి భద్ర త్వం పాషాణస్యార్చనే రతః ౪౫.
భాగ్యవంతుడా! నువ్వు రాయిని పూజించడంలో ఆసక్తి చూపినప్పటి నుండి,
ఏకః సోఽపి సుతో నష్టో భార్యా చార్యాఽప్యనశ్యత ౪౫.
ఒక్కగానొక్కడైన కుమారుడు పోయాడు, భార్య కూడా మరణించింది.
క్వ దేవాః సంతి మిథ్యైతద్దృశ్యంతే చేద్భవంత్యపి ౪౫.
దేవతలు ఎక్కడ ఉన్నారు? ఇవన్నీ అబద్ధమే. ఉంటే కనబడాలి.
పితౄనుద్దిశ్య యచ్ఛంతి మమ హాసః ప్రజాయతే ౪౫.
పితృదేవతలకు నైవేద్యం సమర్పిస్తే, నాకు నవ్వొస్తుంది.
యత్త్విదం బహుధా మూఢా వర్ణయంతి ద్విజాధమాః ౪౫.
ఈ మూర్ఖులు, ద్విజులలో నికృష్టులు, ఎన్నో విధాలుగా చెప్పేది —