మణ్డూక ఇవ సర్పేణ గీర్యతే మృత్యునా జనః ౪౨.
పాము బల్లిని మింగినట్టు, మరణం మనిషిని మింగేస్తుంది.
నిఃశ్వసన్దీర్ఘముష్ణం చ ముకేన పరిశుష్యతా ౪౨.
ఉద్వేగంతో ఊపిరి పొడవుగా, వేడిగా మారుతుంది. నోరు ఎండిపోతుంది.
సంమూఢః క్షిపతేత్యర్థం హస్తపాదావితస్తతః ౪౨.
అతడు మూర్ఖుడై, చేతులు కాళ్లతో కొలుస్తూ, తాను పడిపోతాడు.
వివస్త్రో ముక్తలజ్జశ్చ విష్ఠానులేపితః ౪౨.
అతడు దుస్తులు లేకుండా, సిగ్గు లేకుండా, మలంతో పూతపడి ఉంటాడు.
చింతయానః స్వవిత్తాని కస్యైతాని మృతే మయి ౪౨.
నేను చనిపోయిన తర్వాత ఈ సంపద ఎవరిదవుతుందో అని తన ధనాన్ని ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు.
మ్రియతే పశ్యతామేవ గలే ఘుర్ఘురరావకృత్ ౪౨.
ఇతరులు చూస్తుండగానే, గొంతులో ఘఘర శబ్దం చేస్తూ అతడు మరణిస్తాడు.
సంప్రాప్యోత్తరమంశేన దేహం త్యజతి పూర్వకమ్ ౪౨.
తల భాగానికి చేరుకొని, తన పాత శరీరాన్ని వదిలిపెడతాడు.
క్షణికం మరణే దుఃఖమనంతం ప్రార్థనాకృతమ్ ౪౨.
మరణ సమయంలో బాధ క్షణకాలమే, కానీ కోరికలు మాత్రం అంతులేని విధంగా పుడతాయి.
న పరః ప్రార్థయేద్భూయస్తృష్ణా లాఘవకారణమ్ ౪౨.
ఇంకా కావాలని ఆశించకూడదు; చిన్న కారణాలకే తృష్ణ పెరుగుతుంది.
నిసర్గాత్సర్వభూతానామితి దుఃఖపరంపరా ౪౨.
ప్రకృతిగా అన్ని జీవులకు బాధలు వరుసగా వస్తూనే ఉంటాయి.
స చాన్నౌషధిలేపేన క్షణమాత్రం ప్రశామ్యతి ౪౨.
ఆహారం మందు వాడితే ఆ బాధ క్షణం మాత్రమే తగ్గుతుంది.
తయాభిభూతో మ్రియతే యథాన్యైర్వ్యాధిభిర్న్నరః ౪౨.
ఆ బాధకు లోనై, మిగతా వ్యాధిలా మనిషి చనిపోతాడు.
సర్వమాభరణం భారం సర్వమాలేపనం మమ ౪౨.
అన్ని అలంకారాలు భారమే, అన్ని పూతలు నాదే.
ఇత్యేవం రాజ్యసంభోగైః కుతః సౌఖ్యం విచారతః ౪౨.
ఇలా రాజసుఖాలను ఆలోచిస్తే, నిజమైన ఆనందం ఎక్కడ ఉంది?
ప్రాయేణ శ్రీమదాలేపాన్నహుషాద్యా మహానృపాః ౪౨.
ధనానికి గర్వంతో, నహుషుడు వంటి గొప్ప రాజులు ఎక్కువగా నాశనం అయ్యారు.
ఉపర్యుపరి దేవానామన్యోన్యాతిశయే స్థితమ్ ౪౨.
దేవతల్లో ఒకరు మరొకరిని మించేందుకు ఎప్పుడూ ప్రయత్నిస్తారు.
న చాన్యత్క్రియతే కర్మ సోఽత్ర దోషః సుదారుణః ౪౨.
ఇక్కడ వేరే పనేమీ చేయరు; ఇదే అత్యంత భయంకరమైన దోషం.
పుణ్యమూలక్షయే తద్వత్పాతయంతి దివౌకసః ౪౨.
పుణ్యమూలం తక్కువైతే, దేవతలు కూడా అలాగే పడిపోతారు.
తథా నారకిణాం దుఃఖం ప్రసిద్ధం కిం చ వర్ణ్యతే ౪౨.
నరకంలో ఉన్నవారి బాధలు అందరికీ తెలిసినవే; ఇంకా చెప్పాల్సినదేముంది?
కుఠారైశ్ఠేదనం తీవ్రం వల్కలానాం చ తక్షణమ్ ౪౨.
అక్కడ గొడ్డళ్లతో తీవ్రంగా కోయడం, వృక్షచర్మాలను చీల్చడం జరుగుతుంది.
అపమర్దశ్చ సతతం గజైర్వన్యైశ్చ దేహిభిః ౪౨.
అక్కడ ఎప్పుడూ అడవి ఏనుగులు, ఇతర క్రూర జంతువులు జీవులను త్రొక్కుతూ ఉంటాయి.
దుష్టానాం ఘాతనం లోకే పాశేన చ నిబన్ధనమ్ ౪౨.
పాపుల్ని ఈ లోకంలో చంపటం, బందీ చేయటం జరుగుతుంటుంది.
అకస్మాజ్జన్మమరణం కీటాదీనాం తథావిధమ్ ౪౨.
పురుగులు మొదలైనవాటికి అకస్మాత్తుగా జననం, మరణం జరుగుతుంది.
క్షుత్తృట్క్లేశేన మహతా సంత్రస్తాశ్చ సదా మృగాః ౪౨.
బలమైన ఆకలి, దాహంతో జంతువులు ఎప్పుడూ బాధపడుతూ, భయంతో ఉంటాయి.
క్షుత్తృట్ఛీతాదిదమనం వధబన్ధనతాడనమ్ ౪౨.
అక్కడ ఆకలి, దాహం, చలి వంటివాటితో పాటు చంపటం, కట్టేయటం, కొట్టటం జరుగుతుంటాయి.
వేణుకున్తాదినిగడముద్గరాంఽకుశతాడనమ్ ౪౨.
కట్టులు, కత్తులు, గొడ్డళ్లు, అంకుశాలు వంటివాటితో బంధించటం, కొట్టటం జరుగుతుంటుంది.
ఆత్మయూథవియోగశ్చ వనే చ నయనాదికమ్ ౪౨.
తమ గుంపు నుంచి విడిపోవడం, అడవిలోకి లేదా ఇతర చోట్లకు తీసుకుపోవడం జరుగుతుంది.
అధరోత్తరభావశ్చ మరణం రాష్ట్రవిభ్రమః ౪౨.
అక్కడ ఉన్నత స్థితి, తక్కువ స్థితి మార్పులు, మరణం, రాజ్యాలలో కలకలం జరుగుతుంటాయి.
అనిత్యతా ప్రభావాణాముచ్ఛ్రయాణాం చ పాతనమ్ ౪౨.
శక్తుల స్థిరత లేదు; ఎవరైనా ఎత్తుకు ఎదిగినవారు కూడా కిందపడిపోతారు.
నిరయాదిమనుష్యాంతం తస్మాత్సర్వం త్యజేద్బుధః ౪౨.
నరకం మొదలుకొని మనుష్య జన్మ వరకు అన్నీ త్యజించాలి అని జ్ఞాని తెలుసుకోవాలి.