** నారద ఉవాచ భగవఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి వ్రతానాముత్తమం వ్రతమ్ 2.4.30.
నారదుడు ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా! అన్ని వ్రతాలలో శ్రేష్ఠమైన వ్రతం ఏదో వినాలని నేను కోరుతున్నాను.
బ్రహ్మోవాచ సాధు నారద సర్వం తే యత్పృష్టం ప్రబ్రువేఽనఘ
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా చెప్పాడు: నారదా! నీవు అడిగినది చాలా మంచిది. పాపరహితుడా! నీవు అడిగిన ప్రతిదాన్ని చెబుతాను.
సురాణాం చ యథా విష్ణుస్తపతాం చ యథా రవిః
దేవతల్లో విష్ణువు ఎలా ఉన్నాడో, తపస్సు చేసేవారిలో సూర్యుడు ఎలా ఉన్నాడో—
శ్రేష్ఠం సర్వవ్రతానాం తు తద్వన్మాసోపవాసనమ్
అలాగే, అన్ని వ్రతాలలో మాస ఉపవాసమే శ్రేష్ఠమైనది.
సర్వదానోద్భవం చైవ యజ్ఞైశ్చ భూరిదక్షిణైః
అది అన్ని దానాల వల్ల, పెద్ద పెద్ద యజ్ఞాలలో ఇచ్చే దక్షిణల వల్ల కలుగుతుంది.
గురోరాజ్ఞాం తతో లబ్ధ్వా కుర్యాన్మాసోపవాసనమ్
గురువు ఆజ్ఞ తీసుకున్న తర్వాత మాస ఉపవాసాన్ని చేయాలి.
మాసోపవాసం కుర్వీత జ్ఞాత్వా దేహబలాఽబలమ్
తన శరీర బలాబలాలను తెలుసుకుని మాస ఉపవాసాన్ని ఆచరించాలి.
మాసోపవాసం కుర్వీత గురోర్విప్రాజ్ఞయా తతః
గురువు లేదా పండితుడి చెప్పినట్లు మాస ఉపవాసాన్ని చేయాలి.
వ్రతమేతత్తు గృహ్ణీయాద్యావత్త్రింశద్దినాని తు
ఈ వ్రతాన్ని ముప్పై రోజులు పాటించాలి.
నైవేద్యధూపదీపాద్యైః పుష్పైర్నానావిధైరపి
అన్నం, ధూపం, దీపం, రకరకాల పువ్వులతో పూజ చేయాలి.
నరః స్వధర్మనిరతః సధవా చ జితేన్ద్రియా 2.4.30.
తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధతతో చేసే పురుషుడు, ఇంద్రియాలను జయించిన సతీస్త్రీ కూడా దీనిని చేయవచ్చు.
వస్త్వాలోకనగన్ధాదిస్వాదితం పరికీర్తితమ్
దృష్టి, వాసన మొదలైన ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవించడం ఇక్కడ చెప్పబడింది.
గాత్రాభ్యంగం శిరోభ్యంగం తాంబూలం సవిలేపనమ్
శరీరానికి, తలకి నూనె రాయడం, తాంబూలం, అంగరాగం వాడడం—
న వ్రతస్థః స్పృశేత్కంచిద్వికర్మస్థం న చాలపేత్
వ్రతంలో ఉన్నవాడు, తప్పు పనులు చేసే వారిని తాకకూడదు, వారితో మాటలాడకూడదు.
కృత్వా మాసోపవాసం తు యథోక్తవిధినా నరః
నియమానుసారం నెల రోజుల ఉపవాసాన్ని పూర్తి చేసిన తరువాత,
తతోఽర్చయేదేవ పుణ్యం ద్వాదశ్యాం గరుడధ్వజమ్
తర్వాత, ద్వాదశి రోజున పుణ్యమైన గరుడధ్వజుడిని పూజించాలి.
దద్యాచ్చ దక్షిణాం తేభ్యః ప్రణిపత్య క్షమాపయేత్
వారికి దక్షిణా ఇచ్చి, నమస్కరించి, క్షమాపణ కోరాలి.
ఏవం మాసోపవాసాంతే వృత్వా విప్రాంస్త్రయోదశ
ఇలా నెల రోజుల ఉపవాసం ముగిసిన తరువాత, పదమూడు బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి.
తతోఽనుభోజయేద్విప్రాన్నమస్కారపురఃసరమ్
తర్వాత, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, భోజనం పెట్టాలి.
యోగపట్టాని సూత్రాణి శయ్యాం సోపస్కరాం తథా
యోగపట్టాలు, యజ్ఞోపవీతాలు, మంచం, దాని పరికరాలు ఇవ్వాలి.
విధిర్మాసోపవాసస్య యథావత్పరికీర్తితః 2.4.30.
నెల రోజుల ఉపవాస విధానం పూర్తిగా వివరించబడింది.
ఋషిభ్యో వాలఖిల్యైశ్చ ప్రోక్తం తం శృణు నారద
వాలఖిల్య ఋషులు ఈ విషయాన్ని ఇతర ఋషులకు చెప్పారు; నారదా! విను.
పూర్వాఽపరాహ్ణగా గ్రాహ్యా క్రమాద్దానోపవాసయోః
దానం, ఉపవాసానికి కాలాన్ని పూర్వాహ్నం నుంచి అపరాహ్నం వరకూ క్రమంగా పాటించాలి.
అత్ర కూష్మాండకోనామ హతో దైత్యస్తు విష్ణునా
ఇక్కడ కూష్మాండ అనే దానవుడు విష్ణువుచేత హతుడయ్యాడు.
తస్మాత్కూష్మాండదానేన ఫలమాప్నోతి నిశ్చితమ్
అందుకే, కూష్మాండాన్ని దానం చేయడం వల్ల ఖచ్చితంగా ఫలం లభిస్తుంది.
స్వశాఖోక్తేన విధినా తులస్యాః కరపీడనమ్
తన వంశంలో చెప్పిన నియమం ప్రకారం తులసి ఆకును చేతితో నలిపి పూజించాలి.
కార్తికే శుక్లనవమీమవాప్య విజితేంద్రియః
కార్తీక మాసంలో శుక్ల పక్షం తొమ్మిదవ తిథిని చేరి, ఇంద్రియాలపై జయాన్ని సాధించినవాడు,
పూజయేద్విధివద్భక్త్యా వ్రతీ తత్ర దినత్రయమ్
వ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు అక్కడ మూడు రోజులు సక్రమంగా, భక్తితో పూజ చేయాలి.
గ్రాహ్యం త్రిరాత్రమత్రైవ నవమ్యాద్యనురోధతః
ఇక్కడ, తొమ్మిదవ తిథి మొదలుకొని మూడు రాత్రులు వ్రతాన్ని పాటించాలి.
ధాత్ర్యశ్వత్థౌ య ఏకత్ర పాలయిత్వా సముద్వహేత్
ఒకవాడు ఒకచోట ధాత్రి, అశ్వత్థ వృక్షాలను పెంచితే,