అథ తేషూపవిష్టేషు శంభునా విష్టరశ్రవాః
అందరూ కూర్చున్న తర్వాత, ప్రసిద్ధి గల శంభుడు,
శ్రీవత్సలాంఛన హరే దైత్యవంశదవానల
శ్రీవత్సం అలంకరించుకున్న హరివై, దైత్యవంశాన్ని కాల్చే అగ్నివై,
దితిజాన్దనుజాన్దుష్టాన్కచ్చిచ్ఛాసి రణాంగణే
దితి, దను కుమారులను సంహరించే వాడవు, యుద్ధరంగంలో నిలబడుతున్నావా?
బాధయా రహితా గావః కచ్చిత్సంతి మహీతలే
భూమిపై ఉన్న ఆవులు బాధలు లేకుండా సురక్షితంగా ఉన్నాయా?
విధియజ్ఞాః ప్రవర్తంతే పృథివ్యాం బహుదక్షిణాః
భూమిపై విరివిగా దక్షిణలతో కూడిన యాగాలు సక్రమంగా జరుగుతున్నాయా?
నిష్ప్రత్యూహం పఠంత్యేవ సాంగాన్వేదాన్ద్విజోత్తమాః
ప్రధాన ద్విజులు వేదాలను అన్ని భాగాలతో నిరవధిగా పారాయణం చేస్తున్నారు కదా?
స్వేషు స్వేషు చ ధర్మేషు కచ్చిద్వర్ణాశ్రమాస్తథా
ప్రతి వర్ణాశ్రమం తన తన కర్తవ్యాలను నిబద్ధంగా పాటిస్తున్నదా?
ధూర్జటిః పరిపృఛ్యేతి హృష్టం వైకుంఠనాయకమ్। బ్రహ్మాణం చాపి పప్రచ్ఛ బ్రాహ్మం తేజః సమేధతే ।। 4.2.87.
ధూర్జటి ఆనందంగా వైకుంఠనాయకునిని అడిగాడు. బ్రహ్మను కూడా ప్రశ్నించాడు, ఆయన బ్రాహ్మ తేజస్సు ప్రకాశించింది.
సత్యమస్ఖలితం కచ్చిదస్తి త్రైలోక్యమండపే
మూడు లోకాల సభలో సత్యం, నిష్కళంకత నిలబడినవేనా?
ఇంద్రాదయః సురాః కచ్చిత్స్వేషు స్వేషు పురేష్వహో
ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు తమ తమ నగరాల్లో సురక్షితంగా ఉన్నారా?
ప్రత్యేకం పరిపృచ్ఛయేశః సర్వానిత్థం కృతాదరాన్
ప్రభువు అందరినీ గౌరవంతో ఇలా ఒక్కొక్కరిని అన్నింటి గురించి అడిగాడు.
విససర్జాథ తాన్సర్వాన్దేవః సౌధం సమావిశత్
తర్వాత ఆ దేవుడు అందరినీ పంపించి తన మందిరంలోకి ప్రవేశించాడు.
మధ్యే మార్గం స చింతోభూద్దక్షః సత్యాః పితా తదా
మధ్యలో మార్గంలో, సత్యవంతుడైన దక్షుడు లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
అతీవ క్షుబ్ధచిత్తోభూన్మందరాఘాతతోఽబ్ధివత్
మందర పర్వతం సముద్రాన్ని కలిపినట్టు, అతని మనసు బాగా కలత చెందింది.
అతీవగర్వితో జాతః సతీ మే ప్రాప్య కన్యకామ్
సతీ నా కుమార్తెను కన్యారూపంలో పొందినందుకు అతడు చాలా గర్వంగా మారిపోయాడు.
కిం వంశ్యస్త్వేష కిం గోత్రః కిం దేశీయః కిమాత్మకః
ఇతని వంశం ఏమిటి? ఇతని గోత్రం ఏది? ఇతను ఏ దేశానికి చెందినవాడు? ఇతని స్వభావం ఎలా ఉంది?
న ప్రాయశస్తపస్వ్యేష క్వ తపః క్వాస్త్రధారణమ్
ఇతడు సాధువాడు కాదు. ఇతనికి తపస్సు ఎక్కడ? ఆయుధాలు ధరించడం ఎక్కడ?
అసౌ న బ్రహ్మచారీ స్యాత్కృతపాణిగ్రహ స్థితిః 4.2.87.
ఇతడు బ్రహ్మచారి కాదు, పెళ్లి చేసుకున్నవాడు.
న బ్రాహ్మణోభవత్యేష యతో వేదో న వేత్త్యముమ్
వేదాన్ని తెలియని వాడు బ్రాహ్మణుడు కాదు.
క్షతాత్సంత్రాణనాత్క్షత్రం తత్క్వాస్మిన్ప్రలయప్రియే
గాయపడినవారిని కాపాడటం వల్ల క్షత్రియుడు అని అంటారు. ప్రియమైనవాడా, లయ సమయంలో ఇక్కడ అలాంటి లక్షణం ఎక్కడ ఉంది?
శూద్రోపి న భవేత్ప్రాయో నాగయజ్ఞోపవీతవాన్
అతడు సాధారణంగా శూద్రుడూ కాదు, ఎందుకంటే అతను నాగయజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించాడు.
సర్వః ప్రకృత్యా జ్ఞాయేత స్థాణుః ప్రకృతివర్జితః
ప్రతి ఒక్కరినీ వారి స్వభావం ద్వారా తెలుసుకోవాలి. కదలని వాడు మాత్రమే స్వభావం లేనివాడు.
యోషాపి న భవేదేష యతోసౌ శ్మశ్రులాననః
అతడు స్త్రీ కూడా కాదు, ఎందుకంటే అతని ముఖంలో మీసం, గడ్డం ఉన్నాయి.
బాలోపి న భవత్యేష యతోఽయం బహువార్షికః
అతడు బాలుడు కూడా కాదు, ఎందుకంటే ఇతడు చాలా సంవత్సరాల వాడు.
అతో యువత్వం సంభావ్యం నాత్ర నూనం చిరంతనే
కాబట్టి ఇతడిని యువకుడిగా భావించాలి, ఇతడు పాతవాడు కాదని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు.
బ్రహ్మాదీన్సంహరేత్ప్రాంతే తథాపి చ న పాతకీ
బ్రహ్మాదులను అంతం చేసినా కూడా అతడు పాపి కాదు.
అహో ధార్ష్ట్యం మహద్దృష్టం జటిలస్యాద్య చాద్భుతమ్ 4.2.87.
హాయ్! ఈ జటాధారి వాడిలో ఈ రోజు ఎంత గొప్ప ధైర్యం కనిపించింది, ఎంత ఆశ్చర్యంగా ఉంది!
ఏవంభూతా భవంత్యేవ మాతాపితృవివర్జితాః
తల్లి తండ్రి లేని వారు ఇలానే ఉంటారు.
స్వచ్ఛందచారిణోఽనాథాః సర్వత్ర స్వాభిమానినః
వారు ఎవరికీ ఆధీనంగా లేరు, ఎక్కడైనా స్వేచ్ఛగా తిరుగుతారు, ఎప్పుడూ గర్వంగా ఉంటారు.
జామాతౄణాం స్వభావోయం ప్రాయశో గర్వభాజనమ్
జామాతుల స్వభావం ఇదే; వారు ఎక్కువగా గర్వంతో ఉంటారు.