తులసీపూజయా తస్య రత్నపూజాం పురా కృతామ్
తులసి పూజతో, అతడు రాజు మునుపు చేసిన రత్నాల పూజను మించిపోయాడు.
విష్ణుదాస కథం సేయమాచ్ఛన్నా తులసీదలైః
విష్ణుదాసా, ఈ పూజ తులసి ఆకులతో ఎందుకు మరుగున పడింది?
విష్ణుభక్తిం న జానాసి వరాకోఽసి మతో మమ
నీకు విష్ణుభక్తి తెలియదు; నీవు నా దృష్టిలో దురదృష్టవంతుడవు.
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా సక్రోధః స ద్విజోత్తమః
ఆ మాటలు విని, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు కోపంతో నిండిపోయాడు.
కియద్విష్ణువ్రతం పూర్వం త్వయా చీర్ణం వదస్వ తత్
నీవు మునుపు ఎంత విష్ణు వ్రతాలు ఆచరించావో చెప్పు.
తద్బ్రాహ్మణవచః శ్రుత్వా ప్రహస్య స నృపోత్తమః
ఆ బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, ఆ ఉత్తమ రాజు నవ్వాడు.
ఇత్థం చేద్వదసే విప్ర విష్ణుభక్త్యాఽతిగర్వితః
ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు విష్ణుభక్తి వల్ల ఎంతో గర్వంతో ఇలా మాట్లాడుతున్నావు.
యజ్ఞదానాదికం నైవ విష్ణోస్తుష్టికరం కృతమ్ 2.4.26.
అయితే, యజ్ఞాలు, దానాలు వంటి పనులు విష్ణువును నిజంగా సంతుష్టిపర్చవు.
ఈదృశస్యాఽపి తే గర్వ ఏష తిష్ఠతి భక్తితః
ఇంతైనా నీకు ఈ గర్వం భక్తి వల్ల ఇంకా మిగిలే ఉంది.
సాక్షాత్కారమహం విష్ణోరేష వాదో గమిష్యతి
నేను విష్ణువు ప్రత్యక్ష దర్శనాన్ని కలిగిస్తాను; ఈ వాదం అక్కడే ముగుస్తుంది.
ఆరభద్వైష్ణవం సత్రం కృత్వాఽఽచార్యం తు ముద్గలమ్
అతడు గొప్ప వైష్ణవ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు, ముద్గలుడు ఆచార్యునిగా నియమించబడ్డాడు.
ఋషిసంఘసమాజుష్టం బహ్వన్నం బహుదక్షిణమ్
ఆ యజ్ఞానికి ఋషుల సమూహాలు హాజరయ్యారు, విరివిగా అన్నపానాలు, అనేక దక్షిణలు ఇచ్చారు.
విష్ణుదాసోఽపి తత్రైవ తస్థౌ దేవాలయే వ్రతీ
విష్ణుదాసుడు కూడా అక్కడే దేవాలయంలో వ్రతాన్ని పాటిస్తూ ఉన్నాడు.
మాఘోర్జయోర్వ్రతం సమ్యక్తులసీవనపాలనమ్
మాఘ, కార్తిక మాసాల్లో వ్రతాన్ని సంపూర్ణంగా ఆచరించాడు, తులసి తోటను జాగ్రత్తగా చూసుకున్నాడు.
ఉపచారైః షోడశభిర్నృత్యగీతాదిమంగలైః
పదహారు విధాల ఉపచారాలతో, నృత్యం, పాట, మంగళకార్యాలతో పూజ చేశారు.
నిత్యం సంస్మరణం విష్ణోర్గచ్ఛన్భువి స్వపన్నపి
విష్ణువును నిత్యం స్మరించేవాడు, భూమిపై నడుస్తున్నా, నిద్రలో ఉన్నా కూడా.
మాఘకార్తికయోర్నిత్యం విశేషనియమానపి
మాఘ, కార్తిక మాసాల్లో ప్రత్యేక నియమాలను కూడా పాటించేవాడు.
ఏవం సమారాధయతోః శ్రియః పతిం తయోశ్చ చోలేశ్వరవిష్ణుదాసయోః 2.4.26.
ఇలా చోలేశ్వరుడు, విష్ణుదాసుడు ఇద్దరూ శ్రీపతిని భక్తితో ఆరాధించసాగారు.
స పాకమకరోత్తావదహరత్కోఽప్యలక్షితః
అతడు నైవేద్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు, కాని ఎవరో కనిపించని వారు దాన్ని తీసుకెళ్లారు.
తమదృష్ట్వాఽప్యసౌ పాకం పునర్నైవాఽకరోత్తదా
ఆ నైవేద్యాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లారో చూడకపోయినా, అప్పటికి మళ్లీ నైవేద్యం చేయలేదు.
ద్వితీయేఽహ్ని పునః పాకం కృత్వా యావత్స విష్ణవే
రెండవ రోజు, విష్ణువుకు నైవేద్యం సిద్ధం చేసిన తరువాత,
ఏవం సప్తదినం తస్య పాకం కోఽప్యహరన్నృప
ఇలా ఏడు రోజులు, ఎవరో అతని నైవేద్యాన్ని తీసుకెళ్లారు, ఓ రాజా.
అహో నిత్యం సమభ్యేత్య కః పాకం హరతే మమ
అయ్యో! ప్రతి రోజు వచ్చి నా నైవేద్యాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్తున్నారు?
పునః పాకం విధాయాఽత్ర భుజ్యతే యది చేన్మయా
మళ్లీ నైవేద్యం సిద్ధం చేసి, నేను ఇక్కడే తింటే ఎలా ఉంటుందో?
యది పాకం విధాయైవం భోక్తవ్యం తు మయా న తత్
ఈ విధంగా వండితే నేను ఆ భోజనం తినకూడదు.
ఉపోషితోఽహం సప్తాఽహం తిష్ఠామ్యత్ర వ్రతస్థితః
ఏడురోజులు ఉపవాసంగా ఉండి, ఇక్కడే నియమంగా ఉన్నాను.
ఇతి పాకం విధాయాఽసౌ తత్రైవాఽలక్షితః స్థితః
అలా వంట చేసి, అక్కడే ఎవరికీ తెలియకుండా నిలుచున్నాడు.
క్షుత్క్షామం దీనవదనమస్థిచర్మాఽవశేషితమ్ 2.4.27.
ఆకలితో బాగా క్షీణించి, ముఖంలో దుఃఖం తేలి, ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలిపోయాడు.
విలోక్యాఽన్నహరం విప్రస్తిష్ఠతిష్ఠేత్యభాషత
ఆహారం తీసుకొచ్చినవాడిని చూసి, బ్రాహ్మణుడు 'ఆగు, ఆగు!' అని అన్నాడు.
ఇత్థం వదంతం విప్రాగ్ర్యమాయాంతం స విలోక్య చ
అలా మాట్లాడుతూ, గొప్ప బ్రాహ్మణుడు దగ్గరికి వస్తున్నాడని చూసి,