ధర్మదత్తో హ్యసౌ జాతప్రత్యయస్తద్వ్రతే స్థితః
ధర్మదత్తుడు తన నమ్మకంతో ఆ వ్రతంలో స్థిరంగా ఉండిపోయాడు.
ఇతిహాసమిమం పురాభవం శృణుతే శ్రావయతే చ యః పుమాన్
ఈ పురాణగాథను ఎవడు వినినా, ఇతరులకు వినిపించినా
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా పృథుర్విస్మితమానసః
ఆ మాటలు విని పృథువు ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిపోయింది.
పురాఽవంతీపురే కశ్చిద్విప్ర ఆసీద్ధనేశ్వరః
పురాతనకాలంలో అవంతీపురిలో ఓ ధనవంతుడైన బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు.
దేశాద్దేశాతరం గచ్ఛన్క్రయవిక్రయకారణాత్
కొనుగోలు, అమ్మకాలు కోసం అతడు ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి వెళ్ళేవాడు.
మహిషేణ కృతా పూర్వం తస్మాన్మాహిష్మతీతి సా
ఒకప్పుడు ఒక మహిషి ఆ పట్టణాన్ని స్థాపించింది. అందుకే దానికి మాహిష్మతీ అని పేరు వచ్చింది.
కార్తికవ్రతినస్తత్ర నానాదేశాఽఽగతాన్నరాన్
అక్కడ వివిధ ప్రాంతాల నుండి కార్తిక వ్రతాన్ని ఆచరించే వారు వచ్చి చేరారు.
స నిత్యం నర్మదాతీరే భ్రమన్విక్రయకారణాత్
అతడు నిత్యం నర్మదా నదీ తీరంలో తిరుగుతూ వ్యాపారం చేసేవాడు.
కాంశ్చిత్పురాణం పఠతః కాంశ్చిచ్చ శ్రవణే రతాన్
అక్కడ కొందరు పురాణాలు చదువుతుంటే, మరికొందరు వినడంలో మునిగి ఉండేవారు.
ఉద్యాపనవిధౌ సక్తాన్కాంశ్చిజ్జాగరణే రతాన్
కొంతమంది ఉధ్యాపన కర్మల్లో నిమగ్నంగా ఉండగా, ఇంకొందరు జాగరణలో తలమునకలయ్యారు.
దదర్శ కౌతుకావిష్టస్తత్రతత్ర ధనేశ్వరః
ఆ ధనవంతుడు ఆశ్చర్యంతో అక్కడక్కడా వారిని గమనించేవాడు.
వైష్ణవానాం తథా విష్ణోర్నామశ్రావాది సోఽలభత్ 2.4.29.
అలాగే, వైష్ణవులు విష్ణువు పేర్లను జపించడాన్ని అతడు వినాడు.
తావత్కృష్ణాఽహినా దష్టో విహ్వలః స పపాత హ
ఆ సమయంలో నల్ల పాము కాటు వేసింది. అతడు బాధతో నేలపై పడిపోయాడు.
యమాజ్ఞయా కుంభిపాకే చిక్షిపుస్తం ధనేశ్వరమ్
యమధర్మరాజు ఆజ్ఞతో, ఆ ధనవంతుణ్ణి కుంభీపాక నరకంలోకి వేయించారు.
కుంభీపాకో యథా వహ్నిః ప్రహ్లాదక్షేపణాత్పురా
కుంభీపాక నరకం అగ్నిలా ఉంటుంది. పూర్వం ప్రహ్లాదుని వేయించినప్పుడు కూడా అలానే ఉండేది.
తావదభ్యాగతస్తత్ర నారదః ప్రాహ సత్వరమ్ నారద ఉవాచ నైవాఽయం నిరయాన్భోక్తుమర్హో హ్యరుణనందన
అప్పుడు నారదుడు అక్కడికి వచ్చి త్వరగా ఇలా అన్నాడు: 'అరుణుని కుమారుడా, ఈ మనిషి నరకంలో బాధపడే అర్హుడు కాదు.'
యస్మాదంతేఽస్య సంజాతం కర్మ యన్నిరయాపహమ్
జీవితాంతంలో, నరకంలో బాధలను తొలగించే పుణ్యకర్మ జన్మిస్తుంది.
తతః షడంశమాప్నోతి పుణ్యస్య నియతం నరః
అందువల్ల, మనిషికి ఖచ్చితంగా ఆ పుణ్యఫలంలో ఆరు వంతులలో ఒక వంతు లభిస్తుంది.
కార్తికవ్రతిభిర్మాసం తేషాం పుణ్యాంశభాగయమ్
కార్తిక వ్రతాన్ని నెల రోజుల పాటు ఆచరించినవారికి, వారి పుణ్యఫలంలో ఒక భాగం దక్కుతుంది.
తస్మాదకామపుణ్యో హి యక్షయోనిస్థితో హ్యయమ్
అందుకే, యక్షునిగా పుట్టిన ఈ వ్యక్తికి పుణ్యం లేదు, కోరిక కూడా లేదు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా గతవతి నారదే స సౌరిస్తద్వాక్యశ్రవణవిబుద్ధతత్సుకర్మా
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: నారదుడు ఇలా చెప్పి వెళ్లిన తరువాత, సౌరి ఆ మాటలు విని, తన చేసిన మంచి పనులను గుర్తు చేసుకున్నాడు.
తతో ధనేశ్వరం నీత్వా నిరయాన్ప్రేతపోఽబ్రవీత్ 2.4.29.
తర్వాత, యమదూతుడు ధనేశ్వరుడిని నరకాల నుంచి తీసుకెళ్లి ఇలా అన్నాడు.
ఏషు పాపకరా నిత్యం పచ్యంతే యమకింకరైః
ఇక్కడ, పాపాలు చేసినవారు యముని సేవకుల చేత ఎప్పుడూ వేయించబడుతారు.
అకామాత్పాతకం శుష్కం కామాదార్ద్రముదాహృతమ్
ఇచ్చాపూర్వకంగా చేసిన పాపాన్ని తడి పాపం అంటారు; కోరిక లేకుండా చేసినదాన్ని పొడి పాపం అంటారు.
చతురాశీతిసంఖ్యాకైః పృథగ్భేదైరవస్థితాన్
వీటిని ఎనభై నాలుగు వేర్వేరు రకాలుగా విభజించి ఉంచారు.
జాతిభ్రంశకరం తద్వదుపపాతకసంజ్ఞకమ్
అలాగే, కులభ్రష్టతకు కారణమయ్యే పాపాన్ని ఉపపాతకమని అంటారు.
ఏభిః సప్తసు పచ్యంతే నిరయేషు యథాక్రమమ్
ఈ ఏడింటి వల్ల, వారు నరకాల్లో ఒక్కొక్కటి తగిన విధంగా శిక్షను అనుభవిస్తారు.
తత్పుణ్యోపచయాదేతే నిర్హృతా నిరయాః ఖలు
ఆ పుణ్యం పెరిగినప్పుడు, ఈ నరకాల నుండి తప్పించుకోవచ్చు.
ధనేశ్వరం యక్షలోకం యక్షశ్చాఽభూత్స తత్ర హి
ధనేశ్వరుడు యక్షలోకాన్ని పొందాడు, అక్కడ అతడు యక్షుడయ్యాడు.
సాయంసంధ్యావిధిం కర్తుం జగామ జననీగృహమ్
సాయంకాల సంధ్యావందనం చేయడానికి తల్లి ఇంటికి వెళ్లాడు.