సత్యవ్రతాయ శుచయే గాంగేయాయ మహాత్మనే
—సత్యవ్రతుడు, పవిత్రుడు, గంగా కుమారుడైన మహాత్ముడికి—
సవ్యేనాఽనేన మంత్రేణ తర్పణం సార్వవర్ణికమ్ ।। 2.4.32.
—ఈ మంత్రంతో ఎడమ చేతితో అన్ని వర్ణాల వారికి తర్పణం చేయాలి.
వ్రతాంగత్వాత్పూర్ణిమాయాం ప్రదేయః పాపపూరుషః
వ్రతంలో భాగంగా, పౌర్ణమి నాడు పాపాత్ముడిని దానం చేయాలి.
యః పుత్రార్థం వ్రతం కుర్యాత్సస్త్రీకో భీష్మపఞ్చకమ్
ఎవరైనా కుమారసంతానం కోసం భార్యతో కలిసి భీష్మ పంచక వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే—
అవశ్యమేవ కర్తవ్యం తస్మాద్భీష్మస్య పంచకమ్
—అతడు తప్పనిసరిగా భీష్ముని ఐదు రోజులు వ్రతాన్ని చేయాలి.
కార్తికేయాయ రుద్రేణ పురా ప్రోక్తః సవిస్తరాత్
ఈ వ్రతాన్ని పుర్వకాలంలో రుద్రుడు కార్తికేయునికి పూర్తిగా వివరించాడు.
భీష్మేణైతద్యతః ప్రాప్తం వ్రతం పఞ్చదినాత్మకమ్
ఈ ఐదు రోజుల వ్రతాన్ని భీష్ముని నుండి పొందారు.
సకాశాద్వాసుదేవస్య తేనోక్తం భీష్మపఞ్చకమ్
వాసుదేవుని ద్వారా దీనిని భీష్మ పంచకంగా ప్రకటించారు.
కార్తికే శుక్లపక్షే తు శృణు ధర్మం పురాతనమ్
ఇప్పుడు కార్తీక మాసంలో శుక్లపక్షంలో జరిగే పురాతన ధర్మాన్ని విను.
అమ్బరీషేణ భోగాద్యైశ్చీర్ణం త్రేతాయుగాదిషు
ఈ వ్రతాన్ని అంబరీషుడు త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో భోగాదులతో పాటుగా ఆచరించాడు.
క్షత్రియైశ్చ తథా వైశ్యైః సత్యశౌచపరాయణైః
క్షత్రియులు, అలాగే సత్యశౌచపరాయణులైన వైశ్యులు కూడా,
దుష్కరం భీష్మమిత్యాహుర్న శక్యం ప్రాకృతైర్నరైః 2.4.32.
ఇది చాలా కష్టమైనదిగా, భయంకరమైనదిగా చెప్పబడింది; సాధారణ మనుషులకు సాధ్యపడదు.
వ్రతం చైతన్మహాపుణ్యం మహాపాతకనాశనమ్
ఈ వ్రతం మహాపుణ్యదాయకం, పెద్దపాపాలను నశింపజేస్తుంది.
కార్తికస్యాఽమలే పక్షే స్నాత్వా సమ్యగ్విధానతః
కార్తికమాసంలో పవిత్రమైన పక్షంలో, నియమంగా స్నానం చేసి,
ప్రాతః స్నాత్వా విశేషేణ మధ్యాహ్నే చ తథా వ్రతీ
ప్రత్యేకంగా ఉదయం, అలాగే మధ్యాహ్నం కూడా స్నానం చేసి వ్రతధారి,
యవవ్రీహితిలైః సమ్యక్పితౄన్సంతర్పయేత్క్రమాత్
యవలు, వరిబియ్యం, నువ్వులతో క్రమంగా పితృదేవతలను తృప్తిపర్చాలి.
భీష్మాయోదకదానం చ అర్ఘ్యం చైవ ప్రయత్నతః
భీష్మునికి జలదానం, అర్ఘ్యం శ్రద్ధతో సమర్పించాలి.
పంచరత్నం విశేషేణ దత్త్వా విప్రాయ యత్నతః
ప్రత్యేకంగా, శ్రద్ధతో, ఐదు రత్నాలను బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి.
పఞ్చకే పూజయిత్వా తు కోటిజన్మాని తుష్యతి
ఈ ఐదు రోజుల పూజ చేసి, కోటి జన్మలకు సంతృప్తిని పొందుతాడు.
యత్కించిద్దదతే మర్త్యః పంచధాతుప్రకల్పితమ్
మరణశీలుడు ఐదు లోహాలతో చేసినదేదైనా దానం చేస్తే,
కృత్వా తూదకదానం తు తథాఽర్ఘ్యస్య చ దాపనమ్
అలాగే జలదానం చేసి, అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి,
వైయాఘ్రపాదగోత్రాయ సాంకృత్య ప్రవరాయ చ 2.4.32.
వైయాఘ్రపాద గోత్రానికి చెందినవారికి, ఉత్తమ వంశానికి చెందినవారికి,
వసూనామవతారాయ శంతనోరాత్మజాయ చ
వసువుల అవతారుడైన శంతనువు కుమారుడైన భీష్మునికి,
అశ్వమేధసమం పుణ్యం ప్రాప్నోత్యత్ర న సంశయః
అశ్వమేధయాగానికి సమానమైన పుణ్యాన్ని పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
పంచాఽహమపి కర్తవ్యం నియమం చ ప్రయత్నతః
ఈ ఐదు రోజుల నియమాన్ని కూడా శ్రద్ధతో పాటించాలి.
ఉత్తరాయణహీనాయ భీష్మాయ ప్రదదౌ హరిః
ఉత్తరాయణం రాని భీష్మునికి హరిదేవుడు అనుగ్రహించాడు.
తతః సంపూజయేద్దేవం సర్వపాపహరం హరిమ్
తర్వాత అన్ని పాపాలను హరించే హరిదేవుని పూజించాలి.
స్నాపయేత జలైర్భక్త్యా మధుక్షీరఘృతేన చ
భక్తితో నీటితో, తేనె, పాలు, నెయ్యితో హరిదేవుని అభిషేకం చేయాలి.
చన్దనేన సుగన్ధేన కుమకుమేనాఽథ కేశవమ్
సుగంధమైన చందనం, కుంకుమతో కేశవుని పూజించాలి.
అర్చయేద్రుచిరైః పుష్పైర్గంధధూపసమన్వితైః
అందమైన పువ్వులతో, పరిమళభరితమైన ధూపంతో పూజ చేయాలి.