సరస్తీరే స్థితః కూర్మస్తాన్నిరీక్ష్య విదూరగాన్ ౧౦.
సరస్సు ఒడ్డున నిలబడి, తాబేలు దూరం నుండి వచ్చిన వారిని చూశాడు.
కౌశికోఽథ తమాహేదం ప్రహస్య వచనం స్వయమ్ ౧౦.
అప్పుడు కౌశికుడు నవ్వుతూ స్వయంగా అతనితో ఇలా అన్నాడు:
అగ్నిర్ద్విజానాం విప్రశ్చ వర్ణానాం రమణః స్త్రియామ్ ౧౦.
అగ్ని ద్విజులకు, బ్రాహ్మణుడు వర్ణాలకు, స్త్రీలు ఆనందానికి ఉద్దేశించబడ్డారు.
విహాయ తమిమం ధర్మమాతిథ్యవిముఖః కథమ్ ౧౦.
ఈ ధర్మాన్ని వదిలి, అతిథి సేవను ఎలా నిర్లక్ష్యం చేయగలం?
చిరంతనో హి జానామి కర్త్తుమాతిథ్యసత్క్రియామ్ ౧౦.
నేను పురాతనుడను, అతిథి సత్కారాన్ని ఎలా చేయాలో నాకు బాగా తెలుసు.
సుమహత్కారణం చాత్ర శ్రూయతాం తద్వదామి వః ౧౦.
ఇక్కడ ఒక గొప్ప కారణం ఉంది; వినండి, నేను మీకు చెబుతాను.
అభ్యాగతస్య కస్యాపి సర్వసత్కారసద్వ్రతీ ౧౦.
ఎవరైనా అతిథి వచ్చినప్పుడు, అతనికి అన్ని విధాల గౌరవం చూపిస్తూ, మంచి నడవడికతో వ్యవహరించే వాడు.
ఇంద్రద్యుమ్నో మహీపాలో బిభోమ్యస్మాదలంతరామ్ ౧౦.
ఇంద్రద్యూమ్నుడు అనే రాజు, ఈ విషయంలో అందరికన్నా ఎంతో గొప్పవాడు.
యజ్ఞపావకదగ్ధా మే పృష్ఠిర్నాద్యాపి నిర్వ్రణా ౧౦.
యజ్ఞంలో అగ్నిచేత కాలిన నా శరీరానికి ఇప్పటికీ గాయాలు మిగిలే ఉన్నాయి.
ఆసుతీవలమాధాయ భువి ధక్ష్యతి సంప్రతి ౧౦.
గర్భాన్ని భూమిలో ఉంచి, ఇప్పుడు దాన్ని కాల్చబోతున్నారు.
పపాత పుష్పవృష్టిః ఖాద్విముక్తాప్సరసాం గణైః ౧౦.
ఆకాశంలో నుంచి అప్సరసల గుంపులు పువ్వుల వర్షాన్ని కురిపించాయి.
విస్మితాస్తే చ దదృశుర్విమానం పురతః స్థితమ్ ౧౦.
వారు ఆశ్చర్యపడి, తమ ముందే ఒక విమానం నిలబడి ఉందని చూశారు.
అయాతయామాః ప్రదదురాశిషోఽస్మై సురద్విజాః ౧౦.
ఇంకా వెళ్ళని దేవతలు, ఋషులు అతనికి ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చారు.
తతో విమానమాలంబ్య దేవదూతస్తముచ్చకైః ౧౦.
తర్వాత ఆ దేవదూత విమానాన్ని పట్టుకుని, అతనిని ఎత్తుకు తీసుకెళ్లాడు.
నవీకృతాధునా కీర్తిస్తవ భూపాల నిర్మలా ౧౦.
రాజా! ఇప్పుడు నీ కీర్తి తిరిగి కొత్తగా, నిర్మలంగా వెలుగుతోంది.
గమ్యతాం బ్రహ్మణో లోకమాకల్పం తపసోర్జితమ్ ౧౦.
ఒక కల్పకాలం పాటు తపస్సుతో సంపాదించిన బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళు.
యావత్కీర్తిర్మనుష్యస్య పృథివ్యాం ప్రథితా భవేత్ ౧౦.
మనిషి కీర్తి భూమిపై వ్యాపించి ఉన్నంత కాలం.
సురాలయసరోవాపీకూపారామాదికల్పనా ౧౦.
దేవతల నివాసాల్లో సరస్సులు, బావులు, తోటలు మొదలైనవి నిర్మించడం.
అమీ మమైవ సుహృదో మార్కండబకకౌశికాః ౧౦.
మార్కండేయుడు, బకుడు, కౌశికుడు — వీరే నిజంగా నా స్నేహితులు.
తచ్చేదమీ మయా సాకం బ్రహ్మలోకం ప్రయాంత్యుత ౧౦.
వీరు నాతో కలిసి తప్పకుండా బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తారు.
పరేషామనపేక్ష్యైవ కృతప్రతికృతం హి యః ౧౦.
ఇతరుల్ని పట్టించుకోకుండా, చేసిన దానికి ప్రతిఫలం ఇచ్చే వాడు.
స్వార్థోద్యుక్తధియో యే స్యురన్వర్థాస్తేప్యసుంధరాః ౧౦.
తమ స్వార్థం కోసం ప్రయత్నించే వారు, వారి పనులు సరైనవైనా, నిజంగా విలువలేనివారు.
ప్రాణినాం పరమో లాభః కేవలం ప్రాణిసౌహృదమ్ ౧౦.
ప్రాణులకు లభించే గొప్పదైన లాభం పరస్పర స్నేహభావమే.
మిత్రావసానినః పాపాః ప్రాయో నరకమండనాః ౧౦.
స్నేహాన్ని ముగించే వారు పాపులు; వారు ఎక్కువగా నరకానికి అలంకారాలు.
మమ కీర్తిసముద్ధారః స ప్రభావో మహాత్మనామ్ తదాహమపి యాస్యామి దేవదూతాన్యథా న హి॥ ౧౦.
నా కీర్తిని పెంచే కార్యమిదే, గొప్ప మనసున్నవారి శక్తి ఇదే. ఆ సమయంలో నేనూ దేవతా దూతలవలె ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతాను.
ఏతే హరగణాః సర్వేశాపభ్రష్టాః క్షితిం గతాః॥ ౧౦.
ఈ హరుడి సేవకులందరూ శాపబంధనంతో లోకానికి వచ్చారు.
శాపాంతే హరపార్శ్వే తు యాస్యంతి పృథివీపతే ౧౦.
శాపం ముగిసిన తరువాత, వారు మళ్లీ హరుడి దగ్గరికి చేరుకుంటారు, ఓ భూమిపాలకా!
న చైషాం రోచతే స్వర్గో హిత్వా దేవం మహేశ్వరమ్ ఇంద్రద్యుమ్న ఉవాచ ౧౦.
వారు పరమేశ్వరుడిని వదిలిపెట్టి స్వర్గానికి వెళ్లాలని ఇష్టపడరు.
తథా తథా యతి ష్యామి భవిష్యామి యథా గణః ౧౦.
నేనూ అలాగే ప్రయత్నిస్తాను, గణంగా మారేందుకు కృషి చేస్తాను.
స్వర్గః సదానుశ్రవికస్తస్మాదేనం న కామయే ౧౦.
స్వర్గం గురించి ఎప్పుడూ వినిపిస్తూనే ఉంటుంది, అందుకే దాన్ని నేను కోరుకోను.