తతః స్వభావకాలాభ్యాం స్వరూపాభ్యాం సమీరితమ్ ౩౭.
తరువాత, వారి సహజ స్వభావం, కాలం వల్ల వారి నిజ స్వరూపాలు ప్రబోధించబడ్డాయి.
మహత్తత్త్వాద్వికుర్వాణాదహంతత్త్వం వ్యజాయత ౩౭.
మహత్తత్త్వం మారిపోతూ ఉండగా, అక్కడి నుంచి అహంకార తత్త్వం పుట్టింది.
తామసాత్పంచ జాతాని తన్మాత్రాణి వుదుర్బుధాః ౩౭.
తమోగుణం వల్ల ఐదు సూక్ష్మ తత్త్వాలు పుట్టాయని జ్ఞానులు చెబుతారు.
సాత్త్వికాచ్చాప్యహంకారాద్విద్వి కర్మేద్రియాణి చ ౩౭.
అహంకారంలో సత్త్వగుణం వల్ల జ్ఞానేంద్రియాలు, కర్మేంద్రియాలు ఉద్భవించాయి.
చతుర్విశతితత్త్వాని జాతానీతి పురా విదుః ౩౭.
ఇలా నలభై నాలుగు తత్త్వాలు పుట్టాయని పురాతనులు చెప్పారు.
బుద్బుదాకారతాం జగ్మురండం జాతం తతః శుభమ్ ౩౭.
అవి బుడబుడ ఆకారాన్ని తీసుకున్నాయి. ఆ బుడబుడ నుంచి మంగళకరమైన అండం పుట్టింది.
ఆత్మాస్య కథితో బ్రహ్మా వ్యభజత్స త్రిధా త్విదమ్ ౩౭.
దానికి ఆత్మగా బ్రహ్మా చెప్పబడ్డాడు. ఆయన దానిని మూడు భాగాలుగా విభజించాడు.
నాగా దైత్యాశ్చ పాతాలే త్రిధైతత్పరికల్పితమ్ ౩౭.
నాగులు, దైత్యులు పాతాళంలో నివసించేందుకు ఏర్పాటయ్యారు. ఇలా అది మూడు భాగాలుగా విడిపోయింది.
పాతాలాని చ ద్వీపాని స్వర్లోకాః సప్తసప్త చ ౩౭.
పాతాళాలు, ద్వీపాలు, స్వర్గలోకాలు — ఇవన్నీ ఏడేసి ఉన్నాయి.
లక్షయోజనవిస్తారం జంబూద్వీపం ప్రకీర్త్యతే ౩౭.
జంబూద్వీపం లక్ష యోజనాల పొడవుగా ఉందని చెబుతారు.
శాకద్వీపం ద్విగుణతో జంబూద్వీపాత్తతః పరమ్ ౩౭.
దాని తరువాతి శాకద్వీపం, జంబూద్వీపం కన్నా రెట్టింపు పరిమాణంలో ఉంది.
సురాతోయేన దైత్యానాం మోహకార్యర్ణవేన హి ౩౭.
దైవిక జలాల సముద్రం, దైత్యులను మాయలో పడేసేందుకు ఉంది.
కుశద్వీపం ద్విగుణతస్తతస్తత్పరతః స్మృతమ్ ౩౭.
కుశద్వీపం ముందు ద్వీపం కన్నా రెట్టింపు పరిమాణంలో ఉంది అని చెబుతారు.
తతః పరం క్రౌఞ్చసంజ్ఞం ద్విగుణం హి ఘృతాబ్ధినా ౩౭.
అదే విధంగా, ఆ తరువాత క్రౌంచ అనే ప్రాంతం ఉంది. అది కూడా ముందునిదానికన్నా రెట్టింపు పరిమాణంలో ఉంది, అది నెయ్యి సముద్రం చుట్టూ ఉంది.
ఇక్షుసారస్వరూపేణ సముద్రేణ పరివృతమ్ ౩౭.
అది చెరకు రసం వంటి సముద్రంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
స్వాదుతోయేన రమ్యేణ సముద్రేణ సమంతతః ౩౭.
అది అన్ని వైపులా మధురమైన నీటి సముద్రంతో ఆనందంగా చుట్టబడి ఉంది.
పంచాశచ్చ సహస్రాణి సప్తద్వీపాః ససాగరాః ౩౭.
ఏడు ద్వీపాలు వాటి సముద్రాలతో కలిపి యాభై వేలుగా ఉన్నాయి.
అపాం వృద్ధిక్షయో దృష్టః పక్షయోః శుక్లకృష్ణయోః ౩౭.
పక్షవదిలో, శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షంలో నీటి పెరుగుదల, తగ్గుదల కనిపిస్తుంది.
దేవానాం క్రీడనస్థానం లోకాలోకస్తతః పరమ్ ౩౭.
అదంతా దాటి లోకాలొక అనే దేవతల క్రీడాస్థలం ఉంది.
అస్య బాహ్యే తమో ఘోరం దుష్ప్రేక్ష్యం జీవవర్జితమ్ ౩౭.
దాని బయట భయంకరమైన చీకటి ఉంది, అది చూడలేనిది, అక్కడ జీవులు లేవు.
చత్వారింశత్సహస్రాణి యోజనానాం చ ఫాల్గున ౩౭.
ఫాల్గుణా, అది నలభై వేల యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంది.
కోటియోజనవిస్తారః కటాహఋ సంవ్యవస్థితః ౩౭.
దాని వెడల్పు కోటి యోజనాలు, అది ఒక గిన్నె లాగా ఏర్పడింది.
పంచాశత్కోటయో జ్ఞేయా దశదిక్షు సమంతతః ౩౭.
పది దిశల్లో యాభై కోట్లు పరిమాణంగా తెలుసుకోవాలి.
స లక్షయోజనో జ్ఞేయో హ్యధశ్చోర్ధ్వం ప్రమాణతః ౩౭.
దాని పొడవు కింద, పైగా లక్ష యోజనాలు అని తెలుసుకోవాలి.
ఉచ్ఛ్రయశ్చతురాశీతిర్ద్వాత్రింశన్మూర్ధ్ని విస్తృతః ౩౭.
దాని ఎత్తు ఎనభై నాలుగు, పై భాగం ముప్పై రెండు వరకు విస్తరించి ఉంది.
మధ్యశృంగే బ్రహ్మవాస ఐశాన్యాం త్ర్యంబకస్య చ ౩౭.
మధ్య శిఖరంపై బ్రహ్మ నివాసం ఉంది, ఈశాన్యంలో త్రయంబకునికి ఉంది.
రత్నజం శంకరస్యాపి రాజతం కేశవస్య చ ౩౭.
రత్న పర్వతం శంకరునికి, వెండి పర్వతం కేశవునికి చెందింది.
పూర్వేణ మందరో నామదక్షిణే గంధమాదనః ౩౭.
తూర్పున మంద్ర అనే పర్వతం, దక్షిణంలో గంధమాదన ఉంది.
కదంబో మందరే జ్ఞేయోజంబుర్వై గంధమాదనే ౩౭.
మంద్ర పర్వతంలో కదంబ వృక్షం ప్రసిద్ధి, గంధమాదనంలో జంబు వృక్షం ప్రసిద్ధి.
ఏకాదశశతాయామాశ్చత్వారో గిరికేతవః ౩౭.
పది వందల పదకొండు యోజనాల పొడవు కలిగిన నాలుగు పర్వత శిఖరాలు ఉన్నాయి.