అరుణేస్మిన్మహాక్షేత్రే దేహిభిర్లబ్ధజన్మభిః
ఈ అరుణ మహాక్షేత్రంలో జన్మ పొందిన వారు, శరీరంతో ఉన్నవారు ఎంతో భాగ్యవంతులు.
అన్యత్ర ముక్తదేహానామప్యత్ర శ్రాద్ధకర్మణా 1.3.2.7.
ఇతర చోట్ల శరీరం వదిలినవారికీ, ఇక్కడ శ్రాద్ధకర్మ వల్ల మోక్షం లభిస్తుంది.
అయోధ్యాం మథురాం మాయాం కాశీం కాంచీమవంతికామ్
అయోధ్య, మథుర, మాయ, కాశీ, కాంచీ, అవంతిక—
ఇత్యుక్తవంతం చ శిలాదపుత్రం మృకణ్డుసూనుః పునరప్యువాచ
ఇలా చెప్పిన శిలాదుని కుమారునితో మృకండుని కుమారుడు మళ్లీ మాట్లాడాడు.
మార్కండేయ త్వయా మన్యే మయి న్యస్తో మహాన్భరః
మార్కండేయా, నీవు నా మీద గొప్ప భారం వేసినట్టు అనిపిస్తోంది.
స్థానే కుతూహలాక్షిప్తం మనస్తవ మహామతే
బహుళ జ్ఞానమున్నవాడవు, నీ మనసు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోవడం సహజమే.
కథం వా శక్యతే వక్తుం జానానరపి కార్త్స్న్యతః
తెలిసినవాడైనా, దీనిని పూర్తిగా వివరించడం ఎంత కష్టం!
కథం వా శ్రుతమప్యేతదాశ్చర్యరసభావితైః
వినినా, ఇది ఆశ్చర్యంతో నిండినవాళ్లకు పూర్తిగా గ్రహించటం ఎలా సాధ్యం?
ఇదానీం స్మర చిత్రం తు చరిత్రం స్మరవైరిణః
ఇప్పుడు మనసులో ఉంచు, కామదేవునికి శత్రువైన పరమేశ్వరుని అద్భుతమైన చరిత్రను.
అద్భుతం శివచారిత్రమాస్కందితమనోహరమ్
శివుని అద్భుతమైన కార్యాలు ఎప్పుడూ అద్భుతంగా, మనసును ఆకట్టుకునేలా ఉంటాయి.
తథాప్యేష ప్రవక్ష్యేఽహమంశాంశేన యథామతి
అయినా, నా శక్తికి తగినంతగా కొంత భాగాన్ని నేను చెప్పుతాను.
పురాదిదేవకల్పాదౌ నిర్వికల్పో మహేశ్వరః
దేవతల మొదటి యుగారంభంలో, మహేశ్వరుడు ఏ భేదమూ లేకుండా ఉన్నాడు.
ఉద్భావితం చ తద్విశ్వం స్రష్టుం పాతుం చ సర్వదా
ఆయన ఈ సృష్టిని సృష్టించి, ఎప్పుడూ రక్షించడానికి ముందుకు తెచ్చాడు.
అసృజద్దక్షిణాంగేన త్ర్యంబకః పరమేష్ఠినమ్ 1.3.2.8.
తన కుడి భాగం నుండి త్రయంబకుడు పరమేశ్ఠిని (బ్రహ్మను) సృష్టించాడు.
బ్రహ్మాణం రజసా విష్ణుం సత్త్వేన సమయూయుజత్
బ్రహ్మకు రజోగుణాన్ని, విష్ణువుకు సత్త్వగుణాన్ని ఇచ్చాడు.
ఈశాతే సర్వజగతాం సృష్టిరక్షావిధానయోః
సృష్టి, రక్షణ, నియమానికి ఆయన జగత్తుకు అధిపతి అని పిలవబడతాడు.
దక్షం చ దక్షిణాంగుష్ఠాత్సృష్ట్యై ప్రావర్తయద్విధిః
సృష్టి కోసం సృష్టికర్త తన కుడి బొటనవేలి నుండి దక్షుణ్ని ప్రాప్తించాడు.
శూద్రాంశ్చ పద్భ్యాం నిరమాత్స్వయం చ కమలాసనః
కమలాసనుడు తన పాదాల నుండి శూద్రులను ఉద్భవింపజేశాడు.
మరుతః ఫణినో గృధ్రా గంధర్వాసరసోఽపి చ
మరుతులు, పాములు, గద్దలు, గంధర్వులు, నదులు కూడా జన్మించాయి.
నానాజ్ఞాతిత్వమాపాద్య నానాకర్మప్రవర్తకాః
వారు వేర్వేరు రూపాలు పొంది, అనేక విధాలుగా కార్యాలు చేయసాగారు.
పులస్త్యపులహాభ్యాం చ జజ్ఞిరే యక్షరాక్షసాః
పులస్త్యుడు, పులహుల నుండి యక్షులు, రాక్షసులు పుట్టారు.
భృగోరగ్నిః సముదభూచ్చ్యవనాద్యాస్తథర్షయః యత్పుత్రపౌత్రైర్భువనమిదమాపూర్యతేఽఖిలమ్
భృగువారి నుండి అగ్ని, అలాగే చ్యవనుడు మరియు ఇతర ఋషులు పుట్టారు. వారి కుమారులు, మనవళ్ళు ఈ లోకాన్ని నిండా వ్యాపించారు.
ఏవం బ్రహ్మాఽఽత్మజైః స్వీయైరిదమాపూరయజ్జగత్
ఇలా బ్రహ్మ తన సంతానంతో ఈ జగత్తును నింపాడు.
అచ్యుతోఽపి భృగోః పుత్రీముద్వాహ్య కమలాలయామ్ 1.3.2.8.
అచ్యుతుడు కూడా భృగువు కుమార్తె అయిన కమలాలయను పెండ్లి చేసుకున్నాడు.
సృష్టిస్థితిభ్యాం ద్రుహిణాబ్జనాభౌ స్వాధీనతాం నూనముపాగతాభ్యామ్
సృష్టి, స్థితి ద్వారా కమలాసనుడు, కమలనాభుడు తమ తమ అధికారాన్ని సంపాదించారు.
విరంచ్యప్యుతయోరాసీద్వివాదో మోహసంభవః
విరంచి, ఉతయుల మధ్య కూడా మోహం వల్ల వివాదం ఏర్పడింది.
రజోవికారాభ్యధికో బాహ్యే నీల ఇవోత్థితః
రజోగుణం అధికమై వెలుపల నీలవర్ణంలా కనిపించింది.
పితామహస్య లోకానాం కిమేవమతిమోహితః
లోకాల పితామహుడు ఎందుకు ఇంతగా మోహించిపోయాడు?
త్వత్త ఏవోదితౌ దైత్యౌ నిహత్య మధుకైటభౌ
నీవు సృష్టించిన మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు దానవులను నీవే సంహరించావు.
త్వామేవ సృజతో నిత్యం బహుధా మమ వేధసః
వెధసుడు ఎప్పుడూ నిన్నే అనేక రూపాల్లో సృష్టిస్తుంటాడు.