స చాన్నౌషధిలేపేన క్షణమాత్రం ప్రశామ్యతి ౪౨.
ఆహారం మందు వాడితే ఆ బాధ క్షణం మాత్రమే తగ్గుతుంది.
తయాభిభూతో మ్రియతే యథాన్యైర్వ్యాధిభిర్న్నరః ౪౨.
ఆ బాధకు లోనై, మిగతా వ్యాధిలా మనిషి చనిపోతాడు.
సర్వమాభరణం భారం సర్వమాలేపనం మమ ౪౨.
అన్ని అలంకారాలు భారమే, అన్ని పూతలు నాదే.
ఇత్యేవం రాజ్యసంభోగైః కుతః సౌఖ్యం విచారతః ౪౨.
ఇలా రాజసుఖాలను ఆలోచిస్తే, నిజమైన ఆనందం ఎక్కడ ఉంది?
ప్రాయేణ శ్రీమదాలేపాన్నహుషాద్యా మహానృపాః ౪౨.
ధనానికి గర్వంతో, నహుషుడు వంటి గొప్ప రాజులు ఎక్కువగా నాశనం అయ్యారు.
ఉపర్యుపరి దేవానామన్యోన్యాతిశయే స్థితమ్ ౪౨.
దేవతల్లో ఒకరు మరొకరిని మించేందుకు ఎప్పుడూ ప్రయత్నిస్తారు.
న చాన్యత్క్రియతే కర్మ సోఽత్ర దోషః సుదారుణః ౪౨.
ఇక్కడ వేరే పనేమీ చేయరు; ఇదే అత్యంత భయంకరమైన దోషం.
పుణ్యమూలక్షయే తద్వత్పాతయంతి దివౌకసః ౪౨.
పుణ్యమూలం తక్కువైతే, దేవతలు కూడా అలాగే పడిపోతారు.
తథా నారకిణాం దుఃఖం ప్రసిద్ధం కిం చ వర్ణ్యతే ౪౨.
నరకంలో ఉన్నవారి బాధలు అందరికీ తెలిసినవే; ఇంకా చెప్పాల్సినదేముంది?
కుఠారైశ్ఠేదనం తీవ్రం వల్కలానాం చ తక్షణమ్ ౪౨.
అక్కడ గొడ్డళ్లతో తీవ్రంగా కోయడం, వృక్షచర్మాలను చీల్చడం జరుగుతుంది.
అపమర్దశ్చ సతతం గజైర్వన్యైశ్చ దేహిభిః ౪౨.
అక్కడ ఎప్పుడూ అడవి ఏనుగులు, ఇతర క్రూర జంతువులు జీవులను త్రొక్కుతూ ఉంటాయి.
దుష్టానాం ఘాతనం లోకే పాశేన చ నిబన్ధనమ్ ౪౨.
పాపుల్ని ఈ లోకంలో చంపటం, బందీ చేయటం జరుగుతుంటుంది.
అకస్మాజ్జన్మమరణం కీటాదీనాం తథావిధమ్ ౪౨.
పురుగులు మొదలైనవాటికి అకస్మాత్తుగా జననం, మరణం జరుగుతుంది.
క్షుత్తృట్క్లేశేన మహతా సంత్రస్తాశ్చ సదా మృగాః ౪౨.
బలమైన ఆకలి, దాహంతో జంతువులు ఎప్పుడూ బాధపడుతూ, భయంతో ఉంటాయి.
క్షుత్తృట్ఛీతాదిదమనం వధబన్ధనతాడనమ్ ౪౨.
అక్కడ ఆకలి, దాహం, చలి వంటివాటితో పాటు చంపటం, కట్టేయటం, కొట్టటం జరుగుతుంటాయి.
వేణుకున్తాదినిగడముద్గరాంఽకుశతాడనమ్ ౪౨.
కట్టులు, కత్తులు, గొడ్డళ్లు, అంకుశాలు వంటివాటితో బంధించటం, కొట్టటం జరుగుతుంటుంది.
ఆత్మయూథవియోగశ్చ వనే చ నయనాదికమ్ ౪౨.
తమ గుంపు నుంచి విడిపోవడం, అడవిలోకి లేదా ఇతర చోట్లకు తీసుకుపోవడం జరుగుతుంది.
అధరోత్తరభావశ్చ మరణం రాష్ట్రవిభ్రమః ౪౨.
అక్కడ ఉన్నత స్థితి, తక్కువ స్థితి మార్పులు, మరణం, రాజ్యాలలో కలకలం జరుగుతుంటాయి.
అనిత్యతా ప్రభావాణాముచ్ఛ్రయాణాం చ పాతనమ్ ౪౨.
శక్తుల స్థిరత లేదు; ఎవరైనా ఎత్తుకు ఎదిగినవారు కూడా కిందపడిపోతారు.
నిరయాదిమనుష్యాంతం తస్మాత్సర్వం త్యజేద్బుధః ౪౨.
నరకం మొదలుకొని మనుష్య జన్మ వరకు అన్నీ త్యజించాలి అని జ్ఞాని తెలుసుకోవాలి.
తద్వత్సర్వమిదం లోకే దుఃఖం దుఃఖేన శామ్యతి ౪౨.
ఈ లోకంలో ఉన్న బాధ అంతా బాధ ద్వారానే తీరిపోతుంది.
దుఃఖైరాకులితం జ్ఞాత్వా నిర్వేదం పరమాప్నుయాత్ ౪౨.
ప్రపంచమంతా బాధతో నిండిపోయిందని తెలుసుకొని, పరమ విరక్తి పొందాలి.
జ్ఞానేన తం పరం జ్ఞాత్వా విష్ణుం ముక్తిమవాప్నుయాత్ ౪౨.
జ్ఞానంతో ఆ పరమాత్మను తెలుసుకుంటే, విష్ణువు లో విముక్తిని పొందుతాడు.
రాజహంసో యథా శుద్ధః కాకామేధ్యప్రదర్శకః ౪౨.
ఎలా రాజహంస శుద్ధంగా ఉండి, కాకులు చూపించే మలినాన్ని గుర్తిస్తుందో,
అవిద్యాయనమత్యుగ్రం నానాకర్మాతిశాఖినమ్ ౪౨.
అలాగే, అజ్ఞానం చాలా భయంకరమైనది, అనేక వృత్తుల శాఖలతో విస్తరించి ఉంటుంది.
మోహాంధకారతిమిరం లోభవ్యాలసరీసృపమ్ ౪౨.
అది మాయాంధకారం, లోభం అనే పాములతో నిండిన అడవి.
తదతీత్య మహాదుర్గం ప్రవిష్టోఽస్మి మహద్వనమ్ ౪౨.
ఆ మహా కోటను దాటి, నేను గొప్ప అడవిలోకి ప్రవేశించాను.
న చ బిభ్యతి కేషాంచిన్నాస్య బిభ్యతి కేచన॥ ౪౨.
అందులో కొందరు భయపడరు, దానికి ఎవ్వరూ భయపడరు.
తస్మిన్వనే సప్తమహాద్రుమాస్తు సప్తైవ నద్యశ్చ ఫలాని సప్త ౪౨.
ఆ అడవిలో ఏడుగురు గొప్ప చెట్లు, ఏడుగురు నదులు, ఇంకా ఏడురకాల పండ్లు ఉన్నాయి.
పంచవర్ణాని దివ్యాని చతుర్వర్ణాని కానిచిత్ ౪౨.
అక్కడ ఐదు దివ్యవర్ణాలు ఉన్నాయి, కొన్ని నాలుగు రంగులలో కనిపిస్తాయి.