విశ్వకర్మాప్యలంకారాన్కురుతేభ్యాగతర్త్విజామ్
విశ్వకర్మ స్వయంగా వచ్చిన ఋత్విజులకు అలంకారాలు తయారుచేస్తున్నాడు.
స్వయంలక్ష్మీరలంకుర్యాద్యావై చాత్ర సువాసినీః
లక్ష్మీదేవి ఇక్కడ ఉన్న సువాసినీలను తానే అలంకరిస్తోంది.
సర్వే సుఖాయ మే దక్ష వీక్షమాణస్య సర్వతః
దక్షా! నేను చూస్తున్నప్పుడు, అన్నీ నాకు ఆనందాన్ని ఇస్తున్నాయి.
జీవహీనో యథా దేహో భూషితోపి న శోభతే
ప్రాణం లేని శరీరం ఎంత అందంగా అలంకరించినా, అది మెరుగు చూపదు.
ఇత్థం దధీచివచనం శ్రుత్వా దక్షః ప్రజాపతిః
దధీచి మాటలు విని, ప్రజాపతి దక్షుడు,
పూర్వస్తుత్యాతి సంహృష్టో దృష్టో యోసౌ దధీచినా
మునుపు దధీచి తనను పొగిడినందుకు ఎంతో ఆనందపడ్డాడు.
ప్రత్యువాచాథ తం విప్రం వేపమానాంగయష్టికః 4.2.87.
ఆ తరువాత, దడుముతున్న చేతులతో ఆ మునిని ఇలా అడిగాడు.
దీక్షామహమహో ప్రాప్తః కర్తుం నాయాతి కించన
ఓహో, నేను దీక్ష పొందాను; ఇక నాకు చేయాల్సింది ఏమీ లేదు.
భవాన్కేన సమాహూతో యదత్రాగాన్మహాజడః
ఓ పెద్ద మూర్ఖా! నిన్ను ఇక్కడికి పిలిచింది ఎవరు?
సర్వమంగలమాంగల్యో యత్ర శ్రీమానయం హరిః
అక్కడ శ్రీహరి ఉన్నాడు, అన్ని మంగళాలకు మూలమైనవాడు,
యత్ర వజ్రధరః శక్రః శతయజ్ఞైకదీక్షితః
అక్కడ వజ్రాయుధుడు ఇంద్రుడు, వంద యజ్ఞాలకు దీక్ష పొందినవాడు,
తం త్వంచోపమిమీషేముం శ్మశానేన మహామఖమ్
ఈ మహాయజ్ఞాన్ని శ్మశానంతో పోల్చాలని నీవు అనుకుంటున్నావా?
శ్రీదోస్తి యత్ర శ్రీదాతా సాక్షాద్యత్రాశుశుక్షణిః
అక్కడ ఐశ్వర్యం ఉంది, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించేవాడు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు, వేగంగా నాశనం చేసే వాడు కూడా ఉన్నాడు,
దేవాచార్యః స్వయం యత్ర క్రతోరాచార్యతాగతః
అక్కడ దేవతల గురువు స్వయంగా యజ్ఞానికి ఆచార్యుడిగా వచ్చాడు,
యత్రార్త్విజ్యం భజంతేఽమీ వసిష్ఠప్రముఖర్షయః
అక్కడ వసిష్ఠుడు మొదలైన ఋషులు యజ్ఞకార్యాల్లో పాల్గొంటున్నారు,
నిశమ్యేతి మునిః ప్రాహ దధీచిర్జ్ఞానినాం వరః
ఇవి విని, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడైన దధీచి ముని ఇలా అన్నాడు.
తథాపి శాంభవీ శక్తిర్వేదే విష్ణుః ప్రపఠ్యతే 4.2.87.
అయినా సరే, వేదంలో శంభువు శక్తిని, విష్ణువును కూడా గౌరవంగా చెప్పారు.
దీక్షితో యోశ్వమేధానాం శతస్య కులిశాయుధః
వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవాడు వంద అశ్వమేధ యజ్ఞాలకు దీక్ష పొందాడు,
పునరారాధ్య భూతేశం ప్రాపైకామమరావతీమ్
ఆయన మళ్లీ భూతేశ్వరుడిని ఆరాధించి, అమరావతి అనే ఒక్క నగరాన్ని పొందాడు.
బలం తస్యాఖిలైర్జ్ఞాతం శ్వేతం పాశయతః పురా
అతని బలాన్ని అందరూ తెలుసుకున్నారు, ఒకసారి అతడు తెల్లవాడిని పాశంతో బంధించినప్పుడు.
పార్ష్ణిగ్రాహ్యభవద్రుద్రో దేవాచార్యస్య వై తదా
అప్పుడు పాదమూలంలో పట్టుకోదగిన రుద్రుడు దేవతల యజ్ఞానికి ఆచార్యుడయ్యాడు.
తం విదంతి వసిష్ఠాద్యాస్తవార్త్విజ్యం భజంతి యే
వసిష్ఠుడు మొదలైన యజ్ఞకార్యాల్లో పాల్గొనేవారు అతనిని బాగా తెలుసుకుంటారు.
ప్రావర్తంతర్షయోన్యేపి గౌరవాత్తవ తే క్రతౌ
నీ పూజకు గౌరవంగా, ఇతర వంశాలకు చెందిన ఋషులూ నీ యజ్ఞంలో పాల్గొన్నారు.
తదా క్రతుఫలాధీశం విశ్వేశం త్వం సమాహ్వయ
అప్పుడు, యజ్ఞఫలాల అధిపతిని, జగత్తు నాధుడైన పరమేశ్వరుణ్ని ఆహ్వానించాలి.
సతి తస్మ్నిమహాదేవే విశ్వకర్మైకసాక్షిణి
అలాంటి మహాదేవుడు, సృష్టికి ఏకైక సాక్షిగా ఉన్నప్పుడు,
యథా జడాని బీజాని న ఫలంతి స్వయం తథా
ఎలా నిష్క్రియమైన విత్తనాలు తామే ఫలించవో,
అర్థహీనా యథా వాణీ ధర్మహీనా యథా తనుః ।। 4.2.87.
అర్థం లేని మాటలు, ధర్మం లేని శరీరం ఎలా ఉంటాయో,
గంగాహీనా యథా దేశాః పుత్రహీనా యథా గృహాః
గంగ లేని ప్రదేశాలు, కుమారులు లేని ఇళ్ళు ఎలా ఉంటాయో,
మంత్రిహీనం యథా రాజ్యం శ్రుతిహీనా యథా ద్విజాః
మంత్రి లేని రాజ్యం, వేదాలు లేని ద్విజులు ఎలా ఉంటారో,
దర్భహీనా యథా సంధ్యా తిలహీనం చ తర్పణమ్
దర్భ లేని సంధ్య, నువ్వులు లేని తర్పణం ఎలా ఉంటాయో,