శూద్రోపి న భవేత్ప్రాయో నాగయజ్ఞోపవీతవాన్
అతడు సాధారణంగా శూద్రుడూ కాదు, ఎందుకంటే అతను నాగయజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించాడు.
సర్వః ప్రకృత్యా జ్ఞాయేత స్థాణుః ప్రకృతివర్జితః
ప్రతి ఒక్కరినీ వారి స్వభావం ద్వారా తెలుసుకోవాలి. కదలని వాడు మాత్రమే స్వభావం లేనివాడు.
యోషాపి న భవేదేష యతోసౌ శ్మశ్రులాననః
అతడు స్త్రీ కూడా కాదు, ఎందుకంటే అతని ముఖంలో మీసం, గడ్డం ఉన్నాయి.
బాలోపి న భవత్యేష యతోఽయం బహువార్షికః
అతడు బాలుడు కూడా కాదు, ఎందుకంటే ఇతడు చాలా సంవత్సరాల వాడు.
అతో యువత్వం సంభావ్యం నాత్ర నూనం చిరంతనే
కాబట్టి ఇతడిని యువకుడిగా భావించాలి, ఇతడు పాతవాడు కాదని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు.
బ్రహ్మాదీన్సంహరేత్ప్రాంతే తథాపి చ న పాతకీ
బ్రహ్మాదులను అంతం చేసినా కూడా అతడు పాపి కాదు.
అహో ధార్ష్ట్యం మహద్దృష్టం జటిలస్యాద్య చాద్భుతమ్ 4.2.87.
హాయ్! ఈ జటాధారి వాడిలో ఈ రోజు ఎంత గొప్ప ధైర్యం కనిపించింది, ఎంత ఆశ్చర్యంగా ఉంది!
ఏవంభూతా భవంత్యేవ మాతాపితృవివర్జితాః
తల్లి తండ్రి లేని వారు ఇలానే ఉంటారు.
స్వచ్ఛందచారిణోఽనాథాః సర్వత్ర స్వాభిమానినః
వారు ఎవరికీ ఆధీనంగా లేరు, ఎక్కడైనా స్వేచ్ఛగా తిరుగుతారు, ఎప్పుడూ గర్వంగా ఉంటారు.
జామాతౄణాం స్వభావోయం ప్రాయశో గర్వభాజనమ్
జామాతుల స్వభావం ఇదే; వారు ఎక్కువగా గర్వంతో ఉంటారు.
ద్విజరాజః స గర్విష్ఠో రోహిణీప్రేమనిర్భరః
ఆ ద్విజుల రాజు గర్వంతో నిండిపోయి, రోహిణీపై ప్రేమతో ఉప్పొంగుతున్నాడు.
అస్యాహం గర్వసర్వస్వం హరిష్యామ్యేవ శూలినః
ఈ త్రిశూలధారి గర్వాన్ని పూర్తిగా నేను తీసేస్తాను.
తథాస్యాహం కరిష్యామి మానహానిం చ సర్వతః
అతడికి అన్ని విధాలా అవమానం కలిగేలా చేస్తాను.
ప్రాప్య స్వభవనం దేవానాజుహావ సవాసవాన్
తన ఇంటికి చేరుకొని, ఇంద్రునితో పాటు దేవతలను పిలిపించాడు.
భవంతు యజ్ఞసంభారానానయంతు త్వరాన్వితాః
యజ్ఞానికి కావలసిన వస్తువులు తేవాలని, త్వరగా తీసుకురావాలని ఆజ్ఞాపించాడు.
మహాక్రతూపద్రష్టారం యజ్ఞపూరుషమేవ చ
మహాయజ్ఞాన్ని పర్యవేక్షించే వాడిని, యజ్ఞపురుషుడిని కూడా పిలిపించాడు.
ప్రావర్తత తతస్తస్య దక్షస్య చ మహాధ్వరః 4.2.87.
ఆ తరువాత దక్షుని గొప్ప యజ్ఞం ప్రారంభమైంది.
అనీశ్వరాంస్తతో వేధా వ్యాజం కృత్వా గృహం యయౌ
తర్వాత సృష్టికర్త ఒక بہానా చూపించి, యజ్ఞానికి అధిపతి లేకుండా తన ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు.
దక్షయజ్ఞే సమాయాతాన్సతీశ్వరవివర్జితాన్
దక్షుని యజ్ఞానికి వచ్చినవారందరూ సతీశ్వరుడు లేకుండా ఉన్నారు.
దక్షస్య హి శుభోదర్కమిచ్ఛన్ప్రోవాచ చేతి వై దధీచిరువాచ
దక్షునికి మంగళకరమైన ఫలితం కలగాలని కోరుతూ దధీచి ఇలా అన్నాడు:
న చాస్తి తవ సామర్థ్యం క్వాపి కస్యాపి నిశ్చితమ్
నీకు ఎక్కడా, ఎవరికీ సహాయపడే శక్తి లేదు అని నిశ్చయం.
న తాదృఙ్నేదసి ప్రాయః క్వాపి జ్ఞాతో మహామతే
ఓ మహామతి! నీకు అలాంటి లక్షణాలు సాధారణంగా ఎవరూ తెలియదు.
కర్తవ్యశ్చేత్తదాకార్యః స్యాచ్చేత్సంపత్తి రీదృశీ
ఏదైనా చేయాల్సిన పని ఉంటే, అది చేయాలి; అలాంటి శ్రేయస్సు ఉంటే, అది కలగాలి.
సాక్షాచ్చ సర్వే మంత్రా వై సాక్షాద్యజ్ఞపుమానసౌ సాక్షాద్బ్రహ్మా స్వయం చైష భృగుర్వై కర్మకాండవిత్
ఇక్కడ అన్ని మంత్రాలు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాయి, యజ్ఞపురుషుడు కూడా ఉన్నాడు; బ్రహ్మా స్వయంగా ఉన్నాడు, భృగువు కర్మకాండలో నిపుణుడు.
అయం పూషా భగస్త్వేష ఇయం దేవీ సరస్వతీ
ఇక్కడ పూషా ఉన్నాడు, భగుడు కూడా ఉన్నాడు; ఇది సరస్వతి దేవి.
త్వం చ దీక్షాం శుభాం ప్రాప్తో దేవ్యా చ శతరూపయా
నీవు శుభమైన దీక్షను పొందావు, శతరూపాల దేవితో కూడి.
స్వయమేవ హి కుర్వీత ధర్మకార్యం ప్రయత్నతః 4.2.87.
ధర్మకార్యాన్ని మనిషి తానే శ్రద్ధతో చేయాలి.
సప్తవింశతిభిః సార్ధం పత్నీభిస్తవ కార్యకృత్
నీ పని నీవు ఇరవై ఏడుగురు భార్యలతో కలిసి పూర్తిచేశావు.
దీక్షితో రాజసూయస్య దత్తత్రైలోక్యదక్షిణః త్రయోదశమితాభిశ్చ భార్యాభిస్తవ కార్యకృత్
రాజసూయ యజ్ఞానికి దీక్షితుడవై, మూడు లోకాల దక్షిణా ఇచ్చావు; పదమూడు భార్యలతో నీ పని పూర్తయింది.
హవిః కామదుఘా సూతే కల్పవృక్షః సమిత్కుశాన్
కామధేను హవిస్సును ప్రసవిస్తుంది, కల్పవృక్షం సమిధలు, దర్భలు ఇస్తుంది.