పశ్వాదయః పృథగ్భూతాస్తథాన్యే బహవో హ్యమీ ౩౧.
పశువులు మరియు ఇతర జంతువులు తమ తమ రూపాల్లో వేరుగా ఉన్నాయి. అలాగే మరెన్నో జీవులు కూడా ఉన్నాయి.
పతితా మృగతృష్ణాయాం మాయయా చ వశీకృతాః ౩౧.
వీరు మృగతృష్ణ అనే మాయలో పడిపోయి, మాయ చేత ఆడిపోతున్నారు.
పరస్పరం దూషయంతో మిథ్యావాదరతాః ఖలాః॥ ౩౧.
దుష్టులు అబద్ధపు మాటల్లో ఆనందించి, ఒకరిని ఒకరు నిందిస్తున్నారు.
త్రైగుణా భవసంపన్నా అతత్తవజ్ఞాశ్చ రాగిణః ౩౧.
మూడు గుణాలతో కూడి, భవబంధంలో చిక్కుకొని, అసలు తత్వాన్ని తెలియని వారు, ఆశక్తితో ఉంటారు.
పరస్పరం దూషయంతో హ్యతత్త్వజ్ఞా బహిర్ముఖాః ౩౧.
తత్వాన్ని తెలియని వారు, బాహ్య విషయాల్లో మునిగి, ఒకరిని ఒకరు నిందిస్తారు.
గుణాతీతే చ వస్త్వర్థే పరమార్థైకదర్శనమ్॥ ౩౧.
గుణాలకు అతీతమైన నిజంలో, పరమార్థాన్ని ఒక్కటిగా దర్శించగలుగుతారు.
యస్మిన్భేదో హ్యభేదం చ యస్మిన్రాగో విరాగతామ్ ౩౧.
అందులో భేదం లేనిది భేదంగా, రాగం లేనిది రాగంగా మారిపోతుంది.
న తద్భాసయతే శబ్దః కృతకత్వాద్యథా ఘటః ౩౧.
అది మాటలతో తెలియదు, ఎందుకంటే కృత్రిమమైన గడిలా అది బయటకు కనిపించదు.
ప్రవృత్తిశ్చ నివృత్తిశ్చ తథా ద్వంద్వాని సర్వశః ౩౧.
చర్య కూడా, విరమణ కూడా, అలాగే అన్ని ద్వంద్వాలు కూడా ఉన్నాయి.
నిరంతరం నిర్గుణం జ్ఞప్తిమాత్రం నిరంజనం నిర్వికాశం నిరీహమ్ ౩౧.
అది నిరంతరం, గుణరహితం, కేవలం జ్ఞానం, కలుషరహితం, వెలుగులో లేనిది, కోరికలేని స్వరూపం.
ఏతజ్జ్ఞానం జ్ఞానవిదో వదంతి సర్వాత్మభావేన నిరీక్షయంతి ౩౧.
జ్ఞానాన్ని తెలిసిన వారు, ఈ జ్ఞానమే నిజమైనదని చెబుతూ, అన్ని జీవుల్లో తాను చూసుకుంటారు.
అతీత్య సంసారమనాదిమూలం మాయామయం మాయయా దుర్విచార్యమ్ ౩౧.
ఆది లేని మూలమున్న సంసారం, మాయతో కూడి, మాయ వల్ల గ్రహించలేనిది — దానిని అధిగమిస్తారు.
సంసృతిః కల్పనామూలం కల్పనా హ్యమృతోపమా ౩౧.
సంసారం ఊహే మూలంగా ఉంది; ఊహ అమృతానికి సమానంగా ఉంటుంది.
శుక్త్యాం రజతబుద్ధిశ్చ రజ్జుబుద్ధిర్యర్థోరణే ౩౧.
పారలలో వెండి ఉందని భావించడం, కట్టలో పాము ఉందని అనుకోవడం — ఇవన్నీ అపోహ వల్లే.
సిద్ధిః స్వచ్ఛందవర్త్తిత్వం పారతంత్ర్యం హి వై మృషా ౩౧.
సిద్ధి, తన ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించడం, ఇతరులపై ఆధారపడడం — ఇవన్నీ అబద్ధమే.
ఏకో హ్యాత్మా విదిత్వాథ నిర్మమో నిరవగ్రహః ౩౧.
ఒకే ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడు, మమకారం లేకుండా, అడ్డంకులు లేకుండా ఉంటాడు.
శశవిషాణమేవైతజ్త్రానం సంసార ఏవ చ ౩౧.
ఈ రక్షణ కూడా, సంసారం కూడా, కుందేలుకు కొమ్ముల్లాంటివే.
మమతాం చ నిరాకృత్య ప్రాప్తుకామాః పరం పదమ్ ౩౧.
మమకారాన్ని వదిలేసి, పరమపదాన్ని పొందాలని కోరేవారు.
యైస్త్యక్తో మమతాభావో లోభకోపౌ నిరాకృతౌ ౩౧.
ఎవరైతే 'నా' అన్న భావాన్ని విడిచిపెట్టారో, లోభం, కోపం లాంటివి త్యజించారో,
యావత్కామశ్చ లోభశ్చ రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ ౩౧.
ఎంతకాలం ఆకాంక్ష, లోభం, మమకారం, ద్వేషం మనసులో ఉండునో,
శబ్దాచ్ఛబ్దః ప్రవర్త్తేత నిఃశబ్దం జ్ఞానమేవ చ ౩౧.
శబ్దం వల్ల శబ్దమే కలుగుతుంది, మౌనంలోనుంచి మాత్రం జ్ఞానం పుట్టుకొస్తుంది.
అక్షరం బ్రహ్మపరమం శబ్దో వై హ్యరాత్మకః ౩౧.
నశించని పరబ్రహ్మం శబ్దరహితం, శబ్దం మాత్రం ఆత్మతో సంబంధం లేనిది.
ప్రతిపాద్యం హి యత్కించిచ్ఛబ్దేనైవ వినా కథమ్ ౩౧.
ఏదైనా విషయాన్ని వివరించాలంటే మాటలేకుండా ఎలా చెప్పగలం?
శ్రృణుష్వావహితో భూత్వా పరమార్ధయుతం వచః ౩౧.
నీవు శ్రద్ధగా, ఏకాగ్రతతో ఉన్నావా? అయితే పరమార్థంతో నిండిన ఈ మాటలు విను.
జ్ఞానప్రవాదినః సర్వ ఋషయో వీతకల్మషాః ౩౧.
జ్ఞానం ప్రకటించే అన్ని ఋషులు పాపరహితులు.
జ్ఞానం జ్ఞేయం జ్ఞానగమ్యం జ్ఞాత్వా చ పరిగీయతే ౩౧.
జ్ఞానం, తెలుసుకోవాల్సినది, జ్ఞానంతో పొందేదీ—ఇవి తెలుసుకున్నవారు వాటిని గొప్పగా కీర్తిస్తారు.
ఏతత్సర్వం సమాసేన కథయామి నిబోధ మే ౩౧.
ఇవి అన్నీ సంక్షిప్తంగా చెబుతాను; నన్ను శ్రద్ధగా విను.
యథా భ్రమరికాదృష్టా భ్రమ్యతే చ మహీ యమ ౩౧.
బొమ్మల మిడత తిరుగుతున్నట్టు చూస్తే భూమి తిరుగుతున్నట్టు అనిపించడంలా,
తస్మాద్విమృశ్య తేనైవ జ్ఞాతవ్యః శ్రవణేన చ ౩౧.
అందుకే మనసుతో పరిశీలించి, వినడం ద్వారానే తెలుసుకోవాలి.
నిర్ద్ధార్య చాత్మనాత్మానం సుఖం బంధాత్ప్రముచ్యతే ౩౧.
మన ఆత్మను మనమే తెలుసుకుంటే, బంధనాల నుంచి సుఖంగా విముక్తి పొందవచ్చు.