మాఘకృష్ణచతుర్దశ్యాం తత్ర స్నానం విశేషతః
మాఘమాసంలో కృష్ణపక్ష చతుర్దశి నాడు అక్కడ స్నానం చేయడం విశేషమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
అన్యదా(?) తు కృతే స్నానే సర్వపాపక్షయో భవేత్
ఇతర సమయాల్లో కూడా అక్కడ స్నానం చేస్తే అన్ని పాపాలు నశిస్తాయి.
పాపమోచనతీర్థే తు పూర్వం తు సరయూజలే
పూర్వం పాపాలను తొలగించే ఆ తీర్థంలో, సరయూ నదీ జలాల్లో,
సహస్రధారాసంజ్ఞం తు సర్వకిల్బిషనాశనమ్ ప్రాణానుత్సృజ్య యోగేన యయౌ శేషాత్మతాం పురా
సహస్రధార అనే, అన్ని పాపాలను నశింపజేసే వాడు, యోగబలంతో ప్రాణాలు విడిచాడు; అప్పుడు శేషరూపాన్ని పొందాడు.
సార్ద్ధంహస్తత్రయేణైవ ప్రమాణం ధనుషో విదుః
దాని పరిమాణం ధనుస్సుతో కొలిచినప్పుడు మూడున్నర హస్తాలు అని చెబుతారు.
కృష్ణద్వైపాయనో వ్యాసః పునః పప్రచ్ఛ కౌతుకాత్
కృష్ణ ద్వైపాయన వ్యాసుడు, ఆసక్తితో మళ్లీ అడిగాడు.
శృణ్వంస్తీర్థస్య మాహాత్మ్యం న తృప్యతి మనో మమ
ఆ తీర్థ మహిమ వింటూ ఉండగా నా మనస్సు తృప్తి చెందడం లేదు.
సహస్రధారాతీర్థస్య సముత్పత్తిం మహోదయాత్
సహస్రధార తీర్థం మహోదయ పర్వతం నుండి ఎలా ఉద్భవించిందో చెప్పు.
పురా రామో రఘుపతిర్దేవకార్యం విధాయ వై 2.8.2.
పూర్వం రఘువంశాధిపతి రాముడు దేవతల పనిని పూర్తిచేశాడు.
మయా త్యాజ్యో భవేత్క్షిప్రమిత్థం చక్రే స సంవిదమ్
ఆయన ఇలా నిర్ణయించుకున్నాడు — 'నేను దీన్ని త్వరగా వదిలేయాలి.'
తస్మిన్మంత్రయమాణే హి ద్వారే తిష్ఠతి లక్ష్మణే
ఆయన ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ద్వారంలో లక్ష్మణుడు నిలబడి ఉన్నాడు.
ఆగత్య లక్ష్మణం శీఘ్రం ప్రీత్యోవాచ క్షుధాఽఽకులః
ఆ సమయంలో ఆకలితో అలమటిస్తున్న లక్ష్మణుడి వద్దకు వచ్చి, రాముడు ప్రేమతో మాట్లాడాడు.
కార్యార్థినమిదం వాక్యం నాన్యథా కర్తుమర్హసి
ఏదైనా కార్యసిద్ధి కోరుకునే వారికి ఇచ్చిన ఈ ఆదేశాన్ని నీవు వేరే విధంగా చేయకూడదు.
మునిం నివేదయామాస రామాగ్రే దర్శనార్థినమ్
ఆయన రాముని ముందు దర్శనం కోసం ఎదురు చూస్తున్నవాడున్నాడని మునికి తెలియజేశాడు.
రామోఽపి కాలమామంత్ర్య ప్రస్థాప్య చ బహిర్యయౌ
రాముడు సమయం చూసి, అతడిని పంపించి, బయటకు వెళ్లాడు.
దుర్వాససం మునివరం ప్రస్థాప్య స్వయమాదరాత్
తానే స్వయంగా గౌరవంగా దుర్వాస మహర్షిని పంపించాడు.
లక్ష్మణోఽపి తదా వీరః కుర్వన్నవితథం వచః
ఆ సమయంలో వీరుడైన లక్ష్మణుడు ఆ ఆజ్ఞను తప్పకుండా నెరవేర్చాడు.
తత్ర గత్వాథ చ స్నాత్వా ధ్యానమాస్థాయ సత్వరమ్
అక్కడికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, వెంటనే ధ్యానంలో మునిగిపోయాడు.
తతః ప్రాదురభూత్తత్ర సహస్రఫణమణ్డితః సురలోకాత్సురేన్ద్రోఽపి సమాగాదమరైః సహ ।। 2.8.2.
అప్పుడే వెయ్యి ఫణాలతో అలంకరించబడిన దేవేంద్రుడు, అమరులతో కలిసి దేవలోకంనుండి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తతః శేషాత్మతాం యాతం లక్ష్మణం సత్యసంగరమ్
తర్వాత సత్యనిష్ఠుడైన లక్ష్మణుడు శేషరూపాన్ని పొందాడు.
ఇన్ద్ర ఉవాచ లక్ష్మణోత్తిష్ఠ శీఘ్రం త్వమారోహ స్వపదం స్వకమ్
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు — 'లక్ష్మణా! త్వరగా లేచి, నీ స్వస్థానానికి చేరు.'
వైష్ణవం పరమం స్థానం ప్రాప్నుహి త్వం సనాతనమ్
నీవు శాశ్వతమైన పరమ వైష్ణవ స్థానాన్ని పొందు.
సహస్రధా క్షితిం భిత్త్వా సహస్రఫణమణ్డలైః
అప్పుడు వెయ్యి ఫణాలతో భూమిని వెయ్యి చోట్ల చీల్చాడు.
ఫణసాహస్రమణిభిర్దగ్ధాః శేషస్య సువ్రత ఖ్యాతం సహస్రధారేతి భవిష్యతి న సంశయః
శేషుని వెయ్యి మణుల ఫణాలతో భూమి కాలిపోయింది, ఓ సత్ప్రవర్త! ఇది 'సహస్రధార' అని ప్రసిద్ధి చెందుతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు.
ఏతత్క్షేత్రప్రమాణం తు ధనుషాం పఞ్చవింశతిః సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా విష్ణులోకం వ్రజేన్నరః
ఈ క్షేత్ర పరిమాణం ఇరవై ఐదు ధనుస్సులు; ఇక్కడ పాపరహితుడైన వాడు విష్ణు లోకాన్ని పొందుతాడు.
అత్ర స్నాతో నరో ధీమాఞ్ఛేషం సంపూజ్య చావ్యయమ్
ఇక్కడ స్నానం చేసి, అక్షయుడైన శేషుని పూజించిన జ్ఞానవంతుడు—
తస్మాదత్ర ప్రకర్తవ్యం స్నానం విధిపురఃసరమ్
అందుచేత ఇక్కడ విధి ప్రకారం స్నానం తప్పక చేయాలి.
స్వర్ణం చాన్నం చ వాసాంసి దేయాని శ్రద్ధయాన్వితైః
ఇక్కడ విశ్వాసంతో ఉన్నవారు బంగారం, అన్నం, వస్త్రాలు దానం చేయాలి.
తస్మాదేతన్మహాతీర్థం సర్వకామఫలప్రదమ్ 2.8.2.
కాబట్టి ఇది మహా తీర్థం, అన్ని కోరికలకు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శ్రావణే శుద్ధపక్షస్య యా తిథిః పఞ్చమీ భవేత్
శ్రావణ మాసంలో శుద్ధపక్షంలో వచ్చే పంచమి తిథి—