న దాతవ్యం త్వయా దానం విష్ణవే బటురూపిణే తస్మాత్త్వయా న పూజ్యో హి విష్ణురధ్యాత్మదీపకః॥ ౧౮.
బ్రాహ్మణ రూపంలో ఉన్న విష్ణువుకి నీవు దానం ఇవ్వకూడదు; అందుకే నీవు అంతరాత్మకు వెలుగునిచ్చే విష్ణువును గౌరవించకూడదు.
పురా కృతమనేనైవ మోహినీరూపధారిణా ౧౮.
ఇంతకు ముందు కూడా ఇదే వ్యక్తి మోహినీ రూపం ధరించి ఇలానే చేశాడు.
యేన విద్రావితా దైత్యాః కాలనేమిర్హతో బలీ॥ ౧౮.
దైత్యులను తరిమినవాడు, బలవంతుడైన కాలనేమిని సంహరించినవాడు ఆయనే.
ఏవంవిధోఽయం పురుషో మహాత్మా స ఈశ్వరో విశ్వపతిః స ఏవ ౧౮.
ఇలాంటి మహాత్ముడు, జగత్పతియైన పరమేశ్వరుడు ఇదిగో ఇతడే.
ఏవం సంబోధితో దైత్యో గురుణా భార్గవేణ హి ౧౯.
అప్పుడు భృగువంశజుడైన గురువు ఆ దైత్యుడిని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
త్వయోక్తోహం హితార్థాయ యైర్వాక్యైశ్చాలితోఽస్మ్యహమ్ ౧౯.
నీ వల్ల నేను శ్రేయస్సు కోసం చెప్పబడిన మాటలు విని, ఆ మాటలతో నా మనసు కదిలింది.
దాస్యామి భిక్షితం చాస్మై విష్మవే బటురూపిణే ౧౯.
బ్రహ్మచారి రూపంలో వచ్చిన విష్ణువుకు ఆయన అడిగినది నేను ఇస్తాను.
యేషాం హృది స్థితో విష్ణుస్తే వై పాత్రతమా ధ్రువమ్ ౧౯.
విష్ణువు హృదయంలో ఉన్నవారు నిజంగా దానం తీసుకోడానికి అర్హులు.
యేన వేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ మంత్రతంత్రాదయో హ్యమీ ౧౯.
వేదాలు, యజ్ఞాలు, మంత్రాలు, తంత్రాలు ఇవన్నీ ఆయన వల్లే ఉన్నాయి.
ఆగతః కృపయా మేద్య సర్వాత్మా హరిరీశ్వరః ౧౯.
సర్వాంతర్యామియైన హరిదేవుడు నా మీద కరుణతో వచ్చాడు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా చుకోప చ రుషాన్వితః ౧౯.
ఆ మాటలు విని అతడు కోపంతో నిండిపోయి ఆగ్రహించాడు.
మమ వాక్యమతిక్రమ్య దాతుమిచ్ఛస్యరిందమ ౧౯.
నా మాటను లెక్కచేయకుండా, శత్రువులను జయించినవాడా, నువ్వు దానం చేయాలని కోరుతున్నావు.
ఏవం శశాప చ తదా పరమార్థవిజ్ఞం శిష్యం మహాత్మానమగాధబోధమ్ ౧౯.
అప్పుడు పరమార్థాన్ని తెలిసిన, మహాత్ముడైన, లోతైన జ్ఞానం గల శిష్యుడిని ఆయన శపించాడు.
గతే తు భార్గవే తస్మిన్బలిర్విరోచనాత్మజః ౧౯.
ఆ భృగువంశజుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, విరోచనుని కుమారుడైన బలి—
వింధ్యావలిః సమాగత్య బలేరర్ద్ధాంగశోభితా ౧౯.
వింధ్యావళి వచ్చి, బలికి అర్ధాంగంగా ప్రకాశించింది.
సంకల్పపూర్వేణ తదా విధినా విధికోవిదః ౧౯.
అప్పుడు ముందుగా సంకల్పించిన విధంగా, నియమాన్ని బాగా తెలిసినవాడిగా ఆ కర్మను నిర్వహించాడు.
యదైకేన మహీ వ్యాప్తా విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా ౧౯.
ఒక అడుగుతో భూమిని విస్తరించినవాడు ప్రభావంతుడైన విష్ణువు.
సత్యలోకగతో విష్ణోశ్చరణః పరమేష్ఠినా ౧౯.
పరమేశ్వరుడైన విష్ణువు పాదం సత్యలోకానికి చేరింది.
తత్పాదసంపర్కజలాచ్చ జాతా భాగీరథీ సర్వసుమంగలా చ యయా కపర్దః పరిపూరితో వై శంభోస్తదానీం చ భగీరథేన॥ ౧౯.
ఆ పాదం తాకిన నీటిలోంచి భగీరథి జన్మించింది, ఆమె వల్ల శంభుని జటలు నిండిపోయాయి, ఆ తరువాత భగీరథుడు ఆమెను తీసుకెళ్లాడు.
తీర్థానాం తీర్థమాద్యం చ గంగాఖ్యమవతారితమ్ ౧౯.
తీర్థాలలో ప్రథమమైన గంగానది భూమికి దిగింది.
త్రివిక్రమాత్పరో హ్యాత్మా నామ్నా త్రివిక్రమోఽభవత్ ౧౯.
త్రివిక్రముని కన్నా పరమమైన ఆ పరమాత్మ, త్రివిక్రముడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
పదద్వయేన వా పూర్ణం జగదేతచ్చరాచరమ్ పునశ్చ బటురూపోఽసావుపవిశ్య నిజాసనే॥ ౧౯.
రెండు అడుగులతోనే ఈ సర్వజగత్తు, చలించేవీ అచలమయినవీ అన్నీ ఆవరించాడు. తరువాత, వామనునిగా మారి తన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
తదా దేవాః సగంధర్వా మునయః సిద్ధచారణాః ౧౯.
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, మునులు, సిద్ధులు, చారణులు అందరూ—
తత్ర బ్రహ్మా సమాగత్య స్తుతిం చక్రే పరాత్మనః ౧౯.
అక్కడ బ్రహ్మ వచ్చి ఆ పరమాత్ముని స్తుతించాడు.
ఏభిః సర్వైః పరివృతో వామనో బలిసద్మని ౧౯.
ఈ అందరితో కూడి వామనుడు బలిచక్రవర్తి ఇంట్లో ఉన్నాడు.
దైత్యోఽసౌ బాలిశో భూత్వా దత్తానేన మహీ మమ ౧౯.
ఆ దైత్యుడు, అమాయకుడై, ఈ భూమిని నాకు ఇచ్చాడు.
పదమేకం ప్రతిశ్రుత్య న దదాతి హి దుర్మతిః ౧౯.
ఒక అడుగు ఇస్తానని చెప్పి, ఆ దుష్టుడు ఇవ్వలేదు.
ఇత్యుక్తో గరుడస్తేన వామనేన మహాత్మనా ౧౯.
ఇలా వామనుడు, ఆ మహాత్ముడు, గరుత్మంతుని అడిగాడు.
రే బలే కిం త్వయా మూఢ కృతమస్తి జుగుప్సితమ్ ఔదార్యేణ హి కిం కార్యమల్పకేన త్వయాధునా॥ ౧౯.
ఓ బలి! నీవు ఏ దారుణమైన పని చేశావు, ఓ మూర్ఖా? నీ చిన్న మనసుతో ఇచ్చే దానానికి ఇప్పుడు ఉపయోగమేంటి?
ఇత్యుక్తో బలిరావిష్టః స్యమానః ఖగేశ్వరమ్ ౧౯.
ఇలా అడిగినప్పుడు, బలి ఆనందంగా నవ్వుతూ పక్షిరాజుతో ఇలా అన్నాడు.