కథం నాజ్ఞాయి తనయో ఽవినయానయకోవిదః
అవినయాన్ని బాగా తెలిసిన ఆ కుమారుడిని ఎలా గుర్తించలేకపోయారు?
ప్రావృత్య వాససా మౌలిం ప్రావిశన్నిజమందిరమ్
తలపై వస్త్రం వేసుకుని తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
దీక్షితాయిని కుత్రాసి క్వ తే గుణనిధిః సుతః
ఓ దీక్షితుని భార్యా! నువ్వెక్కడ ఉన్నావు? నీ కుమారుడు, ఆ గుణాల నిధి ఎక్కడ ఉన్నాడు?
అంగోద్వర్తన కాలే యా త్వయా మేంఽగులితో హృతా
నీవు నా చేతులను మర్దన చేస్తున్నప్పుడు తీసుకున్న ఉంగరం పోయింది.
ఇతి శ్రుత్వాథ తద్వాక్యం భీతా సా దీక్షితాయినీ
ఆ మాటలు విని, దీక్షితుని భార్య భయపడింది.
వ్యగ్రాస్మి దేవపూజార్థముపహారాది కర్మణి 4.1.13.
దేవతల పూజకు, నైవేద్యాది పనుల్లో నేను బిజీగా ఉన్నాను.
ఇదానీమేవ పక్వాన్నకరణవ్యగ్రయా మయా
ఇప్పుడే నేను వంట చేయడంలో తలమునకగా ఉన్నాను.
దీక్షిత ఉవాచ హంహో సత్పుత్రజనని నిత్యం సత్యప్రభాషిణి
దీక్షితుడు ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మపుత్రుని తల్లీ! నిత్యం నిజం మాట్లాడేవాడివి.'
తదాతదేతి త్వం బ్రూయా నాథేదానీం స నిర్గతః
నువ్వు 'అప్పుడు' అని, 'అప్పుడు కాదు' అని అంటున్నావు. ఇప్పుడు అతడు బయటకు వెళ్లిపోయాడు.
కుతస్త్వచ్ఛాటకః పత్ని మాంజిష్ఠో యో మయాఽర్పితః
భార్యా! నేను ఇచ్చిన ఆ ఎర్ర చాదర నీ దగ్గరికి ఎక్కడిదీ?
సాంప్రతం నేక్ష్యతే సోపి భృంగారుర్మణిమండితః
ఇప్పుడు ఆ రత్నాలతో అలంకరించబడిన తేనెటీగ కూడా కనబడడం లేదు.
క్వ దాక్షిణాత్యం తత్కాంస్యం గౌడీ తామ్రఘటీ క్వ సా
ఆ దక్షిణాది కాంస్యపాత్ర ఎక్కడ? ఆ గౌడదేశపు రాగిపాత్ర ఎక్కడ? ఆమె ఎక్కడ?
క్వ సా పర్వతదేశీయా చంద్రకాంతశిలోద్భవా
ఆ పర్వత ప్రాంతంలో నివసించే, చంద్రకాంత మణి నుండి పుట్టిన ఆమె ఎక్కడ?
కిం బహూక్తేన కులజే తుభ్యం కుప్యామ్యహం వృథా
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? ఓ మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవాడా, నేను నీ మీద వృథాగా కోపపడుతున్నాను.
అనపత్యోస్మి తేనాహం దుష్టేన కులదూషిణా
ఆ దుష్టుడు, కుటుంబాన్ని నాశనం చేసిన వాడి వల్లనే నేను సంతానహీనుడిని అయ్యాను.
అపుత్రత్వం వరం నృణాం కుపుత్రాత్కులపాంసనాత్ 4.1.13.
మనుషులకు, కుటుంబానికి అపకీర్తి తెచ్చే చెడ్డ కుమారుడి కన్నా, సంతానం లేకపోవడమే మంచిది.
స్నాత్వా నిత్యవిధిం కృత్వా తస్మిన్నేవాహ్నికస్యచిత్
స్నానం చేసి, నిత్యకర్మలు ఆచరించిన తరువాత, అదే రోజున
శ్రుత్వా తథా స వృత్తాంతం ప్రాక్తనం స్వం వినింద్య చ
అలా ఆ కథను విని, తన గతాన్ని తానే నిందించుకున్నాడు.
చింతామవాప మహతీం క్వ యామి కరవాణి కిమ్
అతడు లోతైన ఆలోచనలో పడిపోయాడు — "ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఏమి చేయాలి?" అని.
దేశాంతరే హ్యస్తి ధనః సద్విద్యః సుఖమేధతే
ఇంకొక దేశంలో ధనం ఉంది, మంచి విద్య ఉంది, సుఖం కూడా లభిస్తుంది.
యాయజూకే కులే జన్మ క్వక్వ మే వ్యసనం తథా
యజ్ఞాలు చేసే కుటుంబంలో జన్మ ఎక్కడ, నా దుఃఖం ఎక్కడ?
భిక్షితుం నాధిగచ్ఛామి న మే పరిచితః క్వచిత్
భిక్ష అడగడం నాకు చేతకాదు; నాకు ఎక్కడా పరిచయమైనవారు లేరు.
సదాభ్యుదితే భానౌ ప్రసూర్మే మృష్టభోజనమ్
ప్రతి రోజు సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, నా తల్లి నాకు రుచికరమైన అన్నం ఇచ్చేది.
ఇతి చింతయతస్తస్య భానురస్తాచలం గతః
అతడు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, సూర్యుడు పర్వతం వెనుకకు అస్తమించిపోయాడు.
మహోపహారానాదాయ నగరాద్బహిరభ్యగాత్
పెద్ద బహుమతులు తీసుకుని, పట్టణం నుండి బయటకు వెళ్లాడు.
పక్వాన్నగంధమాఘ్రాయ క్షుధితః స తమన్వగాత్ 4.1.13.
వండిన అన్నం వాసన వాసించి, ఆకలితో అతడు అతని వెంట వెళ్లాడు.
పలాయమానో నిహతః క్షణాత్పంచత్వమాగతః
పారిపోతూ ఉండగా, అతడిని కొట్టి, ఒక్క క్షణంలో మరణించిపోయాడు.
కులాచారప్రతీపోయం పిత్రోర్వాక్యపరాఙ్ముఖః 4.1.13.
ఇతడు కుటుంబ ఆచారాలకు విరుద్ధంగా, తల్లిదండ్రుల మాటలను పట్టించుకోకుండా పోతున్నాడు.
కలింగరాజోభవితాఽధునావిధుతకల్మషః 4.1.13.
ఇప్పుడు కలింగ దేశపు రాజు తన పాపాలన్నీ విడిచిపెట్టి పవిత్రుడవుతాడు.
స్వార్థదీపదశోద్యోత లింగమౌలి తమోహరః 4.1.13.
ఆ లింగానికి ముల్లపూసలా ఉన్న తల మణి, తన స్వార్థబుద్ధి వెలుగుతో చీకటిని తొలగిస్తుంది.