తథాప్యేష ప్రవక్ష్యేఽహమంశాంశేన యథామతి
అయినా, నా శక్తికి తగినంతగా కొంత భాగాన్ని నేను చెప్పుతాను.
పురాదిదేవకల్పాదౌ నిర్వికల్పో మహేశ్వరః
దేవతల మొదటి యుగారంభంలో, మహేశ్వరుడు ఏ భేదమూ లేకుండా ఉన్నాడు.
ఉద్భావితం చ తద్విశ్వం స్రష్టుం పాతుం చ సర్వదా
ఆయన ఈ సృష్టిని సృష్టించి, ఎప్పుడూ రక్షించడానికి ముందుకు తెచ్చాడు.
అసృజద్దక్షిణాంగేన త్ర్యంబకః పరమేష్ఠినమ్ 1.3.2.8.
తన కుడి భాగం నుండి త్రయంబకుడు పరమేశ్ఠిని (బ్రహ్మను) సృష్టించాడు.
బ్రహ్మాణం రజసా విష్ణుం సత్త్వేన సమయూయుజత్
బ్రహ్మకు రజోగుణాన్ని, విష్ణువుకు సత్త్వగుణాన్ని ఇచ్చాడు.
ఈశాతే సర్వజగతాం సృష్టిరక్షావిధానయోః
సృష్టి, రక్షణ, నియమానికి ఆయన జగత్తుకు అధిపతి అని పిలవబడతాడు.
దక్షం చ దక్షిణాంగుష్ఠాత్సృష్ట్యై ప్రావర్తయద్విధిః
సృష్టి కోసం సృష్టికర్త తన కుడి బొటనవేలి నుండి దక్షుణ్ని ప్రాప్తించాడు.
శూద్రాంశ్చ పద్భ్యాం నిరమాత్స్వయం చ కమలాసనః
కమలాసనుడు తన పాదాల నుండి శూద్రులను ఉద్భవింపజేశాడు.
మరుతః ఫణినో గృధ్రా గంధర్వాసరసోఽపి చ
మరుతులు, పాములు, గద్దలు, గంధర్వులు, నదులు కూడా జన్మించాయి.
నానాజ్ఞాతిత్వమాపాద్య నానాకర్మప్రవర్తకాః
వారు వేర్వేరు రూపాలు పొంది, అనేక విధాలుగా కార్యాలు చేయసాగారు.
పులస్త్యపులహాభ్యాం చ జజ్ఞిరే యక్షరాక్షసాః
పులస్త్యుడు, పులహుల నుండి యక్షులు, రాక్షసులు పుట్టారు.
భృగోరగ్నిః సముదభూచ్చ్యవనాద్యాస్తథర్షయః యత్పుత్రపౌత్రైర్భువనమిదమాపూర్యతేఽఖిలమ్
భృగువారి నుండి అగ్ని, అలాగే చ్యవనుడు మరియు ఇతర ఋషులు పుట్టారు. వారి కుమారులు, మనవళ్ళు ఈ లోకాన్ని నిండా వ్యాపించారు.
ఏవం బ్రహ్మాఽఽత్మజైః స్వీయైరిదమాపూరయజ్జగత్
ఇలా బ్రహ్మ తన సంతానంతో ఈ జగత్తును నింపాడు.
అచ్యుతోఽపి భృగోః పుత్రీముద్వాహ్య కమలాలయామ్ 1.3.2.8.
అచ్యుతుడు కూడా భృగువు కుమార్తె అయిన కమలాలయను పెండ్లి చేసుకున్నాడు.
సృష్టిస్థితిభ్యాం ద్రుహిణాబ్జనాభౌ స్వాధీనతాం నూనముపాగతాభ్యామ్
సృష్టి, స్థితి ద్వారా కమలాసనుడు, కమలనాభుడు తమ తమ అధికారాన్ని సంపాదించారు.
విరంచ్యప్యుతయోరాసీద్వివాదో మోహసంభవః
విరంచి, ఉతయుల మధ్య కూడా మోహం వల్ల వివాదం ఏర్పడింది.
రజోవికారాభ్యధికో బాహ్యే నీల ఇవోత్థితః
రజోగుణం అధికమై వెలుపల నీలవర్ణంలా కనిపించింది.
పితామహస్య లోకానాం కిమేవమతిమోహితః
లోకాల పితామహుడు ఎందుకు ఇంతగా మోహించిపోయాడు?
త్వత్త ఏవోదితౌ దైత్యౌ నిహత్య మధుకైటభౌ
నీవు సృష్టించిన మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు దానవులను నీవే సంహరించావు.
త్వామేవ సృజతో నిత్యం బహుధా మమ వేధసః
వెధసుడు ఎప్పుడూ నిన్నే అనేక రూపాల్లో సృష్టిస్తుంటాడు.
మమ శ్రమాంభసోద్భూతే మహాంభోధౌ నిమజ్జతః
నా శ్రమ జలముల వల్ల పుట్టిన మహాసముద్రంలో నేను మునిగిపోయినప్పుడు,
మదుపజ్ఞే మహాంభోధౌ స్రవతే కోఽపి పన్నగః
నేను సృష్టించిన ఆ మహాసముద్రంలో ఒక పాము ప్రవహిస్తోంది.
కుతస్తమోమయే బ్రూహి త్వయి సత్త్వగుణోదయః
నీవు అంధకారంతో నిండివుండగా, సత్త్వగుణం ఎలా ఉద్భవిస్తుంది చెప్పు.
జలాశయే ప్రస్వపతా దైత్యభీత్యా జనార్దన
జనార్దనుడు, నీరు నిండిన చోట దానవుల భయంతో నిద్రిస్తున్నాడు.
చతుర్భ్యో మమ వక్త్రేభ్యో వేదాః సముదయం గతాః 1.3.2.9.
నా నాలుగు నోళ్ల నుండి వేదాలు ఉద్భవించాయి.
మయా హి సృజ్యతే విశ్వమిదం స్థావరజంగమమ్
ఈ స్థావరజంగమమయమైన ప్రపంచాన్ని నేను సృష్టించాను.
తతః కథయ వైకుంఠ మన్నియోజ్యేషు కశ్చన
కాబట్టి, వైకుంఠా, నేను నియమించదగినవారిని చెప్పు.
నందికేశ్వర ఉవాచ ఇత్థం సరోషసంరంభే విధౌ పౌరుషభాషిణి
నందికేశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — సృష్టికర్త కోపంతో, గర్వంతో మాట్లాడినప్పుడు,
నాభీసరోజసంజాతో మమ త్వమవధారయ
నీవు నా నాభికమలంలో జన్మించినవాడివని తెలుసుకో.
యోగనిద్రాం మయోన్ముచ్య పురా హ మధుకైటభౌ
ఒకప్పుడు యోగనిద్రను విడిచిపెట్టి మధు, కైటభులను సంహరించాను.